I SA/Wa 629/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik po rozpoznaniu w dniu 29 czerwca 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym. sprawy ze skargi J.T. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawiona poza granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej J.T. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...] potwierdzającą J.T. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we wsi P., gmina G., powiat O., w dawnym województwie [...]. Decyzja Ministra Skarbu Państwa została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne. Pismem z dnia 27 października 1989 r. L.J. wystąpiła do Naczelnika Urzędu Miejskiego w R. z wnioskiem w sprawie przydzielenia na terenie miasta R. większej działki za pozostawione poza obecnymi granicami RP nieruchomości, tj. za działkę wraz z gospodarstwem rolnym położonych we wsi P., gmina G., powiat O. Z uzasadnienia wniosku wynika, że właścicielami nieruchomości byli L. i S. J. Postanowieniem Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1990 r., sygn. akt [...] spadek po S.J., zmarłym w dniu [...] października 1974 r., na podstawie ustawy nabyły żona L.J. i córka J.T., każda w ½ części. W dniu 28 lipca 2009 r. J.T., spadkobierczyni L.J. zmarłej w dniu [...] maja 1998 r. (notarialny akt poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2009 r., Rep. A nr [...]), wystąpiła do Wojewody [....] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty za mienie pozostawione przez L. i S. J. w miejscowości P., dawne woj. [...]. Pismem z dnia 21 stycznia 2010 r., nr [....] organ wojewódzki wystąpił do J.T. o przedstawienie – w terminie 6 miesięcy pod rygorem wydania decyzji odmownej – dowodów poświadczających, że S. i L. J. pozostawili nieruchomość na Kresach, której byli właścicielami oraz oryginałów rosyjskojęzycznych zaświadczeń wraz z tłumaczeniami A.J., J.J. i O.P. z dnia 3 października 1989 r. a ponadto tytułów prawnych do lokali obecnie zajmowanych przez wnioskodawczynię, jak również tytułów prawnych do lokali zajmowanych przez właściciela mienia "zabużańskiego". Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2010 r., nr [...] Wojewoda [...] uznał, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie spełnia wymogi określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz.1418 z późn. zm.), dalej powołanej jako ustawa, i wezwał J.T. do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty oraz dołączenia do wniosku operatu szacunkowego, w którym zostanie określona wartość pozostawionej nieruchomości położonej we wsi P., gmina G., powiat O. Z operatu szacunkowego sporządzonego przez rzeczoznawcę majątkowego H.J. wynika, że wartość w/w nieruchomości wynosi [...] zł. Dnia [...] października 2010 r. Wojewoda [...] wydał decyzję nr [...] potwierdzającą J.T. prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.J. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonych we wsi P., gmina G., powiat O., w dawnym województwie [...]. Wysokość rekompensaty przysługującej skarżącej organ określił w wysokości [...] zł. Od tej decyzji J.T., reprezentowana przez adwokata K.P., wniosła odwołanie podnosząc, że decyzja organu wojewódzkiego jest błędna w części dotyczącej odmowy potwierdzenia rekompensaty w zakresie, w którym skarżąca wywodzi swe prawo bezpośrednio z dziedziczenia po S.J. wobec przekroczenia terminu z art. 5 ust. 1 ustawy, czego konsekwencją było ograniczenie wysokości rekompensaty do połowy należnej kwoty. Decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] Minister Skarbu Państwa utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, za Wojewodą [...], że zgodnie z treścią postanowienia Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1990 r., sygn. akt [...] oraz notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2009 r., Rep. A nr [...], a także mając na uwadze art. 924 i 925 Kc oraz art. 30 § 4 Kpa, wnioskodawczyni J.T. przysługuje uprawnienie do ½ części kwoty rekompensaty. Minister wyjaśnił, że właścicielem pozostawionej nieruchomości był jedynie S.J., co wynika z protokołu przesłuchania J.T. z dnia 4 lutego 2010 r., F.P. z dnia 18 lutego 2010 r., tłumaczenia przysięgłego "zaświadczenia" J.J., O.P. oraz A.J. z podpisami poświadczonymi przez Przewodniczącego Komitetu Wykonawczego Rady Wiejskiej G. BSRR z dnia [...] października 1989 r. Ponadto organ stwierdził, że z wypisu aktu notarialnego – protokołu dziedziczenia z dnia [...] grudnia 2009 r., Rep. A nr [...] wynika, że "w skład spadku po L.J. nie wchodzi prawo własności nieruchomości położonej poza granicami RP ani inne prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości położonej poza granicami RP". W związku z powyższym organ II instancji stwierdził, że wniosek L.J. z dnia 27 października 1989 r., który wnioskodawczyni złożyła wyłącznie we własnym imieniu, dotyczył jedynie ½ części nieruchomości pozostawionej przez jej męża S.J., zgodnie z udziałem spadkowym jaki nabyła w wyniku dziedziczenia po nim (postanowienie Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] czerwca 1990 r., sygn. akt [...]). Z chwilą śmierci L.J. w jej sytuację prawną, zgodnie z art. 30 § 4 Kpa, wstąpiła córka J.T., jednak tylko w zakresie ½ części spadku, jaki L.J. nabyła po S.J. Ponadto, jako że J.T. złożyła w dniu 28 lipca 2009 r. odrębny wniosek (po terminie zapisanym w art. 5 ust. 1 ustawy), zasadnym było potwierdzenie jej prawa do rekompensaty jedynie w zakresie ½ części spadku po ojcu, który wyżej wymieniona uzyskała w wyniku wstąpienia do postępowania po matce L.J. Skargę na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] stycznia 2011 r. wniosła J.T., reprezentowana przez adw. K.P. Skarżąca zarzuciła naruszenie: 1) prawa materialnego, tj. art. 3 ust. 1 i 2, art. 5 ust. 1 i 2 oraz art. 27 ustawy, polegające na błędnym uznaniu, że upłynął termin do złożenia oświadczenia przez osobę uprawnioną do rekompensaty; 2) naruszenie przepisów postępowania: – art. 7, art. 8, art. 12 § 1 i art. 77 § 1 Kpa poprzez niewnikliwe i niedokładne rozpatrzenie sprawy i przyjęcie – wbrew materiałowi dowodowemu w postaci wniosku L.J. złożonego do Naczelnika Miasta R., informacji z Centralnego Państwowego Archiwum [...] oświadczenia J.J. i oświadczenia S.S., że nieruchomość położona we wsi P. (w dawnym województwie [...]) stanowiła wyłączną własność S.J., gdy w rzeczywistości z powyższych dowodów wynika, że była ona własnością małżonków S. i L. J., a nadto przyjęcie, również bez oparcia w dowodach, że zapis w akcie protokołu poświadczenia dziedziczenia (o treści stwierdzającej, że w skład spadku po L.J. nie wchodzi prawo własności nieruchomości położonej poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej) świadczy ipso facto o tym, iż takowe prawo nie wchodziło w skład majątku L.J. w okresie II Rzeczypospolitej; – art. 10 § 1, art. 28, art. 30 § 4, art. 61 § 1 i art. 77 § 1 Kpa polegające na nieprzyjęciu, że postępowanie w niniejszej sprawie w istocie zostało wszczęte już wnioskiem L.J. z dnia 27 października 1989 r. a dotyczącym "przydzielenia jej na terenie miasta R. większej działki budowlanej lub ogrodniczo-budowlanej, za pozostawione w Związku Radzieckim nieruchomości", złożonym w imieniu własnym L.J., jak i jej zmarłego męża S.J.(z tytułu spadkobrania udziału po nim), skoro niesporne jest, że nie zostało ono zakończone pod rządem wcześniejszych przepisów, zaś wniosek skarżącej J.T. z dnia 28 lipca 2009 r. stanowi jedynie przyłączenie się do już toczącego się postępowania administracyjnego w oparciu o następstwo prawne po zmarłej stronie (art. 30 § 4 Kpa);art. 107 § 3 Kpa poprzez niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów na których się oparł oraz przyczyn i powodów, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej w stopniu, który wręcz uniemożliwia merytoryczną, sądową kontrolę zaskarżonej decyzji a nadto niewyjaśnienie podstawy prawnej decyzji. Wskazując na powyższe strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości, zasądzenie od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych oraz o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Jednocześnie organ nie ustosunkował się do zawartego w skardze wniosku o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stan faktyczny w sprawie jest bezsporny, dlatego Sąd akceptując ustalenia faktyczne dokonane przez organ dokonał kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zbadał, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, z późn zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi. W ocenie Sądu skarga jest uzasadniona bowiem zaskarżona decyzja, jak również decyzja ją poprzedzająca, naruszają przepisy prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie. Postępowanie w przedmiotowej sprawie było prowadzone na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wojewoda uznał, że wnioskiem wszczynającym postępowanie w niniejszej sprawie było pismo z dnia 27 października 1989 r. L.J., w prawa której wstąpiła córka J.T. Zgodnie z art. 2 pkt 1 i 2 ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Z kolei, stosownie do art. 3 ust. 2 ustawy, w przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 ustawy. Przepis art. 3 ust. 2 ustawy nie przewiduje łącznej realizacji prawa do rekompensaty przez wszystkich spadkobierców, jak było przy poprzednio obowiązujących przepisach (art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, art. 212 ust. 4 a od dnia 7 lipca 2000 r. art. 212 ust. 5 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego). Aktualnie więc do potwierdzenia prawa do rekompensaty uprawnionej osobie konieczne jest złożenie przez nią odrębnego wniosku w zakresie przypadającego udziału, wynikającego z postępowania spadkowego oraz ewentualnego wskazania. Natomiast w myśl art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., potwierdzenie prawa do rekompensaty następuje na wniosek osoby ubiegającej się o potwierdzenie tego prawa, złożony nie później niż do dnia 31 grudnia 2008 r. Wniosek o potwierdzenie prawa do rekompensaty w przypadkach, o których mowa w art. 3, składa współwłaściciel lub spadkobierca, lub wskazana osoba uprawniona do rekompensaty. W niniejszej sprawie organy administracji publicznej rozpoznając przedmiotową sprawę uznały, że wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty został złożony przez L.J. w dniu 30 października 1989 r. Zarówno Minister, jak i Wojewoda [...] stwierdzili, że z treści w/w wniosku wynika, że L.J. wystąpiła o "przydzielenie jej na terenie miasta R. większej działki budowlanej lub ogrodniczo-budowlanej, za pozostawione w Związku Radzieckim nieruchomości", wyłącznie we własnym imieniu. Zdaniem Sądu stanowisko organów administracji jest wadliwe. Ze zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie wynika wprawdzie, tak jak przyjęły to organy orzekające, że wniosek z dnia 27 października 1989 r. został złożony jedynie przez L.J., jednakże organy nie wyjaśniły, czy L.J. była osobą wskazaną przez osoby uprawnione w rozumieniu art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127, z późn. zm.), czy też w postępowaniu występowali wszyscy spadkobiercy łącznie. Z przepisu art. 81 ust. 4 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. wynikało bowiem, iż w razie śmierci właściciela mienia nieruchomego pozostawionego za granicą uprawnienia do zaliczenia (obecnie prawo do rekompensaty) przysługują łącznie wszystkim jego spadkobiercom lub jednemu z nich, wskazanemu przez osoby uprawnione. Tymczasem w aktach sprawy brak jest dokumentów potwierdzających jakiekolwiek działanie ze strony organu zmierzające do wyjaśnienia tej kwestii. Również przepis art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2003 r., o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz. U. z 2004, Nr 6 poz. 39 z późn. zm.), zawierał tożsamą regulację do przepisu art. 81 ust. 4 w/w ustawy. Nawet zatem gdyby przyjąć, tak jak uczyniły to organy rozpoznające niniejszą sprawę, że L.J. złożyła wniosek wyłącznie w imieniu własnym, to obowiązkiem organów było zapewnienie czynnego udziału w postępowaniu pozostałym spadkobiercom właściciela pozostawionego mienia, tj. J.T. Tym bardziej, że w aktach administracyjnych sprawy znajduje się karta katalogowa z dnia 6 sierpnia 1993 r., w której jako wnioskodawca rekompensaty za mienie pozostawione poza granica RP wpisana została J.T. Organy administracji przez okres ponad 20 lat zaniechały podjęcia jakichkolwiek czynności wyjaśniających w konsekwencji przyjmując, że wniosek wszczynający sprawę został złożony jedynie przez L.J. (w której prawa weszła córka J.T.), zaś odrębny wniosek skarżącej J.T. z dnia 28 lipca 2009 r. złożony został z przekroczeniem terminu ustawowego, o którym mowa w art. 5 ust. 2 ustawy. Zgodnie z art. 7 Kpa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. W tym postępowaniu ta zasada została przez organy naruszona. Jak wskazano w wyroku NSA OZ w Łodzi z 26 listopada 1999 r. (sygn. akt I SA/Łd 1592/97 – Lex Polonica nr 347068) obowiązek dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy obejmuje również ustalenie przez organy administracji treści rzeczywistego żądania strony, również obowiązek prowadzenia postępowania w taki sposób, aby pogłębić zaufanie obywateli do organów Państwa, wymaga wyjaśnienia rzeczywistej woli strony, jeżeli charakter pisma wnoszonego przez stronę budzi wątpliwości (por. Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, P. Przybysz, Lexis Nexis, Wyd. 7, Warszawa 2007, teza 2, s. 59 i powołane tam orzecznictwo). Niedokonanie tego przez organ odwoławczy stanowi istotne naruszenie prawa procesowego, a w szczególności wyrażonej w art. 9 Kpa zasady należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. W świetle powyższego stwierdzić należy, że decyzje organów obu instancji wydane zostały z naruszeniem art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a także z naruszeniem art. 7, art. 8, art. 9, art. 10, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 Kpa, co uzasadnia ich uchylenie. Prowadząc ponownie postępowanie organy administracji publicznej winny uwzględnić wskazane wyżej kwestie i po uzupełnieniu materiału dowodowego wydać decyzję zgodną z przepisami prawa. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 119 pkt 2 i art. 120 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c oraz art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji. Rozstrzygnięcie o kosztach oparto na podstawie przepisu art. 200 powołanej wyżej ustawy. ----------------------- 7