I SA/Rz 294/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Maria Serafin-Kosowska Sędziowie WSA Małgorzata Niedobylska WSA Tomasz Smoleń /spr./ Protokolant ref.st. Joanna Migacz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 7 lipca 2011r. sprawy ze skargi A. O. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy - oddala skargę - Zaskarżoną decyzją Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w J. utrzymał decyzję własną z dnia [...] grudnia 2010 r., Nr [...] odmawiającą A. O. umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazano art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071) w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009r., Nr 205, poz. 1585 ze zm.) Z uzasadnienia decyzji i akt administracyjnych wynika, że w dniu 26 października 2010 r. A. O. zwrócił się o umorzenie składek na ubezpieczenie społeczne, za okres od stycznia 2008 r. do sierpnia 2010 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w łącznej kwocie 18.738,23 zł W uzasadnieniu wskazał, że nie opłacał składek ponieważ nikt nie poinformował go o tym obowiązku. Zapłata powyższych należności wiąże się dla niego i jego rodziny z dużym obciążeniem. Jego żona od 2004 r. choruje na raka, do chwili obecnej przeszła dwie operacje i leczy się w specjalistycznej przychodni. Na ich utrzymaniu pozostaje nieletni syn. Wraz z żoną jest właścicielem domu mieszkalnego o powierzchni 88 m2, na budowę którego zaciągnął kredyt w kwocie 31.000 zł. Od września z powodu bardzo złego stanu zdrowia nie prowadził działalności gospodarczej. Dochody z których utrzymuje się jego rodzina to: renta z ZUS w wysokości 706.26 zł brutto, przychód z prowadzonej działalności gospodarczej za 2008 r. 6.213 zł brutto za 2009 r. 5.225 zł brutto., wynagrodzenie żony około 1700-1800 zł brutto. Na tle powyższych dochodów wskazał następujące wydatki: żywność 1000 zł, energia 300 zł, czynsze, podatki 100 zł, spłata kredytu 500 zł, koszty leczenia 1000 zł, zakup opału około 4500 zł, inne wydatki około 300 zł. Ponadto wskazał, że z powodu ulewnych opadów jakie miały miejsce w czerwcu 2010 r. została zalana jego posesja. Rozpoznając powyższy wniosek organ ustalił, że A. O. jest współwłaścicielem działki o powierzchni 0,0904 ha zabudowanej domem mieszkalnym o powierzchni 88 m2 wartości 100 tys. zł, pobiera rentę inwalidzką z tytułu całkowitej niezdolności do pracy w wysokości 615 zł przyznanej do 31 lipca 2012 r. Jego żona jest zatrudniona w Szpitalu Specjalistycznym w J. otrzymując z tego tytułu wynagrodzenie w wysokości 3.219 zł brutto. Mają na utrzymaniu syna w wieku 17 lat. W dniu 1 września 2010 r. zawiesił działalność gospodarczą. Odmawiając prawa do skorzystania z wnioskowanej ulgi organ wskazał, że sytuacja majątkowa skarżącego jakkolwiek trudna nie uzasadnia zwolnienia z należności z uwagi choćby na stwierdzenia braku nieściągalności. Zaprzestanie przez niego prowadzenia działalności gospodarczej nie ma charakteru trwałego, on i jego żona posiada stałe źródło utrzymania, zaś fakt ponoszenia wydatków na energię, gaz czy media dotyczy ogółu społeczeństwa i nie może uchodzić za wyjątkowy. Również spłata kredytu nie może usprawiedliwiać złożonego wniosku, gdyż jego zaciągnięcie było spowodowane wolą kredytobiorcy a do jego spłaty zobowiązują go postanowienia umowy. Zwracając się w dniu 12 stycznia 2010 r. z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy A. O. zarzucił, że organ nieprawidłowo uczynił ustalenia w oparciu o kwoty brutto, a także wywiódł nieprawidłowe wnioski z zawieszenia przez skarżącego prowadzonej działalności gospodarczej. Organ przyjął bowiem, że zaprzestanie prowadzenia działalności poprzez jej zawieszenie oznaczać może jej podjęcie w przyszłości a co za tym idzie hipotetyczną możliwość uzyskania z tego tytułu wynagrodzenia, podczas gdy z akt trudno było wyczytać takie intencje, zwłaszcza, że są one sprzeczne z orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Wynika z niego, że skarżący jest całkowicie niezdolny do pracy. Reasumując wskazał, że jego niezdolność do pracy powinna być samodzielną przesłanką do umorzenia należności. Na poparcie swojego stanowiska powołał wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 maja 2009 r. sygn. akt II GSK 1045/08. Czyniąc ponownie przedmiotem swojego rozpoznania powyższy wniosek organ nie znalazł podstaw do zmiany wcześniej wydanej przez siebie decyzji. Odnosząc się do zarzutu braku ustaleń w kwestii poniesionych szkód, w wyniku powodzi wskazał, że okoliczność ta nie pozostała poza jego ustaleniami lecz wobec nieprzedstawienia przez skarżącego dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów związanych z ich naprawą nie mogło to wpłynąć na ocenę sytuacji materialnej skarżącego. Zwrócił przy tym uwagę, że z tytułu należności, w chwili obecnej miesięcznie potrącane jest 176,57 zł, których poniesienie nie będzie stanowiło dla skarżącego obciążenia pozbawiającego go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb jego i jego rodziny. Nie zgadzając się ze stanowiskiem organów, A. O. złożył do tutejszego Sądu skargę, zarzucając w niej nieprawidłowe ustalenie stanu faktycznego i w konsekwencji nieprawidłowe zastosowanie prawa materialnego. Ponownie wskazał na błędne ustalenia organu polegające na posługiwaniu się kwotami brutto a nie kwotami otrzymywanymi "na rękę". Zarzucił ponadto nieprawidłowości w interpretowaniu użytego przez ustawodawcę sformułowania "zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej" poprzez przyjęcie, że chodzi jedynie o trwałe zaprzestanie tej działalności, podczas gdy przepis nie wprowadza takiego wymogu. Ponownie przytoczył fragmenty wyroku II GSK 296/09 a także powołał się na kolejny wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 maja 2009 r. II GSK 1045/08, który w jego ocenie w całości odnosi się do jego sytuacji faktycznej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie przytaczając argumentację jak w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Spór w niniejszej sprawie dotyczy odmowy umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Ocena legalności zaskarżonej decyzji prowadzi do wniosku, iż została ona wydana zgodnie z prawem. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm.), zwanej dalej ustawą, należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy), a zatem w przypadku, gdy: 1) dłużnik zmarł, nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów, albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie, 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze, 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej, 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję, 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Punktem wyjścia dokonanej przez organ oceny całkowitej nieściągalności była analiza okoliczności wymienionych w pkt 3 i 6 wyżej wymienionego przepisu. W ocenie Sądu, analiza sytuacji majątkowej skarżącego pozwalała na wyciągnięcie jednoznacznych wniosków, że ewentualne wydatki egzekucyjne nie przekroczą uzyskanych w toku tego postępowania kwot. Zarówno skarżący jak i jego żona posiadają stałe źródło dochodów, które pozwalają im na poniesienie miesięcznego obciążenia z tytułu należności w wysokości jak wskazał organ 176,57 zł miesięcznie. Nie mogą tego podważać wskazane przez skarżącego wydatki, które są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa. Należy przy tym wskazać, że wskazana przez skarżącego wysokość ponoszonych wydatków znacznie przekraczała możliwości zarobkowe jego i jego żony, co już z tej przyczyny czyniło złożone w tym zakresie wyjaśnienia niewiarygodnymi. Ponadto opłaty za media, gaz, prąd są zwykłymi obciążeniami ponoszonymi przez każdego, w związku z czym brak było podstaw by na ich podstawie zwolnić skarżącego i obciążyć nimi pozostałych obywateli. Nie może być tak, że Skarb Państwa a pośrednio także wszyscy podatnicy ponosić będą koszty prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej w związku z realizowaniem przez niego innych potrzeb. Tym bardziej podstawą do zwolnienia nie może być fakt płacenia przez skarżącego rat kredytowych, które świadczą o zdolności płatniczej skarżącego. Odnosząc się do wydatków związanych z leczeniem żony, stwierdzić należy, że nie zostały one w żaden sposób udokumentowane, nie mogą w związku z powyższym uchodzić za wiarygodne, zwłaszcza, że wskazana przez skarżącego kwota nie jest kwotą, którą można byłoby przyjąć za zwyczajowo uzasadnioną. Nie została również spełniona przesłanka zaprzestania prowadzenia działalności gospodarczej, o jakiej mowa w pkt 3 omawianego przepisu. Nie jest nadinterpretacją organu stwierdzenie, że warunek ten jest spełniony w sytuacji zaprzestania, a nie jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie zawieszenia działalności gospodarczej. Ponadto zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej nie jest samodzielną przesłanką całkowitej nieściągalności, gdyż konieczne jest także stwierdzenie braku majątku, którego w niniejszej sprawie nie stwierdzono. W świetle powyższego stwierdzić należy, że nie zostały spełnione przesłanki do zastosowania zwolnienia na podstawie art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Składki na ubezpieczenie społeczne mogą zostać umorzone również na podstawie szczególnych przesłanek określonych w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 2003 r. Nr 141, poz. 1365) w związku z art. 28 ust. 3a ustawy o s.u.s., a to w sytuacji gdy: 1) opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia, powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności, ale również tych nie stwierdzono. Wprawdzie skarżący powoływał się na szkody związane z powodzią, której organ jak również Sąd nie kwestionuje, jednak wobec braku dowodów na określenie wysokości poniesionych szkód, choćby poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających poniesione koszty naprawy, niemożliwe było ustalenie wpływu tych kosztów na sytuację majątkową. Skarżący nie może usprawiedliwiać się nieświadomością wymogu kompletowania tego rodzaju dokumentacji, gdyż są one konieczne zarówno przy dochodzeniu w przyszłości roszczeń gwarancyjnych, jak też mogą stanowić podstawę do przyznania zapomóg związanych z poniesionymi w trakcie powodzi szkodami. Zaniedbanie w tym zakresie jak się okazuje ma również wpływ na kwestie stosowanych ulg. Takie rygorystyczne podchodzenie przez organ do udowodnienia nie jest, jak stara się to wykazać skarżący nadużyciem, przyznanego organowi, w ramach uznania administracyjnego, luzu decyzyjnego, nie może również uchodzić za nadmierne. Decyzje uznaniowe nie są decyzjami dowolnymi ani w zakresie rozstrzygnięcia ani w zakresie doboru dowodów. Decyzje te wymagają wbrew pozorom większej staranności w podejmowaniu jak i uzasadnianiu aniżeli decyzje związane. W tych ostatnich, rozstrzygnięcie determinowane jest dokonanymi ustaleniami a następnie prawidłową subsumcją, podczas gdy w przypadku decyzji uznaniowych rozstrzygnięcie zależy od uzasadnionej woli organu. Luz decyzyjny nie oznacza swobody w dobieraniu dowodów, czy też zwolnienie z ich przeprowadzania. Wręcz przeciwnie postępowanie dowodowe powinno zostać przeprowadzone wyjątkowo dokładnie, gdyż właśnie od jego wyników zależy następnie ocena prawidłowości działania w ramach uznania. Tym samym organ miał prawo a nawet obowiązek domagać się wnioskowanych dowodów, oraz wywieść negatywne skutki wobec ich nie przedstawienia. Również choroba skarżącego nie może prowadzić do przyznania wnioskowanej ulgi. Wprawdzie z zalegającego w aktach administracyjnych orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, że A. O. jest całkowicie niezdolny do pracy, jednak zgodnie z powołanym przepisem chodzi tylko o taką niezdolność, która faktycznie pozbawia go możliwości uzyskania dochodu na opłacenie składek. Tymczasem z orzeczenia nie wynika kiedy niezdolność powstała, tzn. czy powstała zanim skarżący rozpoczął prowadzenie działalności gospodarczej czy też w jej trakcie a mimo to skarżący prowadził działalność, czy też była bezpośrednim powodem zawieszenia działalności gospodarczej. Nawet jeśliby przyjąć, na podstawie daty wydania orzeczenia o stopniu niepełnosprawności tj. 2 września 2010 r. i daty zgłoszenia do ewidencji działalności gospodarczej zawieszenia działalności tj. 6. września 2010 r., że niezdolność do pracy była przyczyną zawieszenia działalności, to jednak nie mogła ona stanowić samodzielnej podstawy przyznania wnioskowanej ulgi. Porównując bowiem miesięczne obciążenie z tytułu przedmiotowych należności z uzyskiwanymi dochodami, nie można było przyjąć, że skarżący, na skutek choroby, pozbawiony zostanie możliwości opłacania należności, jako koniecznej przesłanki zastosowania wnioskowanego zwolnienia. Zajętego stanowiska nie podważa również choroba żony skarżącego. Nie wymaga ona stałej opieki, jest zatrudniona i otrzymuje z tego tytułu regularne wynagrodzenie, zatem również jej stan zdrowia nie pozbawia skarżącego możliwości opłacenia należności. Nie słuszny należy uznać również zarzut posługiwania się przez organ kwotami brutto. O ile organ dokonując ustaleń posługiwał się tymi wartościami, to zaznaczył jednak, że dotyczy to właśnie kwot brutto, zatem miał świadomość tego, że nie jest to kwota otrzymywana przez skarżącego na rękę. Jeśli zaś chodzi o orzeczenia, na które skarżący się powoływał, to należy tu wskazać, że są to orzeczenia zapadłe w indywidualnych sprawach i wiążą Sąd, który je wydał, skarżącego oraz organ, jako strony postępowania, w niniejszej sprawie mogą stanowić jedynie pogląd prawny na daną sytuację faktyczną o ile będzie ona taka sama jak w rozpatrywanym przypadku. Ustosunkowując się jak tego chciał skarżący do treści powołanych orzeczeń, stwierdzić należy, że wbrew jego twierdzeniom nie można stwierdzić by dotyczyły one analogicznych sytuacji i poruszały te same zagadnienia prawne. W wyroku z dnia 14 stycznia 2010 r., sygn. akt II GSK 269/09 Naczelny Sąd Administracyjny wytknął Sądowi I instancji zaakceptowanie stanowiska organu, który oceniając wniosek skupił się głównie na całkowitej nieściągalności wnioskodawcy, nie odnosząc się do skutków jakie wywoła zaspokojenie należności dla wnioskodawcy i jego rodziny. W niniejszej sprawie nie można organowi czynić tego rodzaju zarzutów. Wprawdzie organ w końcowym rozrachunku stwierdził, że nie zachodzi całkowita nieściągalność jednak ustaleń tych dokonał w aspekcie uszczerbku w utrzymaniu rodziny skarżącego. Natomiast wskazanie przez skarżącego, że wyrok o sygn. akt II GSK 1045/08 jest " w całości odnośny" do jego sytuacji jest niedorzeczne. Sytuacja majątkowa, na której tle stawia własną była znacznie gorsza. Pomijając kwestię, że dotyczyła czteroosobowej rodziny również ustalony dochód i majątek znacznie odbiegały od sytuacji skarżącego. Reasumując, jako prawidłowe Sąd ocenia stanowisko organu, zgodnie z którym publicznoprawny charakter należności oraz cele, na które są one przeznaczane obliguje do szczególnej staranności i ostrożności w ich dysponowaniu. Rozstrzygnięcia wydawane w tym zakresie powinny konfrontować interes dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Jednie taki sposób prowadzi do wyważenia słusznego interesu zobowiązanego do opłacenia składek z interesem innych ubezpieczonych, którzy płacą regularnie składki i nie powinni z tego powodu ponosić negatywnych konsekwencji ryzyka gospodarczego i braku zapobiegliwości podmiotów, które od tego obowiązku się uchylają. Prawidłowo zebrany i oceniony materiał dowodowy daje podstawy do przyjęcia, że stanowisko organu w tym zakresie zostało należycie uzasadnione i nie przekracza granic uznania administracyjnego. Mając powyższe na względzie, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).