II GSK 1935/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Jagielska po rozpoznaniu w dniu 29 września 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej P. sp. z o.o. w L. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 12 lipca 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1437/11 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. w L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] października 2010 r., znak [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji dotyczącej określenia wysokości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie Postanowieniem objętym skargą kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę P. sp. z o.o. w L. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia faktyczne. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1999 r. o znaku [...] ZUS, Oddział w L. określił stan zadłużenia Z.P.C. U. S.A. w W. (dalej ZPC U.), O. U. w L. z tytułu zaległych składek na ubezpieczenia społeczne pracowników za okres 03.1993 r. – 12.1997 r. P. sp. z o.o. jest właścicielem nieruchomości gruntowych, które zostały wniesione aportem do Spółki przez ZPC U. na podstawie aktu założycielskiego spółki z dnia [...] lutego 2001 r. Na wspomnianych nieruchomościach ZUS Oddział w L. ustanowił hipotekę przymusową zwykłą z tytułu nieopłaconych przez ZPC U. składek ZUS za okres III 1993 – XII 1997 wraz z należnymi odsetkami. W dniu [...] kwietnia 2010 r. P. sp. z o.o. w L. zwróciła się do Prezesa ZUS w W. z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r. Decyzją z dnia [...] lipca 2010 r. o znaku [...] ZUS odmówił wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 1999 r. Po rozpoznaniu wniosku P. sp. z o.o. w L. o ponowne rozpoznania sprawy Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] lipca 2010 r. P. sp. z o.o. w L. złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W., w której wniosła o uchylenie decyzji z [...] lipca 2010 r. w całości. W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej. Sąd I instancji odrzucił skargę P. sp. z o.o. w L. na podstawie przepisu art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153 poz. 1270 ze zm; dalej przywoływana jako p.p.s.a.), bowiem uznał, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego. Uzasadniając postanowienie WSA w W. podniósł, że z przepisu art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. nr 98 poz. 1071 z 2000 r. ze zm.; dalej przywoływana jako Kpa.) wynika, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy Kpa, o ile przepisy szczególne nie stanowią inaczej. Wyjątek od administracyjnego trybu załatwienia spraw z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowi przepis art. 83 ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. nr 205 poz. 1585 z 2009 r. ze zm.; dalej przywoływana jako u.s.u.s.), który ustanawia regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. W niniejszej sprawie organ rozstrzygał w sprawie unieważnienia decyzji, czyli w trybie przewidzianym przepisami postępowania administracyjnego, co w ocenie Sądu I instancji nie przesądza o właściwości sądów administracyjnych do badania legalności decyzji. Zdaniem WSA w W. zasadnicze znaczenie dla ustalenia właściwości rzeczowej sądu w przedmiotowej sprawie ma przedmiot sprawy, a nie tryb w jakim organ podjął rozstrzygnięcie. Na powyższe postanowienie skargę kasacyjną wniosła P. sp. z o.o. w L., zaskarżając je w całości oraz domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Sądowi I instancji oraz zasądzenia na rzecz spółki kosztów postępowania według norm przepisanych. Kasator wskazał naruszenie przepisu art. 3 § 1, art. 3 § 2 pkt 1 w związku z art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. oraz art. 180 Kpa, art. 83 ust 2 oraz art. 83a ust. 2 u.s.u.s. poprzez odmowę merytorycznego rozpoznania sprawy leżącej we właściwości sądu administracyjnego wskutek uznania skargi za niedopuszczalną z uwagi na niewłaściwość sądu administracyjnego do rozpoznania skargi i odrzucenie skargi, co miało istotny wpływ na wynik sprawy. Uzasadniając skargę kasacyjną kasator podniósł, że "sąd powszechny nie jest uprawniony do kwestionowania decyzji administracyjnej pod kątem ewentualnej nieważności, jak i wad proceduralnych występujących na etapie postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji, co w odniesieniu do niniejszej sprawy dotyczy możliwości wszczęcia postępowania z urzędu zainicjowanego przez stronę". Autor skargi kasacyjnej podkreśla również, że przepisy kodeksu postępowania cywilnego nie przewidują rozstrzygnięcia w postaci stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych, a w toku postępowania przed sądami powszechnymi możliwe jest rozstrzyganie o wadach wynikających z naruszenia przepisów prawa materialnego. Z zasady racjonalnego ustawodawcy P. sp. z o.o. w L. wywodzi, że gdyby ustawodawca zamierzał wprowadzić możliwość zaskarżania do sądu powszechnego decyzji wydanych na podstawie art. 83 a ust. 2 u.s.u.s., uczyniłby to wprost w ustawie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna i skutkuje uchyleniem zaskarżonego postanowienia i przekazaniem sprawy do rozpoznania Sądowi I instancji. Przedmiotem postępowania administracyjnego było stwierdzenie nieważności decyzji ZUS Oddziału w L. w sprawie określenia wysokości zaległych składek na ubezpieczenie społeczne pracowników Zgodnie z przepisem art. 83 ust. 2 u.s.u.s. decyzje administracyjne podejmowane w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych zaskarżane są do sądu powszechnego w terminach i na zasadach przewidzianych w kodeksie postępowania cywilnego. Na mocy przepisu art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. możliwe jest uchylenie, zmiana lub unieważnienie ostatecznych decyzji ZUS, od których nie zostało wniesione odwołanie do sądu powszechnego. Istnieje zatem wyjątkowo możliwość weryfikowania decyzji indywidualnych w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (zob. wyrok NSA z dnia 3 lipca 2008 r., sygn. akt II GSK 240/08, LEX nr 493540). Powołany przepis u.s.u.s. – jako przewidujący taki wyjątek – powinien być interpretowany w sposób, który wyklucza możliwość powstania kolizji wynikających z poddania tej samej decyzji kontroli sądu powszechnego oraz kontroli administracyjnej i sądowoadministracyjnej. Należy podzielić stanowisko zaprezentowane przez Naczelny Sąd Administracyjny w powołanym wyżej wyroku, że kolizja taka miałaby miejsce w razie przyjęcia, iż strona może na podstawie art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. żądać w postępowaniu administracyjnym stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji organu rentowego, która była wcześniej kontrolowana przez sąd powszechny – bowiem wówczas w istocie orzeczenie sądu powszechnego byłoby kontrolowane w inicjowanym przez stronę nadzwyczajnym postępowaniu administracyjnym. Oznacza to, iż art. 83 a ust. 2 u.s.u.s. pozwala na weryfikację z urzędu w postępowaniu administracyjnym ostatecznych decyzji administracyjnych, ale wyłącznie pod warunkiem, że od takiej decyzji nie zostało wniesione odwołanie do właściwego sądu powszechnego. Z akt sprawy nie wynika, żeby decyzja z dnia [...] kwietnia 1999 r. była zaskarżona do sądu powszechnego, uzasadniony jest więc wniosek, że w stosunku do wspomnianego rozstrzygnięcia dopuszczalne było prowadzenie postępowania o stwierdzenie jego nieważności, zaś wydane w toku tego postępowania decyzje administracyjne podlegają kontroli sądu administracyjnego, zgodnie z przepisem art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a.. W związku z powyższym, odrzucenie przez Sąd I instancji skargi P. sp. z o.o. w L. na decyzję Prezesa ZUS na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. było nieprawidłowe i naruszało przepisy art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Mając na uwadze wskazane powody Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Odnosząc się do wniosku kasatora o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego należy zauważyć, że Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (ONSAiWSA nr 3, poz. 42 z 2008 r.) wyjaśnił, iż przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie. Do wspomnianej kategorii należy postanowienie o odrzuceniu skargi. Obowiązek respektowania przytoczonego stanowiska przez Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w tej sprawie wynika z ogólnie wiążącej mocy uchwał (art. 269 § 1 p.p.s.a.).