II FSK 2934/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Dumas, Sędziowie NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), NSA Bogdan Lubiński, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 10 grudnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 14 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Po 414/11 w sprawie ze skargi A. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 8 kwietnia 2011 r. nr [...], [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) zasądza od A. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu kwotę 340 (trzysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 lipca 2011 r., sygn. akt I SA/Po 414/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu – po rozpoznaniu skargi A. P. - uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 8 kwietnia 2011 r. odmawiające stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 27 grudnia 2010r. orzeczono o solidarnej odpowiedzialności skarżącej za zaległości podatkowe "T." sp. z o.o. Zgodnie ze zwrotnym potwierdzeniem odbioru, z powodu niemożności doręczenia przesyłki zawierającej powyższą decyzję adresatowi, pełnoletniemu domownikowi, sąsiadowi, dozorcy domu, przesyłkę pozostawiono na okres 14 dni do dyspozycji adresata w urzędzie pocztowym. Zawiadomienie o tym fakcie pozostawiono w skrzynce pocztowej adresata dwukrotnie: w dniu 31 grudnia 2010r. i w dniu 10 stycznia 2011 r. Wobec nieodebrania przez adresata przesyłki w wyznaczonym terminie, Naczelnik Urzędu Skarbowego w W. uznał doręczenie przedmiotowej decyzji za dokonane z dniem 14 stycznia 2011r. w trybie art. 150 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja Podatkowa (Dz. U. Nr 137 poz. 926 ze zm., dalej w skrócie "O.p."). Pełnomocnik skarżącej w dniu 14 lutego 2011r. wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w W. z dnia 27 grudnia 2010r. (do wniosku dołączono odwołanie od tej decyzji). W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 3 grudnia 2010r. wysłane zostało do skarżącej zawiadomienie o wyznaczeniu terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym, które to strona postępowania odebrała w przeddzień zaplanowanego wyjazdu zagranicznego. Nie mogła zatem ustosunkować się do pisma bez swojej winy. Nie mogła również ustanowić w tym czasie pełnomocnika. W przedmiotowym wniosku pełnomocnik zaznaczył również, że wyjazd skarżącej był od dawna zaplanowany, wiązał się z wielomiesięcznymi przygotowaniami, załatwianiem spraw organizacyjnych oraz ponoszeniem licznych kosztów. Dyrektor Izby Skarbowej postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2011r., na podstawie art. 163 § 1 w związku z art. 162 § 1 i § 2 O.p., odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu organ drugiej instancji podniósł, iż bezspornie termin do wniesienia odwołania od decyzji z dnia 27 grudnia 2010r., został przez skarżącą uchybiony. Przedmiotowa decyzja została prawidłowo uznana za doręczoną w trybie art. 150 § 2 O. p. w dniu 14 stycznia 2011 r. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej, w przedmiotowej sprawie skarżąca nie uprawdopodobniła braku winy w uchybieniu terminowi. Zdaniem organu drugiej instancji, przytoczona przez pełnomocnika argumentacja oraz załączona dokumentacja potwierdzają jedynie problemy zdrowotne skarżącej oraz fakt jej pobytu poza granicami kraju w okresie od 15 grudnia 2010 r. do 21 stycznia 2011 r., nie uprawdopodabniają jednak, iż uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez winy strony. Analiza akt sprawy wykazała jednoznacznie, że skarżąca posiadała wiedzę o toczącym się postępowaniu podatkowym w przedmiocie orzeczenia jej odpowiedzialności za zaległości spółki. Ponadto potwierdzenie odbioru zawiadomienia wydanego w trybie art. 200 § 1 O.p. wskazuje, że strona postępowania została poinformowana o uprawnieniach wynikających z powyższego przepisu prawa podatkowego w dniu 9 grudnia 2010 r., a nie – jak wskazuje we wniosku pełnomocnik – w przeddzień wyjazdu. Strona zatem miała możliwość wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału. Otrzymując powyższe zawiadomienie będące czynnością organu podatkowego poprzedzającą wydanie decyzji strona winna mieć świadomość, że organ podatkowy zakończył czynności gromadzenia materiału dowodowego i po wypowiedzeniu się strony zmierza do zakończenia postępowania wydaniem orzeczenia w przedmiotowym zakresie. W opinii Dyrektora Izby Skarbowej brak możliwości odbioru przesyłki zawierającej decyzję z dnia 27 grudnia 2010r. z powodu pobytu poza miejscem zamieszkania wbrew argumentacji pełnomocnika nie dowodzi, że uchybienie terminu do wniesienia odwołania od przedmiotowej decyzji nastąpiło bez winy strony. Wyjazd może przemawiać za brakiem winy w uchybieniu terminu jedynie, gdy jest on związany ze zdarzeniem nagłym, uniemożliwiającym podjęcie działań, w tym odbiór decyzji, wniesienie odwołania, albo wyznaczenie innej osoby do tych czynności. Problemy zdrowotne podatniczki oraz zaplanowany z dużym wyprzedzeniem wyjazd za granicę, jak wynika z uzasadnienia wniosku, a także z załączonej dokumentacji medycznej, nie były zdarzeniem nagłym, uniemożliwiającym stronie podjęcie jakichkolwiek działań w kwestii zabezpieczenia swoich interesów jako strony postępowania podatkowego. Uchylając zaskarżone postanowienie z dnia 8 kwietnia 2011 r. Sąd pierwszej instancji uznał za niezasadne stanowisko organu podatkowego w kwestii odmowy przywrócenia terminu. Jak wskazano w uzasadnieniu wyroku, w myśl art. 162 § 1 O.p. dla przywrócenia terminu do dokonania określonej czynności niezbędne jest łączne spełnienie następujących warunków: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu, złożenie wniosku o przywrócenie terminu, dochowanie terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu oraz dopełnienie czynności, dla której był ustanowiony przywrócony termin. Stosownie do art. 162 § 1 O. p w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Decyzja z dnia 27 grudnia 2010 r. została doręczona Skarżącej w sposób określony w art. 150 O.p., który umożliwia przyjęcie fikcji prawnej, że pismo, którego adresat nie odebrał z placówki pocztowej lub z urzędu gminy (miasta) w określonym terminie, zostało doręczone z upływem ostatniego dnia tego terminu. W celu uchylenia się od negatywnych następstw przyjętej przez ustawodawcę fikcji prawnej strona musi uprawdopodobnić, że nie wiedziała o złożeniu pisma. Konieczne jest poparcie twierdzenia o braku informacji o złożeniu pisma w urzędzie dowodami na uprawdopodobnienie okoliczności niepowzięcia wiadomości o piśmie. W ocenie Sądu pierwszej instancji skarżąca uprawdopodobniła te okoliczności. Fakt pobytu skarżącej w okresie od 15 grudnia 2010 r. do 24 stycznia 2011 r. za granicą został należycie udokumentowany i jest bezsporny. Zawiadomienie o wyznaczeniu stronie terminu do wypowiedzenia w sprawie zebranego materiału dowodowego z dnia 3 grudnia 2010 r. zostało doręczone skarżącej w dniu 9 grudnia 2010 r. Można przypuszczać, że stan zdrowia skarżącej mógł uniemożliwić jej ustosunkowanie się do zebranego materiału dowodowego. Sąd pierwszej instancji nie zgodził się z twierdzeniem organu, że skarżąca powinna się liczyć z wydaniem decyzji. W myśl art. 200 § 1 O.p. przed wydaniem decyzji organ podatkowy wyznacza stronie siedmiodniowy termin do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Z formalnego punktu widzenia jeżeli strona nie wypowie się w wyznaczonym terminie, organ podatkowy już następnego dnia po upływie tego terminu może wydać decyzję. Nie oznacza to jednak, że skarżąca musiała przewidzieć, iż taka decyzja zostanie wydana w tym terminie. W oparciu o powyższe Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżąca uprawdopodobniła brak winy w uchybieniu terminu wobec niespornego faktu jej nieobecności w miejscu zamieszkania w okresie kiedy mogła się ona zapoznać z treścią doręczonej jej przez awizo decyzji. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji, a także zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono: 1) na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a." naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię, w szczególności art. 162 § 1 O.p. poprzez uznanie nieobecności skarżącej w miejscu zamieszkania z uwagi na wyjazd za granicę, w okresie doręczenia przez organ pierwszej instancji decyzji, jako przesłanki uprawdopodobniającej, że uchybienie terminu do złożenia odwołania nastąpiło bez winy skarżącej; 2) na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. (tzn. na naruszeniu przepisów postępowania, wskazując, że uchybienia te miały istotny wpływ na wynik sprawy) naruszenie przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c P.p.s.a. poprzez uchylenie zaskarżonego skargą postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej i uwzględnienie skargi, a tym samym błędne podjęcie działań mających na celu usunięcie naruszeń prawa, mimo że postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej nie było wadliwe i odpowiadało prawu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: W myśl art. 162 § 1 O.p., w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści powyższego przepisu wynika, że podstawową przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanka uzasadniająca wniosek o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowych. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej o swoje interesy. Innymi słowy, wykluczenie winy w uchybieniu terminu wymaga wykazania, że mimo dołożenia wszelkich możliwych w danych warunkach starań, strona nie mogła przezwyciężyć przeszkody uniemożliwiającej jej dokonanie czynności postępowania w ustalonym terminie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2006 r., sygn. akt I FSK 374/06). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się pogląd, że o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia (por. wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2000 r., sygn. akt III SA 1716/99). Jednocześnie przyjmuje się, że od strony postępowania można oczekiwać i wymagać szczególnej staranności w zakresie prowadzenia swoich spraw, a jakiekolwiek niedbalstwo strony dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego niniejszą sprawę, powoływana przez podatniczkę okoliczność dotycząca jej wyjazdu za granicę była planowana, a więc nie była okolicznością nagłą, nieprzewidywalną i niezależną od jej woli. Oznacza to, że nie mogła stanowić podstawy do przywrócenia terminu na postawie art. 162 § 1 O.p. Podatniczka przyznała, że przed wyjazdem za granicę kraju otrzymała zawiadomienie z dnia 3 grudnia 2010 r. o wyznaczeniu terminu do zapoznania się z materiałem dowodowym. Już na tej podstawie mogła i powinna przewidywać, że w najbliższym czasie organ podatkowy wyda decyzję wymiarową. Zaniechanie strony w zakresie zorganizowania odbioru kierowanej do niej korespondencji w czasie, gdy nie przebywała w miejscu zamieszkania, należy uznać za brak staranności w prowadzeniu własnych spraw. Wyjazd za granicę w toku postępowania podatkowego, w sytuacji gdy strona wyjazd ten planowała z wyprzedzeniem, nie stanowi przyczyny uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 162 § 1 O.p. (por. wyrok NSA z dnia 18 października 2012 r., sygn. akt I FSK 2179/11). W wyroku z dnia 27 stycznia 2012 r., sygn. akt. II FSK 2096/10, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że nie można powoływać się na brak skuteczności fikcji doręczenia w sytuacji gdy podatnik nie zmienił adresu, a pod adresem, na który została mu doręczona korespondencja z organu podatkowego nie przebywał jedynie czasowo, gdyż wyjechał z kraju w celach turystycznych, czy służbowych. Zawiadomienie organu o nowym wyjeździe za granicę (krótszym niż dwa miesiące) ma jedynie walor informacyjny i nie powoduje żadnych skutków prawnych w zakresie doręczenia pism. Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę podziela w całości powyższe stanowisko. Również zasygnalizowany we wniosku podatniczki stan zdrowia (depresja), który jakoby uzasadniał wyjazd podatniczki za granicę (Sri Lanka) nie może być uznany za uzasadniający brak winy w uchybieniu terminu. Trafnie wskazano w skardze kasacyjnej, że tylko nagła choroba mogłaby usprawiedliwiać uchybienie terminu. Natomiast poza sporem pozostaje fakt, że wyjazd strony był planowany od dawna, a to znaczy, że choroba (depresja) również trwała od dawna. Tylko choroba nagła, która całkowicie uniemożliwiałaby stronie odebranie decyzji i wniesienie w terminie odwołania lub wyręczenie się w tym zakresie inną osobą uzasadniałoby przywrócenie terminu z uwagi na brak winy w jego uchybieniu. Wobec tego, że w rozpoznawanej sprawie Sąd pierwszej instancji wadliwie dokonał subsumcji art. 162 § 1 O.p., Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 p.p.s.a.