I SA/Rz 239/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie w składzie następującym: Przewodniczący S. NSA Jacek Surmacz /spr./ Sędziowie NSA Maria Serafin-Kosowska WSA Małgorzata Niedobylska Protokolant ref.st. Joanna Migacz po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 20 lipca 2011r. sprawy ze skargi J. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku strony o wydanie z akt sprawy kserokopii dokumentu - oddala skargę - Postanowieniem z dnia [...] marca 2011r., nr [...], Dyrektor Izby Skarbowej, po rozpatrzeniu zażalenia J. P. na postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], w przedmiocie nieuwzględnienia wniosku strony o wydanie z akt sprawy nieuwierzytelnionej kserokopii dokumentu – utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W toku kontroli prowadzonej przez Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej, w stosunku do skarżącego J. P., w zakresie rzetelności deklarowanych podstaw opodatkowania oraz prawidłowości obliczania i wpłacania podatku od towarów i usług, kontrolowany pismem z dnia 17 grudnia 2010 r. zwrócił się do prowadzącego czynności kontrolne organu o wydanie z akt sprawy nieuwierzytelnionej kserokopii protokołu przesłuchania podejrzanego M. J. z dnia 25 listopada 2010 r. Protokół ten został uprzednio, postanowieniem Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], wyłączony z akt prowadzonego wobec J. P. postępowania kontrolnego. Po rozpatrzeniu przedmiotowego wniosku, Dyrektor Urzędu Kontroli Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...], nie uwzględnił wniosku strony o wydanie kserokopii opisanego wyżej dokumentu z uwagi na fakt, że prokurator prowadzący postępowanie karne, w ramach którego zgromadzono powyższy dokument, nie wyraził zgody na udostępnianie ich stronom postępowania, gdyż takiemu żądaniu sprzeciwiał się interes publiczny. W zażaleniu na powyższe postanowienie J. P. zarzucił, że odmowa wydania mu kserokopii dokumentu pochodzącego z akt postępowania karnego, włączonych do akt postępowania kontrolnego, stanowi naruszenie art. 129, art. 178 §1 i § 3, art. 179 §1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.; powoływanej dalej jako: Ordynacja podatkowa) oraz art. 51 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Po rozpoznaniu przedmiotowego zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej, postanowieniem z dnia [...] marca 2011 r., utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie, stwierdzając że z treści art. 179 §1 i § 2 Ordynacji podatkowej wynika ograniczenie zasady jawności akt sprawy, mające zastosowanie do dokumentów zawierających informacje niejawne, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ podatkowy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. Skoro zatem przepis ustawy pozwala na odmowę wydania z akt sprawy kserokopii dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej czy też wyłączonych z akt sprawy z uwagi na interes publiczny – zaskarżone postanowienie nie narusza praw strony. Organ podkreślił jednocześnie, że wnioskowany przez stronę dokument stanowi materiał śledztwa prowadzonego przez prokuratora Prokuratury Apelacyjnej, który nie wyraził zgody na udostępnienie dokumentu stronom postępowania kontrolnego. Sięgając do stanowiska wypracowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych, organ odwoławczy uznał, iż w pojęciu interesu publicznego, o którym mowa w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Potrzeba ochrony tego dobra może zatem stanowić uzasadnienie dla ograniczenia stronie postępowania podatkowego dostępu do niektórych dokumentów z akt sprawy podatkowej, o czym każdorazowo decyduje organ prowadzący postępowanie karne. Skoro zatem prowadzący postępowanie karne prokurator, nie wyraził zgody na udostępnienie przedmiotowego dokumentu, organ kontroli skarbowej, nie mógł wbrew temu stanowisku, udostępnić stronie wnioskowanej kopii dokumentu. Uznając za bezzasadny zarzut naruszenia art. 179 Ordynacji Podatkowej oraz art. 51 ust 3 Konstytucji RP, organ wskazał, że dostęp strony do dotyczących jej urzędowych dokumentów i zbiorów danych nie ma charakteru absolutnego, co wynika bezpośrednio z treści powołanych przepisów. Ograniczenie prawa strony może bowiem wynikać z ustawy, między innymi z uwagi na konieczność ochrony porządku publicznego lub bezpieczeństwa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie na powyższe postanowienie skarżący zarzucił naruszenie art. 178 § 1 i § 3, 179 § 1 i § 2, art. 129 Ordynacji podatkowej, a także art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Skarżący podniósł, że głównymi zasadami postępowania podatkowego są: prawo do czynnego udziału strony w postępowaniu podatkowym, oraz że podatnik może przeglądać akta swojej sprawy. Prawo do przeglądania akt sprawy jest uprawnieniem niezależnym od prawa do wypowiedzenia się w sprawie zebranego materiału dowodowego. Regulacja zawarta w art. 178 Ordynacji podatkowej jest bezpośrednim wyrazem dwóch zasad ogólnych postępowania podatkowego. Zasady względnej jawności postępowania - art. 129 Ordynacji podatkowej i zasady czynnego udziału strony w postępowaniu - art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej, które stanowią gwarancje nieskrępowanego udziału strony w każdym postępowaniu podatkowym. Prawo dostępu do akt ma swoje uregulowania w art. 51 ust. 3 Konstytucji RP. Podniósł, iż odmowa dostępu do akt postępowania ma charakter nadzwyczajny i sam fakt prowadzenia wobec podatnika postępowania karnego nie może stanowić wystarczającej przesłanki do odmowy dostępu do dokumentów z uwagi na dobro publiczne jakim jest dobro postępowania karnego. W ocenie strony wydane w sprawie postanowienie nie konkretyzuje i nie wyjaśnia pojęcia interesu publicznego oraz zbyt ogólnikowo odwołuje się do takich wartości jak dobro prowadzonego śledztwa. W odpowiedzi na skargę, Dyrektor Izby Skarbowej, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następne: Z mocy art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej - pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd dokonując oceny legalności zaskarżonego aktu nie jest związany podniesionymi w treści skargi zarzutami ani wnioskami skarżącego ani określoną przez niego podstawą prawną. Z akt niniejszej sprawy wynika, że wobec skarżącego w przedmiotowej sprawie prowadzone było postępowanie kontrolne, dla potrzeb którego uzyskano z Prokuratury Apelacyjnej wyciąg z protokołu przesłuchania w charakterze podejrzanego M. J. (pismo prokuratora K-2 akt administracyjnych) , odmowa wydania którego, stała się przyczyną wniesienia rozpatrywanej skargi. Jako podstawę prawną zaskarżonego rozstrzygnięcia organ wskazał art. 179 Ordynacji podatkowej, wskazując iż interes publiczny wyrażający się w ochronie prowadzonego w sprawie postępowania karnego, przemawia za ograniczeniem stronie dostępu do wymienionego dokumentu. Unormowany w treści art. 178 Ordynacji podatkowej obowiązek organu umożliwienia stronie przeglądania akt sprawy na każdym etapie postępowania oraz sporządzania z tych akt notatek, odpisów bądź kopii, któremu odpowiada odpowiednie uprawnienie stron postępowania, doznaje pewnych ograniczeń. Powyższe uprawnienia strony, zgodnie z art. 179 §1 Ordynacji podatkowej, mogą być ograniczone z uwagi na konieczność ochrony tajemnicy państwowej oraz konieczność ochrony interesu publicznego. W praktyce więc ograniczenie prawa do wglądu do akt sprawy oraz odmowa sporządzenia z nich kopii, notatek lub odpisów, powinno wiązać się z uprzednim wyłączeniem z akt sprawy zarówno dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, jak i dokumentów podlegających wyłączeniu z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W tym zakresie organ orzeka w formie postanowienia. Wyłączone dokumenty są przechowywane odrębnie od akt sprawy i które nie są dostępne stronie (tak: P. Pietrasz, Komentarz do art. 179 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U.05.8.60), [w:] R. Dowgier, L. Etel, C. Kosikowski, P. Pietrasz, S. Presnarowicz, Ordynacja podatkowa. Komentarz, Dom Wydawniczy ABC 2006). W niniejszej sprawie niewątpliwie z dniem 9 grudnia 2010 r. wyłączono z akt sprawy, przedmiotowy dokument uzyskany od Prokuratora Apelacyjnego, stwierdzając iż dobro prowadzonego śledztwa, przemawia za ograniczeniem jawności tego dokumentu. Prowadzący postępowanie przygotowawcze prokurator nie wyraził bowiem zgody na udostępnienie dokumentu stronom. Art. 129 Ordynacji podatkowej wymaga ujawnienia motywów rozstrzygnięcia kwestii procesowej na niekorzyść strony, ale obowiązek zachowania tajemnicy państwowej lub ochrona interesu publicznego nie pozwala na ujawnienie niektórych dokumentów. Z tego względu nasuwa się wniosek, że uzasadnienie prawne będzie służyło wyjaśnieniu treści postanowienia i przytoczeniu przepisów Ordynacji podatkowej, a uzasadnienie faktyczne ma tylko wskazać na istnienie obowiązku zachowania tajemnicy państwowej lub ochrony interesu publicznego poprzez ograniczenie stronie dostępu do dokumentów. Dokument, którego udostępnienia domaga się skarżący, stanowi materiał śledztwa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w wyroku z dnia 5 stycznia 2010r. sygn. akt I SA/Bk 514/09 wyraził pogląd, że w pojęciu interesu publicznego mieści się także dobro prowadzonego śledztwa. Niewątpliwie ujawnianie przestępstw i skuteczne ściganie sprawców jest elementem bezpieczeństwa i porządku publicznego, leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Z uwagi na ochronę tego dobra strona może być ograniczona w postępowaniu podatkowym w dostępie do dokumentów. W rozpatrywanej sprawie nie można było zignorować stanowiska prokuratora o niewyrażeniu zgody na udostępnienie stronie wyżej opisanego dokumentu. Prawo dostępu każdego do dotyczących go urzędowych dokumentów i zbioru danych określa art. 51 ust. 3 Konstytucji RP, nie ma charakteru absolutnego. Ograniczenie tego prawa może wynikać z ustawy. Z uwagi na powyższe, ponieważ organy nie naruszyły prawa materialnego jak i procesowego, skarga podlegała oddaleniu w oparciu o art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).