I SA/Wa 147/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda (spr.) Sędziowie WSA Iwona Kosińska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant Zbigniew Dzierzęcki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2011 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżącej J. B. kwotę [...] (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego. Decyzją z dnia [...] listopada 2011r. Minister Skarbu Państwa działając na podstawie art. 138 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej kpa oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2005r. Nr 169, poz. 1418) - dalej ustawa o realizacji prawa do rekompensaty, po rozpatrzeniu odwołania J. B. – dalej skarżącej, od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2010 r. odmawiającej potwierdzenia na rzecz skarżącej prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami państwa polskiego, położonych we wsi [...], gmina M., dawne województwo [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Podał w szczególności, iż zgodnie z art. 2 w/w ustawy prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1/był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn o których mowa w art. 1, 2/posiada obywatelstwo polskie. Organ wojewódzki wskazał, iż jak wynika ze zgromadzonych dokumentów skarżąca w dniu 1 września 1939 r. nie zamieszkiwała na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z czym nie mogła opuścić go na skutek okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 roku. Wobec powyższego na podstawie art. 7 ust. 2 cyt. ustawy stwierdzono, iż skarżącej nie przysługuje prawo do rekompensaty i wydano decyzję odmowną. Organ II instancji podzielił ustalenia i wnioski Wojewody [...] uznając, że wniosek skarżącej nie zasługuje na uwzględnienie ze względu na na fakt, iż w dniu 1 września 1939 r. centrum życiowe J. B. skoncentrowane było w R. k. W., a nie w majątku ziemskim "[...]" we wsi [...], gmina M., województwo [...]. W związku z tym w ocenie Ministra nie spełniono przesłanki zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez właściciela nieruchomości na byłym obszarze państwa Polskiego. Odnosząc się do zarzutów odwołania organ II instancji podniósł, iż oświadczenie D. S. nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym, bowiem nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań, zaś przesłuchanie skarżącej na okoliczność jej miejsca zamieszkania w dniu 1 września 1939 r. nie było konieczne wobec zebrania dokumentów z których fakt ten bezspornie wynika. Powołano się też na domniemanie zgodności z prawdą oświadczenia organu który go wystawił, które to domniemanie może być obalone jedynie w drodze przeprowadzenia dowodu przeciwko treści dokumentu. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca zarzuciła naruszenie prawa materialnego - art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r.,naruszenie przepisów postępowania tj. art.6, 7, 8, 9 kpa i art. 83 § 3 kpa poprzez jego niewłaściwe zastosowanie. Jednocześnie wniosła o uchylenie w całości decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu skargi podniosła, iż Minister nie odniósł się do wyjaśnień skarżącej: związanych z wypełnieniem ankiety poprzedzającej wydanie dowodu osobistego w 1952 r., dotyczących oświadczenia D. S. złożonych przed notariuszem oraz błędnie utożsamił pojęcie zameldowania z zamieszkiwaniem, które to pojęcia mogą ale nie muszą się pokrywać. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2002r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a, sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 powołanej wyżej ustawy Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Nie może przy tym wydać orzeczenia na niekorzyść strony skarżącej, chyba że dopatrzy się naruszenia prawa skutkującego stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. Skarga zasługuje na uwzględnienie, bowiem decyzje organów obu instancji naruszają przepisy postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Materialnoprawną podstawą rozstrzygnięcia w sprawie niniejszej jest przepis art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej ( Dz. U. z 2005,Nr 169, poz. 1418 ze zm.) w myśl którego prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli był on w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium RP oraz opuścił je z przyczyn określonych w art. 1 ustawy tj. repatriował się w trybie tzw. układów republikańskich bądź opuścił byłe terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Poza sporem pozostaje, iż w sprawie niniejszej spełnione zostały przesłanki pozostawienia poza obecnymi granicami RP nieruchomości i posiadania przez właściciela nieruchomości obywatelstwa polskiego w dacie 1 września 1939 r. Spornym natomiast jest okoliczność zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dacie 1 września 1939 r. oraz opuszczenia go z przyczyn określonych w art. 1 ustawy tj. repatriacji w trybie tzw. układów republikańskich bądź opuszczenia byłego terytorium RP na skutek innych okoliczności związanych z wojną. Ustalając, iż skarżąca nie zamieszkiwała na byłym terytorium RP w dacie 1 września 1939 r. organy administracji pominęły oświadczenie D. S. z [...] lutego 1993 r. złożone przed notariuszem A. K. ( k. 22 akt administracyjnych) bowiem oświadczenie to nie zostało złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej w związku z czym w ocenie organów nie może stanowić dowodu w postępowaniu administracyjnym. Stanowisko to pozostaje w sprzeczności z treścią art. 75 § 1 kpa stanowiącym, że jako dowód należy dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Analiza tego przepisu prowadzi do wniosku, iż zawiera on jedynie przykładowe wyliczenie środków dowodowych dopuszczalnych w postępowaniu administracyjnym a zatem dopuszczalne są też inne środki dowodowe, niewymienione w cytowanym wyżej przepisie. Dodać wypada, że ustawodawca w ustawie z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty nie zawęził środków dowodzenia zaistnienia powyższej przesłanki np. jedynie do możliwości wykazania jej w oparciu o dowód z dokumentu. Granicą dopuszczalności środków dowodowych jest więc ich zgodność z przepisami prawa w związku z czym tworzenie nowych reguł korzystania z środków dowodowych jest niedopuszczalne. Ustosunkowując się do dowodu z przesłuchania strony organ I instancji odmówił wiary wyjaśnieniom skarżącej bowiem wyjaśnia ona na swoją korzyść. Organy administracji w ramach toczącego się postępowania mają prawo a nawet obowiązek dokonywać oceny składanych wyjaśnień. Ocena ta winna jednak być odpowiednio uargumentowana, oparta na analizie całokształtu zgromadzonych dowodów i wyczerpująco zaprezentowana w pisemnych motywach decyzji. Wymaganiom powyższym nie sprostał Wojewoda prezentując pozbawione jakiejkolwiek argumentacji, a tym samym gołosłowne twierdzenie o niewiarygodności wyjaśnień skarżącej i przytaczając na poparcie takiej tezy nie dającą się obronić logicznie argumentację dotyczącą jej działania na swoją korzyść. Pominąwszy ogólnikowość takiego twierdzenia trudno jest oczekiwać aby skarżąca działała wbrew swojemu interesowi prawnemu. Tym samym nie można uznać za prawidłową argumentacji czyniącej zarzut z działania skarżącej zgodnego z jej prawnym interesem. Po raz drugi Wojewoda zdyskwalifikował tok swojego rozumowania wówczas, gdy niezgodnie z poczynionymi faktycznie ustaleniami konkludował, że wyjaśnienia skarżącej nie mają oparcia w zgromadzonych w sprawie dowodach. Tymczasem takim dowodem jest orzeczenie Państwowego Urzędu Repatriacyjnego z [...] stycznia 1947 r. stwierdzające, że "...repatriant S. Z. zamieszkała przedtym w [...], gmina M., powiat [...], województwo [...] pozostawiła w [...] majątek nieruchomy...", szczegółowo dalej wymieniony. Okoliczność podnoszona przez Wojewodę, iż z dokumentu tego nie wynika, kiedy dokładnie tam mieszkała nie dyskwalifikuje tego dowodu. Skoro orzeczeniem tym nadano Z. S. status repatrianta to oczywistym jest, iż sformułowanie "...zamieszkały przedtym w [...], gmina M...." rozumieć należy przed 1 września 1939 r. a z faktu uznania Z. S. repatriantem wynika, jej powrót z byłego na obecne terytorium państwa polskiego. Nie dyskwalifikuje też tego dokumentu wskazanie jako repatrianta i właściciela pozostawionej nieruchomości Z. S. a nie skarżącej – jej córki. Rozważając tę okoliczność należy mieć na uwadze, iż skarżąca w dacie 1 września 1939 r. miała 8 lat, była też niepełnoletnia w dacie wydawania orzeczenia o repatriacji, pozostawała pod pieczą matki Z. S. W tej konkretnej, specyficznej sytuacji organ ustalając stan faktyczny dotyczący przesłanek repatriacji i miejsca zamieszkania skarżącej winien mieć na uwadze, iż J. B. była wówczas osobą nieletnią, nie mającą wpływu na dotyczące jej decyzje. Organ II instancji uznając, iż Wojewoda [...] w sposób właściwy ustalił stan faktyczny i dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego stwierdził jednocześnie, iż przesłuchanie strony na okoliczność miejsca zamieszkania J. B. nie było konieczne wobec zebrania dokumentów z których fakt ten bezspornie wynika. Wniosek taki w ocenie Sądu jest nieuprawniony bowiem jedynie w przypadku udowodnienia tej okoliczności zgodnie z twierdzeniem wnioskodawcy możliwym byłoby pominięcie kolejnego dowodu na tę samą okoliczność bez uchybienia obowiązującym regułom dowodzenia. Taka sytuacja nie miała miejsca w przedmiotowej sprawie. Umknęło też uwadze organu odwoławczego, iż dowód z przesłuchania strony został przeprowadzony w dniu [...] kwietnia 2009 r. - protokół przesłuchania (k. 73 akt administracyjnych), a Minister w żaden sposób nie odniósł się do przeprowadzonego dowodu, co narusza art. 80, 107 § 3 kpa. Nieuprawnione jest też twierdzenie organu odwoławczego, iż Z. S. wydzierżawiła cały majątek ziemski "[...]" bez żadnego wyłączenia P. G. na okres 10 lat , co ma stanowić jedną z okoliczności potwierdzających, iż Z. S. i jej córka nie mieszkały na stałe w wydzierżawionym majątku. Jak wynika bowiem z aktu notarialnego z [...] lipca 1937 r. dzierżawca zobowiązuje się w nim udzielić dla właścicielek pokój mieszkalny na czas ich pobytu z zezwoleniem na korzystanie z kuchni. Ważność w/w aktu notarialnego strony uzależniły od uzyskania zezwolenia Starosty Powiatowego w [...] na dokonanie wskazanej w akcie tym umowy dzierżawy oraz od zatwierdzenia tej dzierżawy przez radę familijną. Jak wynika z protokołu posiedzenia Rady Familijnej z [...] lipca 1937 r. Nr [...] mając na uwadze, że umowa jest korzystna dla małoletniej i że osoba P. G. daje rękojmię zachowania majątku nieletnich w stanie niepogorszonym Rada Familijna upoważniła opiekunkę główną do zawarcia w imieniu nieletniej J. S. umowy dzierżawy majątku "[...]". Jak wynika z kolei z decyzji Starosty Powiatu [...] wobec faktu, iż "...spadkobiercy S. S. nie są w możności prowadzenia samodzielnie gospodarstwa, że działając na podstawie upoważnienia rady familijnej z [...] lipca 1937 r. (...), że projektowany dzierżawca posiada wymagane kwalifikacje fachowe i obywatelskie, że warunki umowy dzierżawy dają gwarancję należytego gospodarowania (...) postanowił udzielić zezwolenia spadkobiercom S. S. na wydzierżawienie w/w działki P. G. na okres 10 lat ...". Nie przesądzając w tym miejscu kwestii miejsca zamieszkania skarżącej stwierdzić trzeba, iż wydzierżawienie majątku łączyć należy z niemożnością prowadzenia samodzielnie gospodarstwa przez spadkobierców S. S. a nie wolą wyzbycia się siedliska. Dokonując oceny tej okoliczności organy po raz kolejny nie wzięły pod uwagę specyfiki sytuacji skarżącej, która była osobą nieletnią, nie mającą wpływu na dotyczące jej decyzje. Jak wynika z powyższego organy przeprowadziły postępowanie dowodowe w sprawie niniejszej z naruszeniem jednej z podstawowych zasad kodeksu postępowania administracyjnego – zasady prawdy obiektywnej. Zasady postępowania organu administracji publicznej regulują przepisy prawa procesowego, które normują cały ciąg czynności organu administracji publicznej od chwili wszczęcia postępowania, przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego i podjęcia decyzji. Działanie na podstawie prawa oznacza obowiązek zastosowania przepisów prawa procesowego przez organ prowadzący postępowanie. Przeprowadzając postępowanie organ nie może pominąć jakiegokolwiek przeprowadzonego dowodu, może natomiast zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów – art. 80 kpa - odmówić dowodowi wiarygodności, ale wówczas obowiązany jest uzasadnić, z jakiej robi to przyczyny. Pominięcie oceny określonych dowodów musi budzić uzasadnione wątpliwości co do trafności oceny innych środków dowodowych, może bowiem prowadzić do wadliwej ich oceny. Rozpoznając ponownie sprawę, organy rozważą wskazane wyżej okoliczności, przeprowadzą postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego oraz z uwzględnieniem przepisu art. 1, 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a wydane rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 k.p.a. Reasumując, z tych wszystkich względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, 75§ 1, 77 § 1 i art. 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa., w stopniu który mógł mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy. W ponownie przeprowadzonym przez organ I instancji postępowaniu należy uwzględnić powyżej uczynione przez Sąd uwagi. W tym stanie rzeczy, w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit c), art. 152 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. ----------------------- 6