II GSK 709/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Rafał Batorowicz (spr.) Sędziowie NSA Zofia Borowicz Małgorzata Korycińska Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 5 lipca 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej M. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 8 marca 2010 r. sygn. akt VI SA/Wa 2150/09 w sprawie ze skargi M. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym skargą kasacyjną wyrokiem z dnia 8 marca 2010r., sygn. akt VI SA/Wa 2150/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w W., oddalił skargę M. L. na decyzję Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] października 2009r. nr [...] w przedmiocie ustalenia podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Decyzją z dnia [...] października 2009r. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia po rozpatrzeniu odwołania skarżącej M. L., utrzymał w mocy decyzję Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z dnia [...] maja 2009r. stwierdzającą objęcie skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o nazwie "N." sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. w okresie od [...] sierpnia 2004 r. do nadal. Ze stanu faktycznego sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w W. – Inspektorat W. O. pismem z dnia [...] grudnia 2008r. zwrócił się do Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia z wnioskiem o rozstrzygnięcie kwestii podlegania przez M. L. obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako wspólnik jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. Skarżąca pismem z dnia [...] maja 2009r. poinformowała organ I instancji, że od dnia [...] września 1994r. zatrudniona jest na podstawie umowy o pracę w L. C. Sp. z o.o. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku dyrektora finansowego (skarżąca przedstawiła zaświadczenie o zatrudnieniu). W "N." Sp. z o.o. nie uzyskiwała żadnych dochodów a jedynie została jednoosobowym wspólnikiem spółki w dniu ustanowienia likwidacji, dlatego też zdaniem skarżącej nie podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu jako osoba będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Dyrektor M. Oddziału Wojewódzkiego NFZ w dniu [...] września 2009r. wydał decyzję ustalającą, że skarżąca od [...] sierpnia 2004r. do chwili obecnej podlega obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością o nazwie "N." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 23 stycznia 2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia obowiązującej w okresie od [...] kwietnia 2003r. do [...] września 2004r. - obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym będące osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. Zdaniem organu również od [...] października 2004r., czyli od dnia wejścia w życie ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych sytuacja w wyżej wymienionym zakresie nie uległa zmianie. Zgodnie z art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c - obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. Organ wskazał, że skarżąca jako pracownik i jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tych tytułów. Prezes Narodowego Funduszu Zdrowia decyzją z [...] października 2009r. utrzymał w mocy decyzję Dyrektora M. Oddziału Wojewódzkiego NFZ. Podtrzymał stanowisko zawarte w decyzji I instancji. Dodatkowo wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie zarzut skarżącej, iż nie prowadziła pozarolniczej działalności, gdyż likwidacja spółki została otwarta by właśnie zaprzestać tej działalności. W skardze złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji I instancji, ewentualnie zmianę zaskarżonej decyzji i ustalenie, że w związku z okolicznościami podniesionymi w skardze nie była objęta obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego jako osoba będąca wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczaną odpowiedzialnością pod firmą "N." Sp. z o.o. w likwidacji z siedzibą w W., w okresie od dnia [...] sierpnia 2004r. do chwili obecnej. Skarżąca podtrzymała wcześniejsze argumenty jak równie wskazała na naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 8, 9, 77 § 1 i 80 k.p.a. przez niezebranie i nierozpatrzenie całego materiału dowodowego w sprawie oraz art. 107 § 3 k.p.a. przez lakoniczne uzasadnienie faktyczne decyzji, niewskazanie dowodów, nienależyte wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji oraz nie rozpoznanie merytorycznie wszystkich zarzutów odwołania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., który oddalił skargę, organ prawidłowo wyjaśnił, iż w okresie objętym decyzją I instancji miały zastosowanie przepisy dwóch kolejnych ustaw, takich jak: - art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c obowiązującej w okresie od [...] kwietnia 2003 r do [...] września 2004 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2003 r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), w myśl którego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, będące osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, oraz - art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c obowiązującej od dnia [...] października 2004 r. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), w myśl którego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, będące osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, z wyłączeniem osób które zawiesiły wykonywanie działalności gospodarczej na podstawie przepisów o swobodzie działalności gospodarczej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wskazał, że na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych pojęcie "przychód" ma znaczenia dla określenia momentu powstania obowiązku opłacania składki z kilku tytułów. Dopiero osiągnięcie przychodów z prowadzonej działalności gospodarczej wywołuje skutek w postaci obowiązku zapłaty składki. W ocenie Sądu pierwszej instancji nieosiągalnie przychodów w dalszym okresie prowadzenia działalności gospodarczej nie ma znaczenia w niniejszej sprawie. Organ administracji publicznej prawidłowo, zdaniem Sądu, ustalił, że skarżąca jako pracownik i jako wspólnik jednoosobowej sp. z o.o. podlegała obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z obydwu tych tytułów. M. L. wniosła skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. Sądowi pierwszej instancji skarżąca zarzuciła: I. na zasadzie art. 174 pkt 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwanej dalej p.p.s.a.), w zw. z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) (stanowiącego, że Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej) naruszenie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny przy wydawaniu zaskarżonego wyroku prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie: 1. art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c obowiązującej w okresie od [...] kwietnia 2003r. do [...] września 2004 r. ustawy z dnia 23 stycznia 2003r. o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. Nr 45, poz. 391 ze zm.), w myśl którego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegały osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, będące osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c obowiązującej od dnia 1 października 2004r. ustawy z dnia 27 sierpnia 2004r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2008 r. Nr 164, poz. 1027 ze zm.), w myśl którego obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu podlegają osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym, będące osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą lub osobami z nimi współpracującymi, art. 5 pkt 18 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia, a następnie art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych w zw. z art. 8 ust. 6 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r. nr 205 poz. 1585 ze zm.) oraz z art. 24 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia a także art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, przez przyjęcie, że w obu stanach prawnych objętych ww. przepisami spełnione były przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z więcej niż jednego tytułu (stosunku pracy) mimo że nie uzyskała ona przychodu z działalności w ramach jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji i że składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna była być opłacana także z tego tytułu. 2. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zakresie kontroli "działalności administracji publicznej, przez pominięcie okoliczności naruszenia przez organy administracji art. 6,107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a., które nakazują organowi zebrać i w sposób wyczerpujący rozpatrzyć cały materiał dowodowy - w szczególności nie badanie przez organy administracji ani WSA okoliczności czy skarżąca uzyskała czy też nie uzyskała jakiegokolwiek przychodu z tytułu działalności jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji - czy zaistniała ustawowa przesłanka do objęcia ubezpieczeniem skarżącej więcej niż z jednego tytułu. II. na mocy art. 174 pkt 2 p.p.s.a., skarżąca zarzuciła naruszenie następujących przepisów postępowania: 1. art. 133 § 1 ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej także ustawy) przez niewydanie wyroku w oparciu o gruntowną analizę akt sprawy, pominięcie oceny części materiału dowodowego - w szczególności dołączonych w postępowaniu przed WSA dokumentów świadczących pośrednio o braku przychodu po stronie skarżącej; 2. art. 134 § 1 ustawy przez nieuczynienie przedmiotem rozważań i ocen wszystkich aspektów skargi, oraz niedokonanie oceny zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego w szczególności nie odniesienie się do opisanych w skardze naruszeń przepisów postępowania administracyjnego a w konsekwencji nierozpatrzenie co do meritum postawionego w skardze problemu - prawidłowości wykładni wyżej wymienionych. przepisów prawa dokonanej przez organ administracji w ten sposób, że nawet w braku przychodów z więcej niż jednego tytułu, zaś wykonywaniu działalności objętej potencjalnie kilkoma tytułami ubezpieczenia istnieje obowiązek podlegania ubezpieczeniu z każdego z tych tytułów - de facto wbrew treści przepisu art. 82 ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, a wcześniej art. 24 ust. 1 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia; 3. art. 141 § 4 ustawy przez niezawarcie w uzasadnieniu wyroku wszystkich koniecznych elementów, w szczególności brak rzetelnego odniesienia się do argumentów skarżącej i pominięcie niektórych zarzutów - w zakresie nieuzyskiwania przychodu z działalności i skutków tej okoliczności, 4. art. 145. § 1 pkt 1 ustawy przez nieuchylenie decyzji mimo zaistnienia przy jej wydaniu oczywistego naruszenia prawa materialnego w szczególności art. 66 ust. 1 w zw. z art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, przez uznanie, że skarżąca podlegała obowiązkowi ubezpieczenia także z tytułu udziału w jednoosobowej spółce, mimo nieuzyskiwania z tego tytułu (choćby jeden raz) jakiegokolwiek przychodu; Skarżąca skargą kasacyjną wniosła o: 1. na zasadzie art. 185 § 1 ustawy o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie; 2. stwierdzenie na podstawie art. 152 w zw. z art. 193 ustawy, że objęta zaskarżonym wyrokiem decyzja nie podlega wykonaniu; 3. na zasadzie art. 203 pkt 1 ustawy w zw. z art. 205 § 2 ustawy o zasądzenie zwrotu poniesionych przez skarżącą niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego . 4. przeprowadzenie dowodów z dokumentów świadczących o stracie spółki, a pośrednio o fakcie, że skarżąca osobiście nie uzyskała żadnego przychodu z tytułu udziału w jednoosobowej spółce. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. M. L. oparła skargę kasacyjną na obu podstawach wymienionych w art. 174 p.p.s.a., to jest naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie oraz mającego istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia przepisów postępowania. Przedstawiając zarzuty naruszenia prawa materialnego M. L. podniosła, że jej zdaniem niesłusznie, Sąd pierwszej instancji, a przedtem organy administracji publicznej, przyjęły, iż spełnione były przesłanki do objęcia obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego skarżącej z więcej niż jednego tytułu (stosunku pracy) mimo że nie uzyskała ona przychodu z działalności w ramach jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji i że składka na ubezpieczenie zdrowotne powinna była być opłacana także z tego tytułu. Stanowisko skarżącej wskazywało, że w jej przekonaniu, decyzje organów obu instancji, poddane kontroli pod względem zgodności z prawem w sprawie sądowoadministracyjnej, konkretyzowały normy prawa materialnego w dwóch odrębnych przedmiotach: po pierwsze – podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego z więcej niż jednego tytułu (stosunku pracy); po drugie, obowiązku opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne z dwóch tytułów (umowy o pracę i pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością). Zakres rozstrzygnięć organów obu instancji wskazywał jednoznacznie, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia wypowiedziały się jedynie w pierwszym przedmiocie, to jest podlegania M. L. obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Tylko w tym zakresie dokonano konkretyzacji norm prawa materialnego. Pewne odniesienia w uzasadnieniach decyzji do zagadnienia obowiązku składkowego nie oznaczały, że w tym zakresie zapadło jakiekolwiek rozstrzygnięcie. Innymi słowy skutki skierowanej do M. L. decyzji Prezesa Narodowego Funduszu Zdrowia nie obejmują powstania po jej stronie obowiązku uiszczania składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji. Tylko marginalnie Naczelny Sąd Administracyjny zaznacza, że istnienie obowiązku składkowego nie jest jednoznacznym następstwem podlegania obowiązkowi ubezpieczenia zdrowotnego. Zgodnie z art. 82 ust. 1 ustawy świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych obowiązek uiszczania składek z odrębnych tytułów powiązany jest z okolicznością uzyskiwania przychodów z tych tytułów. Oceny wymagałyby odniesienia do wcześniejszej regulacji (art. 21 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia). Te zagadnienia wykraczają jednak poza zakres sądowej kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Wskazywane jako naruszone przepisy prawa materialnego nie łączą powstania i istnienia obowiązku ubezpieczenia zdrowotnego z uzyskiwaniem przychodu z działalności pozarolniczej, którą to okoliczność skarżąca wskazuje jako sporną. Zarówno w art. 9 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia jak i w art. 66 ust. 1 pkt 1 lit. c ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ustawodawca objął obowiązkiem ubezpieczenia zdrowotnego osoby spełniające warunki do objęcia ubezpieczeniem społecznym lub ubezpieczeniem społecznym rolników, które są osobami prowadzącymi działalność pozarolniczą. Zgodnie z definicjami zawartymi w art. 5 pkt 18 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia i art. 5 pkt 21 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych przez pojęcie "osoby prowadzącej działalność pozarolniczą" rozumie się osoby, o których mowa w art. 8 ust. 6 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Według ostatnio wymienionego przepisu za osobę prowadzącą działalność pozarolniczą uważa się, między innymi, wspólnika jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że M. L. stała się wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością "N." Sp. z o.o. w likwidacji z dniem [...] sierpnia 2004r. W tej sytuacji podlegała i podlega obowiązkowemu ubezpieczeniu zdrowotnemu z tego tytułu. Jak to już wyjaśniono, odrębną kwestią jest to, czy z tego tytułu obowiązana była i jest opłacać składkę na ubezpieczenie zdrowotne, co zależne jest od wykładni i stosowania art. 82 ust. 1 ustawy świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych oraz art. 21 ustawy o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia. Zastosowanie wskazanych ostatnio przepisów może być zależne od ustalenia, czy M. L. uzyskiwała i uzyskuje przychody jako wspólnik jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji. Ustalenia w tym zakresie nie mają natomiast istotnego znaczenia w sprawie w przedmiocie ustalenia objęcia skarżącej obowiązkowym ubezpieczeniem zdrowotnym jako osoby będącej wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Podniesienie zarzutów naruszenia art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) w zw. z art. 6,107 § 1 i 3 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a.; art. 133 § 1 p.p.s.a.; art. 134 § 1 p.p.s.a.; 141§ 4 p.p.s.a.; art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.; zmierzało do wykazania, że organy administracji publicznej i Sąd pierwszej instancji nie odniosły się należycie do podnoszonej przez skarżącą okoliczności, że jako wspólnik jednoosobowej spółki "N." Sp. z o.o. w likwidacji nie uzyskiwała żadnych przychodów. Skarżąca zarzucała, że organy Narodowego Funduszu Zdrowia zaniechały oceny dowodów na tę okoliczność a Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. pominął podnoszone w tym zakresie zarzuty skargi. Okoliczność uzyskiwania przychodów z tytułu pozostawania wspólnikiem jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością nie miała istotnego znaczenia w sprawie i dlatego wskazane zarzuty nie zasługiwały na uwzględnienie. Podobnie, bezcelowym byłoby prowadzenie dowodów uzupełniających na okoliczność nieuzyskiwania przez skarżącą przychodów z działalności pozarolniczej. Skarga kasacyjna z wymienionych powodów podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a.