I FZ 259/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Grażyna Jarmasz, , , po rozpoznaniu w dniu 13 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Go 340/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi S. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia 11 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w treści decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Go 340/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim odmówił przyznania prawa pomocy S. M. (dalej strona lub skarżący) w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. G. z dnia 21 lutego 2011 r. w przedmiocie sprostowania oczywistej omyłki w treści decyzji w sprawie podatku od towarów i usług za grudzień 2005 r. W uzasadnieniu Sąd ten wskazał, że skarżący wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach skarżący wskazał, że nie ma oszczędności, a jego jedyny majątek stanowi dom o powierzchni 100 m² oraz 44 ha nieruchomości rolnej. Jako przedmioty wartościowe wskazał na sprzęt rolniczy. Wskazał też na kredyt na kwotę 15000 zł. Nieruchomości są obciążone hipoteką przymusową, a ruchomości (2 samochody) zastawem skarbowym, natomiast jego rachunek bankowy jest zajęty w postępowaniu egzekucyjnym. Zarządzeniem z dnia 31 maja 2011 r. skarżący został wezwany o uzupełnienie danych o szereg dokumentów, w tym wyciągi z rachunków i lokat bankowych, zestawienia wysokości kosztów uzyskania przychodów i wartości przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej, odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług składanych w związku z tą działalnością, zestawienia wysokości otrzymanych w 2010 i 2011 r. płatności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, oświadczenia o posiadanych samochodach osobowych, dokumentów potwierdzających zajęcia egzekucyjne oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie skarżący nie złożył żądanych dokumentów oraz oświadczeń. W piśmie z 10 czerwca 2011 r. wniósł o połączenie spraw z jego skarg prowadzonych przed tutejszym sądem, uzasadniając taką konieczność faktem występowania we wszystkich sprawach tych samych stron oraz zbieżnością przedmiotów tych spraw. Ustosunkowując się do wezwania o złożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń, powtórzył jedynie twierdzenia powołane we wniosku, uzupełniając je o informację, że w ostatnich trzech miesiącach nie uzyskał przychodów z działalności gospodarczej, a jego gospodarstwo rolne na przednówku nie przynosi plonów. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 22 czerwca 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy. Pismem z dnia 7 lipca 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sądowego. Oświadczył, iż posiada tylko jeden rachunek bankowy zajęty przez Urząd Skarbowy w N. S., zaś gospodarstwo rolne jest obciążone hipoteką. Oświadczył także, iż nie posiada żadnych lokat bankowych i utrzymuje się aktualnie z kredytu bankowego. Wskazał ponadto, że kwota płatności związana prowadzeniem gospodarstwa rolnego w 2010 r. wyniosła 33.745,83 zł., natomiast w 2011 r. takiej płatności nie otrzymał. W załączeniu przedłożył zestawienie o wysokości kosztów uzyskania przychodów i wartości przychodów uzyskiwanych z prowadzonej działalności gospodarczej za XI 2010 r., XII 2010 r., I 2010 r.; zestawienie kosztów i przychodów gospodarstwa rolnego za 2010 r. oraz zawiadomienie o wpisie hipoteki. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie stanowią wpis od skargi w wysokości 100 zł. Przede wszystkim skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych dokumentów, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym czy też częściowym jest uzasadnione. Oświadczenia strony o posiadanych rachunkach bankowych w porównaniu z danymi z innych jej spraw były niewiarygodne i sprzeczne. Podobnie sprzeczne były dane dotyczące rentowności gospodarstwa rolnego. Ponadto ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący otrzymał płatność związaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości 33745,83 zł z akt sprawy I SA/Go 1161/10 wynika, że płatność ta dotyczy 2010 r., ale otrzymał ją w 2011 r. WSA zauważył też, że utrzymywanie się z kredytu bankowego jest mało wiarygodne, skoro banki nie udzielają kredytów podmiotom, które nie są w stanie wykazać możliwości ich spłaty. W zażaleniu na to postanowienie skarżący wniósł o jego uchylenie. Skarżący powtórzył swoją dotychczasową argumentację i próbował wyjaśnić kwestię rachunków bankowych, ale w dalszym ciągu nie dołączył wyciągów. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Słusznie Sąd pierwszej instancji - po obszernym przedstawieniu podstaw prawnych związanych z instytucją prawa pomocy i przeanalizowaniu dostępnych w niniejszej sprawie danych - przyjął, iż skarżący nie spełnił warunków przyznania tego prawa określonych w art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.). Zgodnie z tym przepisem przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Tymczasem okoliczności, na których skarżący oparł swój wniosek o przyznanie prawa pomocy, zostały w większości jedynie opisane przez skarżącego, ale nie zostały całościowo wykazane. Wykazać oznacza zaś bardziej dowieść, udokumentować czy udowodnić niż jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2011 r., sygn. akt I FZ 163/11). Skarżący zdecydowanie unika przedstawienia kompletu wymaganych dokumentów potwierdzających jego oświadczenia. Nie uczynił tego ani po wezwaniu, ani na etapie sprzeciwu, ani na etapie zażalenia. Sąd administracyjny natomiast nie może się domyślać i samodzielnie dochodzić, co mogłyby zawierać te dokumenty jedynie w oparciu o oświadczenia strony. Tym bardziej, że już na podstawie dokumentów, które znajdują się w aktach tej sprawy (lub innych spraw skarżącego), nie można mówić o spójności danych. W świetle art. 243 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. postępowanie w przedmiocie prawa pomocy jest postępowaniem wnioskowym, podejmowanym na wniosek osoby, w której interesie jest wypełnienie przesłanek przyznania prawa ubogich. Zgodnie z tym przepisem prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Oznacza to, że wyłączona jest na gruncie omawianej instytucji zasada oficjalności, czyli działania sądu z urzędu, więc to wnioskodawca winien przekonać sąd administracyjny o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej i ją odpowiednio uwiarygodnić, sąd zaś ma dokonać jedynie oceny przedstawionej sytuacji. Niewątpliwie im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje tę sytuację, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji i Sąd drugiej instancji mają do dyspozycji jedynie oświadczenia skarżącego i szczątkową dokumentację, gdy tymczasem już referendarz sądowy WSA wskazywał na konieczność przedstawienia szeregu dokumentów potwierdzających argumentację wnioskodawcy. Skarżący również na podstawie postanowienia referendarza sądowego, jak i postanowienia WSA, ma świadomość, że chodzi zwłaszcza o wyciągi z rachunków bankowych, które mogłyby w najbardziej wiarygodny sposób przybliżyć wiedzę o jego rzeczywistej sytuacji finansowej, skoro jego oświadczenia budziły wskazane w postanowieniu WSA wątpliwości. Trzeba w tym miejscu wskazać zwłaszcza na to, że mimo iż strona oświadczyła, że nie otrzymała w 2011 r. dopłat bezpośrednich, to z ustaleń WSA, wynika, że przyznane płatności bezpośrednie w kwocie 33745,83 zł zostały przekazane na konto skarżącego 18 lutego 2011 r. Niewątpliwie rację ma również Sąd pierwszej instancji, że trudno odnieść twierdzenia skarżącego o jego sytuacji finansowej powoływane w celu skorzystania z tzw. prawa ubogich do faktu przyznanego mu kredytu. Aby bowiem uzyskać, a następnie spłacać kredyt, skarżący winien był uprzednio wykazać odpowiednio wysoką zdolność kredytową, czyli zdolność do terminowej spłaty zadłużenia wraz z towarzyszącymi mu kosztami dodatkowymi. Skoro konieczne było wykazanie odpowiedniego zabezpieczenia wierzytelności wobec banku, to trudno uznać, aby skarżący nie miał zabezpieczonych innych należności związanych z utrzymaniem rodziny czy z prowadzoną działalnością gospodarczą i rolną, w tym ewentualnych kosztów postępowania. W każdym razie tego nie wykazał. Należy zatem przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że bierność skarżącego w zakresie dokładnego i wiarygodnego wyjaśnienia jego sytuacji majątkowej zdecydowanie uniemożliwiła pełną ocenę tej sytuacji. W tym stanie rzeczy nie można ponad wszelką wątpliwość uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 1 lub chociażby pkt 2 p.p.s.a., co implikowałoby konieczność udzielenia pomocy ze środków budżetowych. Z uwagi na powyższe oraz na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.