II OZ 1125/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Arkadiusz Despot - Mładanowicz po rozpoznaniu w dniu 24 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 5 września 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 2475/10 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu i oddalające wniosek w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi J. W., W. K. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] listopada 2010 r., znak: [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności postanowienia postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 5 września 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 2475/10 przyznał J. W. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, w pozostałym zakresie oddalił wniosek. Sąd wskazał, że w dniu 1 czerwca 2011 r. wpłynął wniosek J. W. o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 11 lipca 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał wnioskodawczyni prawo pomocy w zakresie częściowym, w pozostałym zakresie wniosek oddalił. W dniu 3 sierpnia 2011 r. do Sądu wpłynął sprzeciw J. W. na w/w postanowienie. W sprzeciwie nie zgodziła się ona z twierdzeniem, że jest w stanie opłacić koszty sądowe oraz wyraziła w nim niezadowolenie z podjętego rozstrzygnięcia. Wnioskodawczyni wniosła o uchylenie pkt. 2 przedmiotowego postanowienia i przyznanie prawa pomocy w pełnym zakresie. Z formularza wniosku wynika, że wnioskodawczyni wraz z mężem uzyskują stały miesięczny dochód z tytułu emerytur w wysokości 2997,84 złotych. Wykazała, że posiada mieszkanie o pow. 60 m2 , dom drewniany na wsi liczący 63 lata, dwie działki na wsi (V klasa użytku rolnego) o łącznej pow. 0,35 ha. W sprzeciwie podała, że spłaciła kredyt, którego miesięczna rata wynosiła 592, 72 złote. Miesięczne wydatki poniesione w miesiącu kwietniu wskazane przez stronę to: czynsz - 553,77 zł, telewizor – 126 zł, PZU – 113,97 zł, życie, środki czystości, kosmetyki, fryzjer – 830 zł, leki 317, 94 zł, telefon 207,87 zł, znaczki pocztowe 92,55 zł, ksero 113,16 zł, materiały biurowe 14,48 zł, odsetki i prowizje bankowe – 12,78 zł, trzy wpisy do WSA w Białymstoku – 300 zł, przejrzenie akt w H. – 13 zł. Zarówno w formularzu, jak i w sprzeciwie podkreśliła, że są z mężem osobami schorowanymi, w związku z czym ponoszą wysokie wydatki na leczenie i rehabilitację. Nadmieniła, że nie czerpie dochodów z działek. Wnioskodawczyni zaznaczyła również, że ponosi wysokie koszty prowadzenia postępowań administracyjnych i sądowych. Sąd wskazał, że zasadność wniosku skarżącej rozpatrzono z uwzględnieniem obciążeń finansowych, jakie będzie zobowiązana ponieść w toczącym się postępowaniu oraz jej możliwości finansowe. Sąd uznał, iż wniosek skarżącej zasługuje na uwzględnienie w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, nie jest natomiast zasadny w zakresie żądania zwolnienia od kosztów sądowych. Na powyższe postanowienie J. W. wniosła zażalenie, wnosząc o uchylenie pkt. 2 skarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżąca wskazała koszty, jakie musi jeszcze ponieść w niniejszej sprawie: koszty kontaktu z adwokatem, 100 zł za sporządzenie uzasadnienia wyroku, 100 zł wpis od skargi kasacyjnej, a także w sprawie VII SA/Wa 1098/11 – 200 zł. Podniosła, że w bieżącym roku (I-VIII) dochody skarżącej były niższe od wydatków o kwotę 629 zł (dochody – 23.807.28 zł, wydatki: 24.436.27 zł), zawarła zatem z bankiem umowę kredytową na kredyt odnawialny w wysokości 3000 zł do czerwca 2012, który może być spożytkowany tylko na leczenie lub pochówek, nie na koszty sądowe. Wskazała, że w powyższym okresie poniosła koszty sądowe w wysokości 900 zł, a koszty podróży w celu przejrzenia akt toczących się postępowań sądowych wyniosły 659 zł. W ocenie skarżącej to Sąd wydając wadliwy wyrok z dnia 25 maja 2011 r. stworzył koszty sądowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) - przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie rodziny. Z konstrukcji tych przepisów wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Przepisy te stanowią odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 p.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W rozpoznawanej sprawie Sąd I instancji przyznał skarżącej prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata z urzędu, w pozostałym zakresie oddalił wniosek gdyż stwierdził, że skarżąca posiada stabilną sytuację finansową (posiada majątek nieruchomy, osiąga stały miesięczny dochód). Porównując zaś wielkość miesięcznych dochodów skarżącej (1517,50 zł miesięcznie) i jej męża (1475,34 zł miesięcznie) z wykazanymi przez nią koniecznymi kosztami utrzymania, brak jest podstaw do uznania, że skarżąca nie dysponuje środkami pieniężnymi, które mogłaby przeznaczyć na opłacenie jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak zauważył Sąd I instancji, J. W. wraz z małżonkiem ma zapewnione potrzeby bytowe, o czym świadczy wysokość miesięcznego dochodu, jaki wspólnie uzyskują, tj. kwotę 2.997, 84 zł. Posiadanie dochodów w powyższej wysokości wyklucza możliwość uznania wnioskodawczyni za osobę wykazującą trudności w zakresie zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych i niebędącą w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych w niniejszej sprawie. Wszczynając spór przed Sądem, wnioskodawczyni powinna mieć na uwadze, że prowadzenie postępowania sądowego wiązać się będzie z koniecznością ponoszenia niezbędnych kosztów. Wskazać należy, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w pierwszej kolejności poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Koszty sądowe należy bowiem traktować jako wydatki bieżące w budżecie rodziny, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. Sąd I instancji zwrócił uwagę, że skarżąca spłaciła kredyt, którego miesięczna rata wynosiła 592,72 zł, co wskazuje na to, że posiada ona płynność finansową umożliwiającą gromadzenie oszczędności. Uiściła też wpis sądowy od wniesionej skargi w wysokości 200 zł. Na obecnym etapie postępowania koszty nie będą zatem wyższe niż te dotychczas poniesione. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika. W pozostałym zakresie wniosek nie zasługuje na uwzględnienie. Sytuacja materialna i życiowa skarżącej pozwala jej bowiem, zdaniem Sądu, na wygospodarowanie środków finansowych na poniesienie pozostałych kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i małżonka. Rozpoznając sprawę Sąd pierwszej instancji miał obowiązek wszechstronnie i wyczerpująco odnieść się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji tym wymogom sprostał. Dokonana ocena sytuacji materialnej i rodzinnej skarżącej jest prawidłowa i nie została skutecznie podważona w zażaleniu. W zaskarżonym postanowieniu szczegółowo, wnikliwie i rzetelnie, w oparciu o zawarte we wniosku skarżącego informacje, rozważono wszelkie okoliczności istotne dla jego rozstrzygnięcia. Rozważania te znalazły szczegółowe odzwierciedlenie w logicznych wywodach zawartych w uzasadnieniu kwestionowanego orzeczenia. W tej sytuacji, wobec braku podstaw do uwzględnienia zażalenia, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji.