II GZ 171/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Zofia Borowicz po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia radcy prawnego R. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 27 marca 2012 r., sygn. akt III SA/Wr 175/11 w zakresie wniosku o zasądzenie kosztów postępowania na rzecz pełnomocnika z urzędu w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie zmniejszenia wysokości renty strukturalnej postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. oddalił wniosek radcy prawnego R. P. o zasądzenie kosztów postępowania w sprawie ze skargi W. M. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa we W. z dnia [...] lutego 2011 r. w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania renty strukturalnej. Przedstawiając stan sprawy Sad I instancji wskazał, ze pismem z dnia 16 lutego 2012 r. radca prawny R. P. (zwany dalej wnioskodawcą) złożył wniosek o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego tytułem: 1. sporządzenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu z dnia 21 września 2011 r.; 2. sporządzenia zażalenia na postanowienie o odrzuceniu wniosku o przywrócenie terminu z dnia 25 listopada 2011 r.; 3. sporządzenia opinii prawnej o braku podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej wraz z wnioskiem o przywrócenie uchybionego terminu; Wojewódzki Sąd Administracyjny we W. uzasadniając swoje rozstrzygnięcie podał, że stosownie do treści § 16 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.), dalej jako: rozporządzenie w sprawie opłat za czynności radców prawnych, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Brak powyższego oświadczenia nie ma charakteru formalnego, lecz materialny, zatem oświadczenie, że opłaty z tytułu udzielenia pomocy prawnej nie zostały wypłacone w całości lub w części jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca pełnomocnika nie została wynagrodzona i warunkuje pozytywne jego rozpatrzenie. Brak takiego oświadczenia wywołuje skutki materialnoprawne, polegające na utracie prawa do wynagrodzenia, a wniosek obarczony opisaną wadą nie może zostać uwzględniony. Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca, wnosząc o zasądzenie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej, nie złożył oświadczenia wymaganego przepisem § 16 powołanego rozporządzenia i dlatego Sąd ten wniosek oddalił. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł radca prawny R. P., zaskarżając to orzeczenie w całości, wnosząc o jego zmianę i zasądzenie kosztów postępowania zgodnie z wnioskiem z dnia 16 lutego 2012 r. Jednocześnie oświadczył, że do dnia złożenia zażalenia opłaty za czynności radcy prawnego w sprawie o sygn. akt III SA/Wr 175/11 nie zostały uiszczone. Postanowieniu zarzucił naruszenie norm prawa: 1. procesowego, tj. art. 250 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej jako: p.p.s.a., poprzez jego pominięcie, w sytuacji, gdy Sąd powinien zasądzić wnioskodawcy koszty postępowania procesowego, 2. materialnego, tj. art. 223 pkt 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2010 r. Nr 10, poz. 65 ze zm.) i § 15 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, poprzez odmowę zasądzenia kosztów za udzielona pomoc prawna z urzędu, w sytuacji, gdy przepisy te zobowiązują Skarb Państwa do poniesienia kosztów zastępstwa radcy prawnego ustanowionego z urzędu. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że § 16 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, uzależniając otrzymanie wynagrodzenia od złożenia oświadczenia pełnomocnika, że jego praca nie została opłacona, narusza wszystkie wymienione w zarzutach zażalenia przepisy oraz art. 22 ust. 1 i art. 64 ust. 1 Konstytucji, a ponadto ogranicza zasadę zaufania do państwa i stanowionego prawa (art. 2 konstytucji), poprzez przyjęcie w procedurze rozwiązań uniemożliwiających pełnomocnikowi prowadzącemu sprawę z urzędu odzyskanie faktycznie poniesionych kosztów. Przepis rozporządzenia dotyczący wymogu złożenia stosownego oświadczenia o niepokryci kosztów wykracza według radcy prawnego poza delegację ustawową zawartą w art. 223 § 2 ustawy o radcach prawnych. Delegacja ta nie zawiera upoważnienia do uzależnienia możliwości wypłaty wynagrodzenia od dodatkowego oświadczenia przez pełnomocnika z urzędu, że opłaty nie zostały uiszczone w całości lub w części. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne i wobec tego podlega oddaleniu. Na wstępnie uzasadnienia postanowienia należy podnieść, że problematyka będąca przedmiotem rozważań w niniejszym postępowaniu wpadkowym, choć odnosząca się do analogicznie uregulowanej sytuacji pełnomocników będących adwokatami działającymi z urzędu, była już rozpoznawana w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (patrz: postanowienie z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt I OZ 615/08, postanowienie z dnia 17 marca 2010 r., sygn. akt I OZ 183/10, postanowienie z dnia 18 czerwca 2008 r., sygn. akt I OZ 390/08, opub. w bazie orzeczeń na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Sąd rozpoznający sprawę w obecnym składzie, poglądy zawarte w tych orzeczeniach, jak i przedstawione w zaskarżonym postanowieniu podziela. Stosownie do art. 250 p.p.s.a. wyznaczony radca prawny otrzymuje wynagrodzenie odpowiednio według zasad określonych w przepisach o opłatach za czynności radców prawnych w zakresie ponoszenia kosztów nieopłaconej pomocy prawnej. Zgodnie zaś z § 16 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych, regulującego - wbrew twierdzeniom zażalenia - powyższe zasady, wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej powinien zawierać oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z treści tych przepisów wynika, że aby Skarb Państwa mógł wypłacić wynagrodzenie wyznaczonemu z urzędu pełnomocnikowi, konieczne jest złożenie oświadczenia, iż opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części, co pozwala w istocie określić wysokość tego wynagrodzenia. Ma rację Sąd I instancji twierdząc, że brak oświadczenia w przedstawionym brzmieniu nie stanowi uchybienia formalnego, które można uzupełnić na wezwanie Sądu w trybie art. 49 p.p.s.a., gdyż nie jest pismem w rozumieniu art. 45 – 48 p.p.s.a. Oświadczenie że opłaty z tytułu udzielenia pomocy prawnej nie zostały wypłacone w całości lub w części, jest nieodzownym elementem uzasadnienia wniosku o przyznanie kosztów, stanowiącym przesłankę do przyjęcia, że praca pełnomocnika nie została wynagrodzona. Brak takiego oświadczenia wywołuje skutek w postaci utraty prawa do wynagrodzenia. Z § 16 wymienionego rozporządzenia wynika, że pismo wnoszone w sprawie przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nosi nazwę ,,wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej". Jednocześnie ten sam przepis nakłada wymóg, aby pismo takie zawierało oświadczenie, że opłaty nie zostały zapłacone w całości lub w części. Z akt sprawy wynika, iż zawarty w piśmie pełnomocnika strony z dnia 16 lutego 2012 r. wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej nie zawiera oświadczenia w powyższym brzmieniu tj. nie określono w nim, czy opłaty z tytułu prowadzonej sprawy zostały zapłacone w całości lub w części, czy też nie. Skoro zatem wniosek przedmiotowy nie zawiera wskazanego oświadczenia, to zasadnie Sąd I instancji odmówił przyznania kosztów nieopłaconej pomocy prawnej i zastosowania art. 250 p.p.s.a. i art. 223 § 1 ustawy o radcach prawnych. Odnosząc się do podniesionego w zażaleniu zarzutu naruszenia art. 22 Konstytucji, należy wskazać, że zgodnie z tym przepisem ograniczenie wolności działalności gospodarczej jest dopuszczalne tylko w drodze ustawy i tylko ze względu na ważny interes publiczny. Radca prawny upatruje naruszenia swobody działalności gospodarczej w nałożeniu na pełnomocnika obowiązku świadczenia pomocy prawnej, tymczasowym pokrywaniu kosztów tej pomocy oraz w zasadach przyznania wynagrodzenia za tę pomoc. W związku z tym stwierdzić należy, że przepis wskazujący źródło zasad otrzymywania wynagrodzenia za ponoszone koszty nieopłaconej pomocy prawnej (należnego na mocy art. 223 § 1 ustawy o radcach prawnych) określono w przepisie ustawy, tj. w powołanym art. 250 p.p.s.a. Wojewódzki Sąd Administracyjny w sposób prawidłowy stosując się do jego treści przyjął za podstawę rozstrzygnięcia § 16 rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych. W takim stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a.