I FSK 2179/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki, Sędzia NSA Krystyna Chustecka, Sędzia WSA (del.) Danuta Oleś (sprawozdawca), Protokolant Dariusz Rosiak, po rozpoznaniu w dniu 18 października 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 23 września 2011 r. sygn. akt I SA/Po 485/11 w sprawie ze skargi J. G. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 kwietnia 2011 r. nr [...], [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołań 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J. G. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w P. kwotę 240 zł (słownie: dwieście czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej przez J.G. jest wyrok z dnia 23 września 2011 r., sygn. akt I SA/Po 485/11, którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił jej skargę na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 21 kwietnia 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd I instancji wskazał, że w dniu 23 grudnia 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w K. wydał dwie decyzje, którymi określił J.G. zobowiązanie podatkowe w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. oraz za miesiące od stycznia do grudnia 2005 r. W piśmie z dnia 17 marca 2011 r., ustanowiony w sprawie pełnomocnik, złożył wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołań od powyższych decyzji, jednocześnie składając odwołania. We wniosku podano, że strona w dniu 11 marca 2011 r. w Urzędzie Skarbowym w K. uzyskała kopie prawomocnych decyzji wraz z informacją, iż ich uprawomocnienie nastąpiło wobec uznania za prawidłowo doręczoną korespondencję przesłaną na adres w L. przy ul. [...], a nie odebraną przez J.G. Strona wyjaśniła, że od października 2010 r. nie zamieszkuje stale pod wskazanym adresem, z uwagi na konieczność sprawowania stałej opieki nad swoją matką zamieszkałą w K., u której stwierdzono chorobę nowotworową. Mieszkaniem w L. opiekuje się koleżanka, która jednak nie jest pełnoletnim domownikiem w rozumieniu przepisu art. 149 Ordynacji podatkowej, jak również nie legitymuje się pełnomocnictwem do odbioru korespondencji. Niezależnie od powyższych okoliczności podatniczka wskazała, że w okresie od 24 grudnia 2010 r. do 11 stycznia 2011 r. przebywała z wizytą u siostry w A., co uniemożliwiło odbiór korespondencji. Postanowieniem z dnia 21 kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P., działając na podstawie art. 162 § 1 i art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (tekst jednolity: Dz.U. z 2005 r., nr 8, poz. 60 ze zm. - dalej jako "Ordynacja podatkowa"), odmówił przywrócenia terminu do wniesienia odwołań od dwóch w/w decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że przedmiotowe decyzje - po ich dwukrotnym awizowaniu przez pocztę (w dniach 28 grudnia 2010 r. i 5 stycznia 2011 r.) - zostały uznane za skutecznie doręczone z dniem 11 stycznia 2011 r. na podstawie art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej. Odnosząc się do treści wniosku organ stwierdził, iż strona nie wskazała innego adresu do doręczeń niż miejsce zamieszkania, nie informowała również o wyjeździe za granicę. Ponadto stwierdzono, że w aktach znajduje się pismo Poczty Polskiej z dnia 11 kwietnia 2011 r. wraz z kopią pełnomocnictwa pocztowego, z którego wynika, że w okresie od 12 listopada 2010 r. do odwołania strona umocowała do odbioru korespondencji M.O. Zdaniem organu strona nie uprawdopodobniła, iż uchybienie terminowi do wniesienia odwołań nastąpiło bez jej winy. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Poznaniu strona zarzuciła naruszenie art. 145 § 1 w związku z art. 146 § 1, art. 147 § 1 i art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej oraz art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Odpowiadając na skargę organ podatkowy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Strona złożyła też pismo procesowe, do którego dołączyła kopie dokumentów potwierdzających fakt pobytu skarżącej w W. Na rozprawie w dniu 23 września 2011 r. pełnomocnik skarżącej złożył wniosek o przeprowadzenie dowodu strona umocowała z tych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu uznał, że skarga jest bezzasadna. W pierwszej kolejności Sąd wskazał, iż decyzje organu podatkowego I instancji zostały prawidłowo doręczone w trybie doręczenia zastępczego. Przesyłkę wysłano na adres wymieniony w treści decyzji, awizowano, a następnie przechowano w placówce pocztowej. Tak więc doręczenie nastąpiło z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej. W ocenie Sądu słusznie organ przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że wyjazd za granicę w toku postępowania podatkowego, w sytuacji gdy okoliczności nie wskazują, że był to wyjazd nagły, niezaplanowany, nie stanowi przyczyny uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu. Sąd przychylił się do stanowiska, że sam fakt przebywania poza granicami kraju nie uzasadnia przywrócenia terminu. Strona nie przedstawiła żadnej stosownej argumentacji wskazującej, że pobyt ten był od niej niezależny, nagły i w szczególności nie do przewidzenia, a także to, że przeszkoda istniała przez cały czas biegu terminu do dokonania czynności. Skarżąca nie uprawdopodobniła zatem swojej staranności w zakresie prowadzenia własnych spraw. Sąd uznał, że wyjazd i pobyt za granicą nie stanowił wyjątkowej okoliczności, której zaistnienie było nagłe i nieprzewidziane. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej ustalił, że skarżąca w dniu 12 listopada 2010 r. ustanowiła pełnomocnika pocztowego, który w dniu 16 listopada 2010 r. odebrał przesyłkę adresowaną do skarżącej. Strona nie wskazała jednak, aby odwołała pełnomocnictwo pocztowe albo, że osoba uprawniona do odbioru korespondencji nie była w stanie tego uczynić. Odnosząc się do wniosku strony skarżącej o przeprowadzenie dowodu z dokumentów potwierdzających pobyt w W. Sąd uznał, iż w trakcie postępowania wszczętego wnioskiem o przywrócenie terminu powyższa okoliczność nie była przedmiotem sporu między wnioskodawczynią a organem. Wobec tego Sąd za bezzasadne uznał zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów Ordynacji podatkowej. W skardze kasacyjnej wniesionej od powyższego wyroku reprezentujący J.G. pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania, z uwzględnieniem kosztów zastępstwa procesowego. Na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej "P.p.s.a.") zarzucono naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 145 ust. 1 pkt 1 c) P.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie skargi w wyniku pominięcia naruszenia przepisów postępowania jakich dopuścił się organ podatkowy, a to przepisu art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nieuprawnione przyjęcie, że zasadnie organ skarbowy odmówił stronie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, gdyż nie dołożyła staranności w zakresie prowadzenia własnych spraw, w sytuacji, gdy skarżąca nie odebrała decyzji organu podatkowego z uwagi na ponad dwutygodniowy pobyt za granicą i nie miała obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, co nastąpiło bez jej winy, a uchybienie terminowi nastąpiło z uwagi na brak wiedzy o próbach zastępczego doręczenia, a nie z przyczyn zaistniałych po odebraniu decyzji, które musiałby mieć charakter nagłych i nieprzewidzianych. Składając odpowiedź na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w P. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna podlega oddaleniu, gdyż nie zawiera uzasadnionych podstaw. Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art.183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu zaś bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Z akt sprawy nie wynika, by zaskarżone orzeczenie zostało wydane w warunkach nieważności, zatem rozważania Naczelnego Sądu Administracyjnego mogą odnosić się do wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa procesowego. Dodatkowo należy podkreślić, że stosownie do treści art. 176 P.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom przepisanym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany. Z powołanego przepisu wynika zatem, że wymogiem formalnym skargi kasacyjnej jest uzasadnienie przytoczonych podstaw kasacyjnych. Tego wymogu nie spełniała rozpatrywana skarga kasacyjna, gdyż w jej autor nie wykazał na czym w istocie polegało naruszenie przez Sąd I instancji przepisów postępowania, prowadzi jedynie polemikę z zapadłym rozstrzygnięciem. Rozpatrując skargę kasacyjną pomimo wskazanych braków Naczelny Sąd Administracyjny za nieuzasadniony uznał zarzut naruszenia art. 145 ust. 1 pkt 1 c) P.p.s.a. powiązany z naruszeniem art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Z treści tego przepisu wynika, że główną przesłanką przywrócenia terminu jest uprawdopodobnienie przez osobę zainteresowaną braku swojej winy w uchybieniu terminu. W orzecznictwie dotyczącym art. 162 Ordynacji podatkowej powszechny jest pogląd, iż "kryterium braku winy jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przy ocenie winy należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy" (tak wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 grudnia 2009 r., sygn. akt II SA/Gl 779/09, publ. Lex nr 550152). Zatem, przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Do takich okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu przez stronę zalicza się miedzy innymi przerwę w komunikacji, chorobę wymagającą hospitalizacji, czy inną nagłą i obłożną chorobę, która nie pozwoliła na dokonanie czynności procesowej lub posłużenie się osobą trzecią w celu dokonania czynności w zakreślonym terminie. Przyczyną niezawinionego niedokonania w terminie czynności procesowej mogą być także klęska żywiołowa czy katastrofa. W niniejszej sprawie strona skarżąca podnosi, że uchybiła terminowi do złożenia odwołań nie z własnej winy, ponieważ nie mogła odebrać skierowanej do niej decyzji, gdyż nie przebywała w miejscu zamieszkania z powodu pobytu za granicą, a nie miała obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń. Dlatego dla rozstrzygnięcia sprawy zasadnicze znaczenie ma ocena, czy istniały podstawy przyjęcia fikcji prawnej doręczenia decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. dniu 23 grudnia 2010 r. Zgodnie z art. 150 § 1 Ordynacji podatkowej w razie niemożności doręczenia pisma w sposób wskazany w art. 148 § 1 lub art. 149 poczta przechowuje pismo przez okres 14 dni w swojej placówce pocztowej - w przypadku doręczania pisma przez pocztę. Na podstawie art. 150 § 1a Ordynacji podatkowej adresata zawiadamia się dwukrotnie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1. Powtórne zawiadomienie następuje w razie niepodjęcia pisma w terminie 7 dni. Zawiadomienie o pozostawieniu pisma w miejscu określonym w § 1, umieszcza się w oddawczej skrzynce pocztowej lub, gdy nie jest to możliwe, na drzwiach mieszkania adresata, jego biura lub innego pomieszczenia, w którym adresat wykonuje swoje czynności zawodowe, bądź w widocznym miejscu przy wejściu na posesję adresata. W tym przypadku doręczenie uważa się za dokonane z upływem ostatniego dnia okresu, o którym mowa w § 1, a pismo pozostawia się w aktach sprawy (art. 150 § 2). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo przyjął Sąd I instancji, że w sprawie zostały wykazane przesłanki do przyjęcia, iż doszło do doręczenia zastępczego w rozumieniu art. 150 Ordynacji podatkowej. Zaniechanie strony w zakresie zorganizowania odbioru kierowanej do niej korespondencji, w czasie gdy nie przebywała w miejscu zamieszkania (które stanowiło jedyny znany organowi adres do korespondencji), należy uznać za brak staranności w prowadzeniu własnych spraw. Odnosząc się do argumentu strony skarżącej, iż wyjeżdżając za granicę nie miała obowiązku ustanowienia pełnomocnika należy stwierdzić, że pomimo braku takiego obowiązku strona nie może skutecznie wykazać, iż okoliczność ta daje podstawy do stwierdzenia braku jej winy. Z art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej wynika, że w razie wyjazdu za granicę na okres co najmniej 2 miesięcy, strona obowiązana jest do ustanowienia pełnomocnika do spraw doręczeń. Przepis ten, wprowadza w przypadku nieobecności strony w kraju przez określony okres, obowiązek jej działania przez pełnomocnika. Niewykonanie tego obowiązku przez stronę pozwala organowi przyjąć fikcję doręczenia pism kierowanych do strony na jej adres w kraju. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznający niniejszą sprawę pragnie odwołać się do poglądu wyrażonego przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 17 lutego 2012 r., sygn. akt II FSK 1546/10 (publ. LEX nr 1137518), iż z art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej nie można wyprowadzić tak daleko idącego wniosku, że w przypadku, gdy strona wyjedzie za granicę na okres krótszy niż 2 miesiące i zawiadomi o tym organ podatkowy, nie ustanawiając pełnomocnika do doręczeń, nie można skutecznie doręczyć jej żadnego pisma w postępowaniu. Art. 147 § 1 Ordynacji podatkowej nie wyłącza bowiem stosowania przepisów art. 149 i art. 150 tej ustawy, określających skutek doręczenia zastępczego w przypadku nieobecności adresata w miejscu zamieszkania do czasu powstania obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń, ani nie zakazuje dokonywania doręczeń przez okres nieobecności strony wynoszący mniej niż 2 miesiące. Biorąc powyższe pod uwagę należy stwierdzi, iż nawet w sytuacji, gdy strona nie miała obowiązku ustanowienia pełnomocnika do doręczeń i nie zawiadomiła organu podatkowego o wyjeździe za granicę na okres krótszy niż 2 miesiące, organ podatkowy miał możliwość dokonania doręczenia zastępczego kierowanej do skarżącej korespondencji. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy, fakt wyjazdu za granicę na stanowi uprawdopodobnienia braku winy skarżącej w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Wskazane powyżej okoliczności i argumenty przemawiają za słusznością rozstrzygnięcia Sądu I instancji, który zaaprobował stanowisko organu podatkowego, że decyzje podatkowe zostały stronie skutecznie doręczone z zastosowaniem trybu z art. 150 § 2 Ordynacji podatkowej, ze skutkiem na dzień 11 stycznia 2011 r. W sprawie jest niesporne, że odwołania od decyzji zostały wniesione dopiero wraz z pismem z dnia 17 marca 2011 r. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego organ podatkowy słusznie przyjął w zaskarżonym postanowieniu, że wyjazd za granicę w toku postępowania podatkowego, w sytuacji gdy strona nie wykazała, że był to wyjazd nagły czy niezaplanowany, nie stanowi przyczyny uzasadniającej brak winy w uchybieniu terminu, o którym mowa w art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270) oddalił skargę kasacyjną. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.