I SA/Wa 2355/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska WSA Elżbieta Sobielarska Protokolant starszy referent Agnieszka Żurawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2012 r. sprawy ze skarg A. F. i S. F. na decyzję Minister Skarbu Państwa z dnia [...] października 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowa potwierdzenia prawa do rekompensaty 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Ministra Skarbu Państwa na rzecz skarżących A. F. i S. F. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego oraz na rzecz skarżącego S. F. kwotę 257 (dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa prawnego. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...] po rozpatrzeniu odwołania S. F. oraz A. F. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. F. nieruchomości położonych w miejscowości W., pow. [...] woj.[...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych. A. F., oraz S. F. wnieśli do Ministra Skarbu Państwa za pośrednictwem Wojewody [...] odwołania od decyzji organu l instancji z dnia [...] września 2011 r., nr [...] o odmowie potwierdzenia A. F. oraz S. F. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. F. nieruchomości położonych w miejscowości W., pow. [...] woj.[...] , poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpoznając złożone odwołanie Minister Skarbu Państwa ustalił, że pismem z dnia 28 grudnia 1990 r. S. F. wystąpił do Urzędu Rejonowego w K. o przyznanie ekwiwalentu z tytułu pozostawienia nieruchomości przez rodziców wnioskodawcy poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Do przedmiotowego wniosku S. F. dołączył następujące dokumenty: - postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] października 1988 r, Sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po K. F., z którego wynika, iż spadek po wskazanej wyżej osobie nabyli: S. F. oraz K. F. i S. F. po 1/3 części spadku każdy z nich; -postanowienie Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] czerwca 1990 r., Sygn. akt l [...] z którego wynika, iż spadek po S. F. na podstawie ustawy nabyli synowie: K. F. i S. F. po połowie; -niepotwierdzoną za zgodność z oryginałem kserokopię orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] lutego 1947 r. wystawione na nazwisko F. K., z którego wynika, iż K. F. pozostawiła w miejscowości W., pow. [...] następujący majątek nieruchomy: dom murowany, [...] z przynależnościami, zabudowania gospodarcze oraz [...] ha ziemi ornej. Ponadto wnioskiem z dnia 21 listopada 1990 r. o przyznanie rekompensaty wystąpił również K. F. Postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2004 r., Prezydent Miasta K. przekazał wyżej wskazane wnioski wraz z dołączonymi do nich dokumentami do Wojewody [...], celem rozpatrzenia sprawy zgodnie z właściwością. Wnioskiem z dnia 20 czerwca 2007 r. o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez K. F. wystąpił do [...] Urzędu Wojewódzkiego A. F. - jedyny następca prawny K. F. Ponownie z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty do Wojewody [...] w dniu 30 listopada 2005 r. wystąpił S. F., który wraz z wnioskiem przedłożył oryginał orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] lutego 1947 r. wystawione na nazwisko F. K. oraz oświadczenie o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty oraz oświadczenie o miejscach zamieszkania na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ opisał przeprowadzone postępowanie dowodowe i o udzielenie jakich informacji zwracał się do poszczególnych organów. W dniu 24 marca 2010 r. S. F. zeznał pod rygorem odpowiedzialności karnej: " K. F. - moja mama, S. F. - mój tata, K. F. - mój brat oraz ja od 1936 r. do wybuchu wojny mieszkaliśmy w P., następnie w D. - co wiązało się z faktem, iż tata ze względu na pełnioną funkcję [...] był ciągle przenoszony do różnych miejscowości, dlatego też na stałe nie mieszkaliśmy w W. Pamiętam, że w trakcie naszej nieobecności w rodzinnym domu - rodzina spokrewniona z nami opiekowała się tym domem (1936-1939)(...) W momencie wybuchu wojny tata z obawy o nasze życie wysłał mamę, mnie i brata autobusem do naszego domu do W." Wojewoda pismem z dnia 6 kwietnia 2010 r., oraz pismem z dnia 10 maja 2010 r, zwrócił się do właściwych instytucji o odszukanie i przesłanie uwierzytelnionych kserokopii dokumentów, które potwierdziłyby, iż S. F. pełnił funkcję [...] w D. oraz w P. w latach 1936-1939. Z przekazanego przez Konsulat Generalny RP w [...] pisma Archiwum Państwowego w obwodzie [...] wynika, iż w dokumentach archiwum nie odnaleziono informacji dotyczącej nieruchomości rodziny F. pozostawionej w miejscowości W. rejon [...]. Wobec powyższego, Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] września 2011 r., nr [...] odmówił potwierdzenia A. F. i S. F. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez K. F. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Rozpoznając złożone odwołanie Minister Skarbu Państwa stwierdził, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Następnie przytoczył treść art. 2 ustawy zabużańskiej , który głosi , że prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: 1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1; 2) posiada obywatelstwo polskie. Zdaniem organu odwoławczego, w przedmiotowej sprawie kwestią kluczową dla potwierdzenia, bądź też braku potwierdzenia prawa do rekompensaty w okolicznościach rozpatrywanego przypadku jest fakt zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. przez K. F. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w miejscowości W.. Wskazał, że w aktach znajduje się protokół przesłuchania strony postępowania sporządzony w dniu 24 marca 2010 r. Oceniając złożone wyjaśnienia, organ wskazał, że ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", w związku z czym w tej kwestii należy się odnieść do art. 25 k.c., a następnie przyjąć, że "zamieszkanie" jest to miejscowość, w której dana osoba przebywa z zamiarem stałego pobytu. Organ odwoławczy uznał, że opuszczenie byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez K. i S. F. wraz z dziećmi nastąpiło na długo (3 lata) przed wybuchem drugiej wojny światowej i miało charakter dobrowolny, bowiem związane było ze zmianą miejsca wykonywania pracy przez S. F. (ojca wnioskodawcy). W latach 1936-1939 S. F. pełnił służbę pierwotnie w P., a następnie w D., które to miejscowości wchodziły w skład obecnego obszaru Rzeczypospolitej Polskiej. Biorąc pod uwagę powyższe organ uznał, iż K. i S. F. pierwotnie pozostawili mienie poza obecnymi granicami RP w zupełnie innych okolicznościach, niż te określone w art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. W ocenie organu odwoławczego nie budzi wątpliwości, że powodem opuszczenia przez rodzinę F. mienia w W. była zmiana miejsca pracy S. F., a nie rozpoczęcie działań wojennych we wrześniu 1939 r. Poza sporem jest też, że pierwotne opuszczenie majątku w W. było dobrowolne i miało miejsce na długo przed wojną rozpoczętą w 1939 r. Biorąc pod uwagę powyższe organ odwoławczy wskazał , iż Wojewoda [...] w zgodzie ze stanem faktycznym przedmiotowej sprawy uznał, iż skarżącemu nie przysługuje prawo do rekompensaty za pozostawione mienie, skoro nie została spełniona przesłanka z art. 2 pkt 1 w związku z art. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Reasumując, Minister Skarbu Państwa uznał, iż w dniu 1 września 1939 r. K. F. jak i w okresie wcześniejszym, tj. od 1936 r. przebywała na obszarze obecnego państwa polskiego, z zamiarem pobytu stałego. Skargi na decyzję Ministra Skarbu Państwa do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli A. F. i S. F. W skargach zarzucono: naruszenie przepisów prawa materialnego tj. przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. (Dz. U. Nr 169 poz. 1418 ze zm.) poprzez ich błędną interpretację, naruszenie art. 25 kc poprzez jego błędną interpretację, naruszenie art. 7, 77, 80 kpa. W konkluzji skargi A. F. wniósł o przyznanie mu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczpospolitej Polskiej. Natomiast S. F. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej . W uzasadnieniach skarg wskazano, że organ nieprawidłowo ustalił miejsce zamieszkania K. F, a tym samym nieprawidłowo zostały zastosowane przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o oddalenie skarg i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność złożonych skarg. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, z późn. zm.). Ustawa ta w art. 1 określa zasady realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wskazanych w tym przepisie "układów republikańskich" oraz wymienionej w ust. 1a umowy pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zamianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r., zwanego przez ustawodawcę "prawem do rekompensaty". Ponadto art. 1 ust. 2 wprowadza zasadę, że przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Artykuł 1 ustawy zakreśla zatem jej zasięg przedmiotowy i podmiotowy, natomiast w art. 2 tej ustawy ustawodawca zawarł przesłanki, jakie łącznie musi spełniać właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, aby otrzymać prawo do rekompensaty. Przepis ten wymaga, by właściciel nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim, zamieszkiwał w tym dniu na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt 1), a także posiadał obywatelstwo polskie (pkt 2). Przepisy te zaś są oczywiste i jasne i z tego powodu, co podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 lipca 2008 r. (sygn. akt I OSK 1087/07), sięgnięcie w ich przypadku do wykładni innej aniżeli gramatyczna jest nieuprawnione. W przypadku śmierci właściciela nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, prawo do rekompensaty przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (czyli posiadają obywatelstwo polskie). W niniejszej sprawie bezsporne jest, że K. F. pozostawiła w W., powiat [...] majątek w postaci domu murowanego, [...] z przynależnościami, zabudowania gospodarcze oraz [...] ha ziemi - bowiem okoliczności te zostały ustalone na podstawie oryginału orzeczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego Wojewódzkiego Oddziału w [...] z dnia [...] lutego 1947 r. Nie jest kwestionowana również przesłanka posiadania przez nią obywatelstwa polskiego. Natomiast organy obu instancji uznały, że nie zostały spełnione pozostałe przesłanki określone w art. 2 ww. ustawy tj. zamieszkiwanie na byłym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. oraz opuszczenie go z przyczyn, o których mowa w art. 1 (pkt 1). Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd uznał, że rację ma organ administracji twierdząc, iż ustawa o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie wyjaśnia, co należy rozumieć pod pojęciem "zamieszkiwanie", dlatego w tej kwestii należy odnieść się do art. 25 kc, który stanowi, że miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Z art. 25 kodeksu cywilnego wynika, że miejscem zamieszkiwania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 478/11, wyrok z dnia 5 kwietnia 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1880/10, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1294/10). Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu. Zgodnie zatem z powyższym, w prowadzonym postępowaniu należało ustalić, czy osoba pozostawiająca mienie na byłym obszarze RP miała zarówno tzw. corpus (faktycznie przebywała w danej miejscowości) oraz animus (wolę stałego pobytu w niej). Ustalając stan faktyczny w przedmiotowej sprawie organ uznał, że K. i S. F. wraz z dziećmi na długo przed wybuchem wojny II wojny światowej (3 lata) dobrowolnie opuścili byłe terytorium Rzeczpospolitej w związku z wykonywaniem pracy przez S. F. Zatem pozostawili mienie w zupełnie innych okolicznościach niż te określone w art. 2 pkt 1 ustawy. Zdaniem Sądu powyższe stanowisko jest nieuprawnione w kontekście zebranego materiału dowodowego. Z treści wyjaśnienia złożonego dniu 24 marca 2010 r. przez S. F. wynika, że w momencie wybuchu wojny matka, on i jego brat wrócili do majątku w W. W trakcie składnia tych wyjaśnień S. F. nie zadawano pytań dodatkowych, uściślających składane wyjaśnienia. Natomiast na rozprawie w dniu 2 kwietnia 2012 r. S. F. podał, że powrót nastąpił wczesnym rankiem 1 września 1939 roku i w tym samym dniu wszyscy byli już w domu w W. Następnie K. F. wraz z synami w 1945 roku - z uwagi na obawę prześladowań - repatriowała się z W. do [...] . Natomiast stan faktyczny ustalony przez organy obu instancji jest taki, że K. F. opuściła byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej przed 1 września 1939 r. Ustalenia organu nie odnoszą się natomiast do faktu jej powrotu do W., ani do repatriacji w 1945 r. z W. do K. Zdaniem sądu ww. fakty mają dla sprawy istotne znaczenie, dlatego nie wyjaśnienie daty powrotu K. F. na byłe terytorium Rzeczpospolitej Polskiej w 1939 roku stanowi o naruszeniu zasad postępowania administracyjnego. Zatem stanowisko organów orzekających, ustalających nie spełnienie przesłanek z art. 2 ww ustawy z dnia 8 lipca 2005 roku na obecnym etapie postępowania jest całkowicie nieuzasadnione i uznać je należy za niedopuszczalną nadinterpretację przepisów art. 2 powołanej ustawy, warunkujących możliwość uzyskania przez byłego właściciela przedmiotowych nieruchomości prawa do rekompensaty. Z tego to właśnie powodu Sąd uznał za wadliwe obie decyzje wydane w tej sprawie. Wobec powyższych ustaleń Sąd orzekający w przedmiotowej sprawie uznał, że organ nie rozpatrzył dokładnie całego zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz dokonał niewłaściwej interpretacji przepisów art. 1 ust. 1a i art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami RP. Natomiast organ drugiej instancji poprzez utrzymanie w mocy wadliwej decyzji administracyjnej także naruszył obowiązujące przepisy prawa. Rozpoznając ponownie sprawę, organy przeprowadzą postępowanie administracyjne stosownie do zasad ogólnych zawartych w kodeksie postępowania administracyjnego (w szczególności przeprowadzą uzupełniające postępowanie dowodowe odnośnie daty powrotu K. F. do W.) z uwzględnieniem przepisu art. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.), a wydane rozstrzygnięcie uzasadnią zgodnie z wymogami określonymi w art. 107 § 3 kpa. Reasumując Sąd uznał, że zaskarżone orzeczenie oraz decyzja je poprzedzająca zostały wydane z naruszeniem art. 7, 75 § 1, 77 § 1, 80 kpa i art. 107 § 3 kpa w stopniu, które to naruszenie mogło mieć istotne znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy oraz art. 2 pkt 1 ww. ustawy dnia 8 lipca 2005 r. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c , art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.