III SA/Lu 49/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Zalewski, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca), Sędzia WSA Ewa Ibrom, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Wiesława Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 30 czerwca 2011 r. sprawy ze skargi P. T. na decyzję Rektora Uniwersytetu Medycznego w L. z dnia [...] 2010 r. nr [...] w przedmiocie uchylenia decyzji i umorzenia postępowania w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2009/2010 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Rektora Uniwersytetu Medycznego w L. na rzecz P. T. kwotę 200 zł (dwieście złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] grudnia 2010 r., wydaną na podstawie art. 127 § 3 w związku z art. 138 § 1 ust. 2 k.p.a. i art. 207 ust. 1 i 2 oraz art. 196 ust. 1 oraz art. 170 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. Nr 164, poz. 1365 ze zm., dalej – p.o.s.w.) po rozpoznaniu wniosku P. T. o ponowne rozpatrzenie sprawy, Rektor Uniwersytetu Medycznego w L. uchylił własną decyzję z dnia [...] października 2010 r. i umorzył postępowanie. W uzasadnieniu wskazał, że decyzją z dnia [...] października 2010 r. odmówił przyznania P. T., doktorantowi I roku Studiów Doktoranckich Uniwersytetu Medycznego w L. stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2009/2010. Skarżący skorzystał z prawa złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Po jej rozpatrzeniu Rektor Uniwersytetu Medycznego w L. stwierdził, że skarżący decyzją Komisji Rekrutacyjnej Uniwersytetu Medycznego w L. został z dniem 1 października 2009 r. zakwalifikowany na I rok studiów doktoranckich prowadzonych na I Wydziale Lekarskim z Oddziałem Stomatologicznym Uniwersytetu Medycznego w L. w Katedrze i Klinice Psychiatrii. Prorektor ds. Współpracy z Zagranicą i Szkolenia Podyplomowego Uniwersytetu Medycznego w L. wyznaczył na dzień 7 października 2009 r. spotkanie doktorantów I roku stacjonarnych i niestacjonarnych, na którym odbyła się immatrykulacja. Termin immatrykulacji był podany do powszechnej wiadomości na stronie internetowej Uniwersytetu Medycznego w L. oraz tablicy ogłoszeń umieszczonej na parterze budynku Uniwersytetu Medycznego w L. przy ul. [...] Skarżący nie zgłosił się w dniu 7 października 2009 r. na immatrykulację, nie złożył ślubowania i nie odebrał decyzji o zakwalifikowaniu na studia doktoranckie. Jak wynika z akt sprawy, skarżący nie zgłosił też gotowości złożenia ślubowania również w terminie późniejszym. Rejestr wydanych legitymacji potwierdza, że skarżący po immatrykulacji nie zgłosił się po odbiór legitymacji doktoranckiej i karty zajęć. W dniu 25 listopada 2009 r. Kierownik Studiów Doktoranckich I Wydziału Lekarskiego z Oddziałem Stomatologicznym Uniwersytetu Medycznego w L. wydał decyzję o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich z uwagi na fakt, iż skarżący nie wywiązywał się z podstawowych obowiązków, które spoczywają na uczestniku studiów doktoranckich prowadzonych w Uniwersytecie Medycznym w L., a w szczególności nie uczestniczył nie mniej niż 6 godzin dziennie w zajęciach przygotowujących do samodzielnej działalności badawczej i twórczej prowadzącej do uzyskania stopnia naukowego doktora oraz nie realizował zajęć ze studentami w ramach praktyki dydaktyczno-wychowawczej. Na skutek wniesionego odwołania Rektor Uniwersytetu Medycznego w L. decyzją z dnia 25 stycznia 2010 r., utrzymał w mocy decyzję o skreśleniu skarżącego z listy uczestników studiów doktoranckich. Obie decyzje zostały uchylone wyrokiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt III SA/Lu 126/10), z powodu naruszenia przepisów postępowania, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. W pismach z dnia 24 czerwca 2009 r. oraz 16 czerwca 2010 skarżący zwrócił się do Rektora Uniwersytetu Medycznego w L. o przyznanie i wypłatę stypendium doktoranckiego za rok akademicki 2009/2010. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. Rektor Uniwersytetu Medycznego w L. odmówił przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2009/2010. Organ wyjaśnił, że stosownie do art. 170 ustawy (mającym zastosowanie do studiów doktoranckich ma mocy art. 196 ust. 1 ustawy) - osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, a według art. 197 ust. 1 ustawy doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów doktoranckich. Ponadto zgodnie z art. 200 ust 1 ustawy uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie. Oznacza to, że przyznanie stypendium doktoranckiego przewidzianego treścią art. 200 ust. 1 ustawy możliwe jest jedynie w odniesieniu do doktoranta, a osoba, która została zakwalifikowana na studia doktoranckie, a nie przeszła immatrykulacji i nie złożyła ślubowania, nie jest doktorantem. W odniesieniu do takiej osoby nie można wydać decyzji w oparciu o art. 200 ust. 1 ustawy, co skutkuje bezprzedmiotowością postępowania. Bezprzedmiotowość postępowania uzasadnia zaś umorzenie postępowania administracyjnego wszczętego na wniosek strony. Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie skargę, w której zarzucił, że wydana decyzja jest bezprawna. Skarżący podniósł, że immatrykulacja była nieobowiązkowa, podobnie jak odbiór legitymacji i karty zajęć, zaś skarżący nie został zawiadomiony o terminie immatrykulacji. Skarżący uważa, że usuwając go ze studiów, władze Uniwersytetu Medycznego w L. uniemożliwiły mu złożenie ślubowania i odbiór legitymacji, ponadto nadal uniemożliwiają mu podjęcie studiów poprzez nielegalne działania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: Skarga jest zasadna, aczkolwiek nie z przyczyn w niej wyrażonych. Należy jednak przypomnieć, że sąd administracyjny orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.; dalej: p.p.s.a.). Oznacza to, że obowiązkiem sądu jest dokonanie kompleksowej oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji, niezależnie od zarzutów podanych w skardze. Zaskarżone do sądu rozstrzygnięcie jest konsekwencją uznania przez organ, że prowadzone przez niego postępowanie stało się bezprzedmiotowe, a to w związku z tym, iż skarżący został wprawdzie zakwalifikowany na studia doktoranckie, lecz nie przeszedł immatrykulacji i nie złożył ślubowania a zatem nie jest doktorantem. W związku z tym w stosunku do takiej osoby nie można wydać decyzji w kwestii stypendium doktoranckiego. Stan faktyczny sprawy jest bezsporny i wynika z niego, że skarżący został z dniem 1 października 2009 r. zakwalifikowany na l rok studiów doktoranckich prowadzonych na l Wydziale Lekarskim z Oddziałem Stomatologicznym Uniwersytetu Medycznego w L. w Katedrze i Klinice Psychiatrii. Pomimo tego nie zgłosił się na immatrykulację, która odbywała się w dniu 7 października 2009 r., ani nie złożył ślubowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznawał w dniu 24 maja 2011 r. analogiczną sprawę ze skargi skarżącego – dotyczącą umorzenia postępowania w sprawie przyznania mu stypendium za wyniki w nauce w roku akademickim 2009/2010 (sygn. akt III SA/Lu 79/11). Wojewódzki Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w pełni podziela stanowisko sądu wyrażone w tym orzeczeniu. WSA wywiódł w nim, że “(...) bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, oznacza, że brak jest jednego z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Ustalenie przesłanki bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w badanej sprawie wymaga zatem analizy stosunku prawnego, jaki zaistniał pomiędzy skarżącym a Uniwersytetem Medycznym. Do istoty statusu prawnego uniwersytetu należy gwarantowana konstytucyjnie i ustawowo autonomia we wszystkich obszarach jej działania, na zasadach określonych w ustawie (art. 70 ust. 5 Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997r., Dz. U. Nr 78, poz. 483, z późn. zm. oraz art. 4 ust. 1 p.o.s.w.). W konsekwencji tej zasady organy szkoły wyższej nie są typowymi organami administracji publicznej, a samej szkole wyższej przypisuje się status tzw. zakładu administracyjnego. Relacje prawe pomiędzy szkołą wyższą a studentem/doktorantem określane są mianem stosunku zakładowego. W ramach stosunku zakładowego wskazuje się na dwa typy relacji: zewnętrzna, dotycząca nawiązania, zmiany lub ustania stosunku prawnego pomiędzy szkołą wyższą (zakładem), a studentem/doktorantem (użytkownikiem) oraz wewnętrzna, dotycząca kwestii korzystania przez użytkownika z usług zakładu i regulowana w dużej mierze przez akty prawne stanowione przez sam zakład (szkołę wyższą), oczywiście w granicach określonych ustawami (statut, regulaminy etc.). Podsumowując: stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem, a szkołą wyższą ma charakter złożony, powstają w ramach niego zarówno relacje o charakterze zewnętrznym, poddane kognicji sądu administracyjnego, jak i relacje wewnętrzne, gdzie kognicja sądu jest ograniczona do pewnych tylko zagadnień (np. kwestie indywidualnych rozstrzygnięć w sprawach stypendiów) lub całkowicie wyłączona (np. oceny z egzaminów). Ów złożony stosunek prawny powstaje w trybie kilku zdarzeń i aktów prawnych, które łącznie tworzą przesłanki ukształtowania stosunku prawnego pomiędzy studentem/doktorantem i szkołą wyższą w jej pełnym wymiarze. Analiza treści art. 169 i 170 p.o.s.w., które na mocy art. 196 tej ustawy stosuje się do doktorantów wskazuje, że na wspomniane przesłanki składają się: pozytywne przejście procedury rekrutacyjnej, której warunki, w granicach określonych ustawą określa uchwała senatu uczelni ( art. 196 w zw. z art. 169 ust. 1 i 2), decyzja o przyjęciu na studia (art. 169 ust. 7 i 8) oraz immatrykulacja i złożenie ślubowania (art. 170). Zgodnie z art. 170 ustawy osoba przyjęta na studia nabywa prawa studenta/doktoranta z chwilą immatrykulacji i złożenia ślubowania, którego treść określa statut uczelni. Oznacza to, że także i te elementy są konieczne, aby doszło do ukształtowania pełnej relacji prawnej pomiędzy studentem/doktorantem, a uczelnią, obejmującą zarówno wspomniane wyżej relacje zewnętrzne, jak i wewnętrzne. Należy podkreślić, iż z chwilą doręczenia studentowi/doktorantowi decyzji o przyjęciu na studia tworzy się już stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem a szkołą wyższą, co nie oznacza jeszcze, że student /doktorant może korzystać z pełni praw i że obowiązują w stosunku do niego wszystkie obowiązki. Prawa i obowiązki studenta/doktoranta są uregulowane w sposób dwustopniowy: część z nich, przynajmniej w ogólnym zarysie jest uregulowana na szczeblu ustawowym, część natomiast ma swoje podstawy (bądź szczegółowe doprecyzowanie) w aktach o charakterze wewnętrznym (statutach, regulaminach). Oznacza to konieczność dokonania jeszcze jednego aktu, który skonkretyzuje stosunek prawny pomiędzy studentem/doktorantem a szkołą wyższą, aktu prowadzącego do akceptacji przez doktoranta praw i obowiązków wynikających z wewnętrznych regulacji prawnych uczelni (por. art. 197 ust. 1 p.o.s.w.: doktorant jest obowiązany postępować zgodnie z treścią ślubowania i regulaminem studiów). Takim aktem jest odbycie immatrykulacji i złożenie ślubowania. Ponieważ już w momencie doręczenia osobie ubiegającej się o przyjęcie na studia tworzy się stosunek prawny pomiędzy tą osobą, a uczelnią nie można zaakceptować stanowiska, że orzekanie o statusie prawnym doktoranta w zakresie jego uprawnień lub obowiązków jest bezprzedmiotowe wobec braku dokonania czynności wieńczącej tworzenie relacji prawnej pomiędzy doktorantem a szkołą – w postaci immatrykulacji i złożenia ślubowania. Stosunek prawny pomiędzy doktorantem a uczelnią zrywa definitywnie dopiero decyzja o skreśleniu z listy doktorantów (art. 197 ust. 4 p.o.s.w.). Osoba, której doręczono decyzję o przyjęciu na studia ma zatem już status prawny doktoranta, co nie oznacza jednak możliwości korzystania z pełni uprawnień, gdyż ta możliwość obwarowana jest jeszcze kolejnymi przesłankami, do których należy w świetle art. 170 p.o.s.w. m.in. immatrykulacja i złożenie ślubowania. W konsekwencji nie można mówić o bezprzedmiotowości postępowania w sprawie uprawnień osoby, która jest doktorantem, ponieważ została w stosunku do niej wydana decyzja o przyjęciu na studia doktoranckie, a nie wydano decyzji o skreśleniu. Należy odróżniać sytuację bezprzedmiotowości postępowania i bezzasadności żądań stron. Z pierwszą sytuacją mamy do czynienia wówczas, gdy pomiędzy stroną a organem nie zachodzi stosunek prawny, w ramach którego istniałaby możliwość orzekania o prawach czy obowiązkach składających się na treść tego stosunku. W sytuacji orzekania o stypendium przysługującym doktorantom taka sytuacja miałaby miejsce wówczas, gdyby osoba, która żąda przyznania jej takiego uprawnienia, utraciłaby status doktoranta, czy to przed wszczęciem postępowania w sprawie stypendium, czy w jego trakcie. Innymi słowy: zakończenie relacji prawnej doktorant – uczelnia przed rozstrzygnięciem sprawy stypendium oznacza bezprzedmiotowość postępowania w tej ostatniej kwestii. Czym innym jest natomiast sytuacja, w której istnieje relacja prawna pomiędzy żądającym wypłaty stypendium jako studentem/doktorantem, a szkołą wyższą, jednakże przyznanie stypendium jest niemożliwe, gdyż nie są spełnione przesłanki nabycia takiego prawa (niespełnienie warunków określonych w regulaminie przyznawania stypendiów, ale również niedopełnienie czynności, które w świetle art. 170 p.o.s.w. warunkują korzystanie z uprawnień studenta/doktoranta). Taka sytuacja nie oznacza bezprzedmiotowości postępowania, lecz bezzasadność (bezpodstawność) żądań strony. O ile w pierwszym przypadku, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a. (w zw. z art. 207 p.o.s.w.) należy wydać decyzję o umorzeniu postępowania, o tyle w drugim – decyzję merytoryczna, ale odmowną." Biorąc pod uwagę powyższe rozważania, uznać należy, że w rozpoznawanej sprawie organ decyzyjny nieprawidłowo przyjął, iż zaistniała bezprzedmiotowość postępowania, skoro zarówno w dacie zgłaszania żądania stypendium jak i w dacie orzekania w tym przedmiocie stosunek prawny pomiędzy skarżącym a uniwersytetem nie był definitywnie zakończony z uwagi na brak ostatecznego rozstrzygnięcia w przedmiocie skreślenia z listy doktorantów. W tym stanie rzeczy decyzja organu odwoławczego została wydana z naruszeniem art. 138 § 1 pkt 2 i art. 105 k.p.a. w zw. z art. 207 p.o.s.w., nie zaistniała bowiem przesłanka bezprzedmiotowości postępowania, która uzasadniałaby uchylenie zaskarżonej odwołaniem decyzji i umorzenie postępowania pierwszej instancji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zgadza się ponadto z uwagami WSA zawartymi w wyroku w sprawie III SA/Lu 79/11 a dotyczącymi treści skargi – tożsamej do skargi złożonej w niniejszej sprawie. Nie da bowiem się nie zauważyć, że zarzuty te nie mają natury merytorycznej (skarżący nie wskazuje, które jego zdaniem przepisy prawa zostały naruszone) i po części stanowią jedynie inwektywy skierowane pod adresem organów Uniwersytetu. Ocena zachowań skarżącego wobec organów uczelni pozostaje co prawda bez związku z oceną legalności zaskarżonej decyzji, tym niemniej sąd uznaje za celowe zwrócenie skarżącemu uwagi, że spór prawny pomiędzy stronami nie zwalnia z obowiązku zachowania podstawowych standardów kultury w relacjach międzyludzkich. Takich standardów w szczególności należy wymagać od osoby, która ma wyższe wykształcenie, a więc powinna reprezentować określony poziom kultury zachowań i wypowiedzi. Uchylenie zaskarżonej decyzji skutkuje koniecznością ponownego rozpatrzenia sprawy przez Rektora Uniwersytetu Medycznego w L.. Przy ponownym orzekaniu organ powinien wziąć pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko i ocenę prawną sądu. Zadaniem organu będzie przede wszystkim zbadanie sprawy pod kątem spełnienia przez skarżącego przesłanek nabycia prawa do stypendium. Mając powyższe na uwadze sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.