III SA/Lu 4/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Drwal,, Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Marcinowski,, Sędzia WSA Jadwiga Pastusiak (sprawozdawca),, Protokolant Asystent sędziego Jowita Dudek, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 23 marca 2010 r. sprawy ze skargi P. K. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego [...] z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie rozłożenia na raty spłaty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją z dnia [...] października 2009 r. Nr 08/411/749/2009 wydaną z up. Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez Kierownika Placówki Terenowej w P. po rozpoznaniu wniosku P. K. o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesionego od decyzji z dnia [...] września 2009 r. Nr [...] o rozłożeniu należności na raty i odmowie rozłożenia na raty spłaty należności za okres 2009/1 – 2009/2, utrzymał w mocy powyższą decyzję. Jako podstawę rozstrzygnięcia organ wskazał przepis art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz.U. z 2000 r. Nr 98 poz.1071 z późn.zm.) oraz art. 36 ust. 1 pkt 10 oraz art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291 z późn.zm.). Organ w motywach rozstrzygnięcia podniósł, iż zastosowana ulga w postaci układu ratalnego jest korzystnym rozwiązaniem ponieważ na dzień złożenia podania wstrzymany jest bieg naliczania ustawowych odsetek. Również organ wskazywał, że wysokość rat jest dostosowana do sytuacji majątkowej wnioskującego. Na powyższe rozstrzygnięcie P. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie nie zgadzając się z jego treścią oraz argumentacją przedstawioną przez Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego. Zdaniem skarżącego, organ nie odniósł się do bardzo trudnej sytuacji majątkowej skarżącego. Kwestionował również wysokość ustalonych miesięcznych rat należności. W odpowiedzi na skargę organ wnosząc o jej oddalenie podtrzymał argumenty zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie, zważył, co następuje: Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną w niej podstawą prawną uznał, iż skarga zasługuje na uwzględnienie. Zaskarżona decyzja wydana z upoważnienia Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego przez Kierownika Placówki Terenowej w P. z dnia [...] października 2009 r. obarczona jest wadą skutkującą jej uchyleniem. Ocenę taką Sąd sformułował mając na względzie stan faktyczny i prawny, jaki towarzyszył decyzji w dacie jej podjęcia. Zgodnie z art. 36 ust. 1 pkt 10 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tj. Dz.U. z 2008 r. Nr 50, poz. 291) zwaną dalej; u.u.s.r. Prezes Kasy, jako centralny organ administracji rządowej podległy ministrowi właściwemu do spraw rozwoju wsi (art. 2 ust. 2 u.u.s.r. ) wydaje decyzje w sprawach, o których mowa w art. 41a i art. 55 tej ustawy. Na mocy przepisu art. 41a ust. 1 u.u.s.r. Prezes Kasy może upoważnić pracownika kasy do wydawania decyzji w przedmiocie rozłożenia spłaty należności z tytułu składek na raty. Stosownie do art. 52 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników w sprawach nieuregulowanych w ustawie, stosuje się odpowiednio ustawę o systemie ubezpieczeń społecznych. Art. 83 ust. 4 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585) stanowi, że od decyzji m.in. w sprawach umorzenia, rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, odwołanie nie przysługuje. Stronie przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa Zakładu o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji określone w kodeksie postępowania administracyjnego. Przepis art. 127 § 3 k.p.a. stanowi, że od decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra lub samorządowe kolegium odwoławcze nie służy odwołanie, jednakże strona niezadowolona z decyzji może zwrócić się do tego organu z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy. Do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, o czym stanowi art. 127 § 3 in fine k.p.a., a także na mocy art. 140 k.p.a. odpowiednio stosuje się przepisy o postępowaniu przed organami pierwszej instancji. Jednocześnie przepis art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. stanowi, że pracownik organu administracji publicznej podlega wyłączeniu od udziału w postępowaniu w sprawie, w której brał udział w niższej instancji w wydaniu zaskarżonej decyzji. Skład orzekający w niniejszej sprawie uważa, że zasada ta znajduje zastosowanie również przy rozpatrywaniu sprawy na skutek złożenia wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy. Kwestia wyłączenia pracownika organu administracji publicznej (lub członka organu kolegialnego), orzekającego w postępowaniu z wniosku strony o ponowne rozpatrzenie sprawy w trybie art. 127 § 3 k.p.a., była przedmiotem wypowiedzi w orzecznictwie i doktrynie. Przeważa pogląd, że w takim postępowaniu podlega wyłączeniu zarówno pracownik organu administracji, jak również członek organu kolegialnego biorący udział w wydaniu decyzji po raz pierwszy ( np. wyroki NSA z dnia 11 września 2002 r. sygn. akt V S A 2535/01, z dnia 15 stycznia 2003 r. sygn. akt V SA 1313/02, z dnia 28 lutego 2003 r., uchwała NSA z dnia 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06, oraz M. Jaśkowska, A. Wróbel "Kodeks postępowania administracyjnego". Komentarz, Warszawa 2005, s.222). W wyroku z dnia 20 marca 2008 r. sygn. akt II GSK 472/07 Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, iż stanowisko wyrazone w uchwale 7 sędziów NSA z 22 lutego 2007 r. sygn. akt II GPS 2/06/ (NSA i WSA 2007/3/61), że w przypadku postępowania wszczętego na wniosek złożony w trybie art. 127 § 3 k.p.a. i rozpoznawanej przez samorządowe kolegium odwoławcze, zastosowanie znajduje art.24§ 1 pkt 5 k.p.a. ma zastosowanie także do pracownika jednoosobowego organu administracji publicznej, tak jak w przedmiocie rozłożenia na raty należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w której wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy rozpoznaje ten sam organ – Zakład. Wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy na podstawie art. 127 § 3 k.p.a. stanowi bowiem zwykły środek zaskarżenia, różniący się od odwołania jedynie brakiem dewolutywności (nie skutkuje przeniesieniem rozpoznania sprawy do wyższej instancji). Zasada prawdy obiektywnej wymaga, aby tryb rozstrzygnięć wydawanych także przez pracowników Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, wydających decyzje z upoważnienia Prezesa Kasy, dawał stronie gwarancję procesową, że osoba wydająca decyzję nie będzie następnie brała udziału w postępowaniu, którego celem jest ocena prawidłowości tej decyzji. Decyzja administracyjna wydana w wyniku ponownego rozpoznania sprawy musi być traktowana jako nowe, samodzielne rozstrzygnięcie, a względy prawdy obiektywnej nakazują wyłączyć takiego pracownika od udziału w postępowaniu. Po złożeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy objęta nim decyzja traci charakter ostatecznego rozstrzygnięcia sprawy, co odpowiada sytuacji wyczerpania toku instancji w postępowaniu administracyjnym (por. postanowienie NSA z 12 stycznia 1994 r. II SA 2616/93, ONSA 1995, nr 1 poz.34). Ponadto do istoty i celu tego wniosku należy zagwarantowanie stronie prawa do dwukrotnego rozpatrzenia i rozstrzygnięcia tej samej sprawy w postępowaniu administracyjnym, a nie dokonanie autokontroli decyzji jak w art. 132 § 1 i 2 k.p.a. Wreszcie istotne jest, iż przepisy o wyłączeniu pracownika odgrywają ważną rolę i mają na celu zapewnienie stronom obiektywizmu i bezstronności przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ odwoławczy, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 7 marca 2005 r. sygn. akt P 8/03 (OTK-A 2005/3/20). Takie gwarancje powinny być zapewnione także i stronie postępowania prowadzonego przez ten sam organ, z uwagi na zawarte w art. 127 § 3 k.p.a. odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów dotyczących odwołania. W sprawie niniejszej, decyzję z dnia [...] września 2009 r. podpisał z upoważnienia Prezesa Kasy, Kierownik Placówki Terenowej w P. J. K. Ta sama osoba podpisała również decyzję z dnia [...] października 2009 r. wydaną po ponownym rozpatrzeniu sprawy. W związku z art. 24 § 1 pkt 5 k.p.a. osoba ta podlegała wyłączeniu od ponownego rozpoznania sprawy. Powyżej wskazana wada zaskarżonej decyzji stanowi przesłankę do wznowienia postępowania administracyjnego na mocy art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a. W związku z powyższym, przedwczesną byłaby wypowiedź Sądu co do prawidłowości dokonanej przez organy rentowe oceny rozłożenia na raty należności obciążających skarżącego oraz ocena zasadności zarzutów skargi w tym zakresie. Uchylenie decyzji nastąpiło z przyczyn proceduralnych i nie oznacza, że wniosek skarżącego o rozłożenie należności na raty uznano za zasadny bądź niezasadny. Kwestia ta stanie się przedmiotem ponownej kompleksowej oceny Prezesa Kasy. Jednakże z uwagi na zasadę legalizmu i szybkości postępowania, Sąd przypomina, iż ponownie rozpoznając sprawę organ zgodnie z dyspozycją wynikającą z treści art. 136 i 140 kpa, obowiązany jest rozpoznać sprawę od początku. Zakres postępowania wyjaśniającego w niniejszej sprawie określał przepis art. 41a ust. 1 pkt 1 u.u.s.r. Na podstawie tego przepisu za przesłankę uzasadniającą rozłożenie na raty należności składkowych można uznać sytuację materialną ubezpieczonego i w rozpoznanej sprawie strona na tę okoliczność się powoływała. A zatem, organ prowadząc postępowanie w sprawie wniosku strony o rozłożenie na raty należności, miał obowiązek wyjaśnić sytuację majątkową strony skarżącej i ustalić, czy jednorazowa zapłata należności, a także czy wysokość ustalonych rat może zagrozić jej egzystencji. Ponownie rozstrzygając sprawę w przedmiocie wniosku rozłożenia na raty zaległości składkowych, organ uwzględni powyższe uwagi, dokona również ustaleń w zakresie wysokości dochodów i wysokości wydatków skarżącego z uwzględnieniem jego sytuacji rodzinnej i zdrowotnej, rozważy wszechstronnie zebrany materiał i dokona oceny sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego przy uwzględnieniu stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, przedstawiając wynik w uzasadnieniu decyzji spełniającej wymogi art. 107 § 3 k.p.a.. Z powyższych względów oraz stwierdzając, że zaskarżona decyzja wydana została przez pracownika podlegającego wyłączeniu od udziału w postępowaniu na podstawie art. 24 § 1 pkt 5 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. Sąd uznał, że tego rodzaju uchybienie stanowi przesłankę wznowienia postępowania administracyjnego, na mocy art. 145 § 1 pkt 3 k.p.a., co powoduje uchylenie takiej decyzji na mocy art. 145 § 1 pkt 1b/ p.p.s.a. Z uwagi na powyższe orzeczono jak w sentencji wyroku.