I FZ 286/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janusz Zubrzycki (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 26 października 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 10 sierpnia 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 301/11 w przedmiocie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 28 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za luty 2006 r. postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z 10 sierpnia 2011 r., sygn. akt I SA/Rz 301/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek J. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Sąd pierwszej instancji podał, że skarżący w przedmiotowym wniosku wskazał, że jest bezrobotny, w 2010 r. wraz z żoną osiągnął dochód ok. 3.500 zł, obecnie zamieszkuje u ojca, który pomaga małżonkom w utrzymaniu rodziny, w tym trojga małoletnich dzieci. Jedynym dochodem rodziny, według oświadczenia, jest kwota ok. 1620 zł brutto z tytułu umowy zlecenia wykonywanej przez żonę skarżącego. Z formularza PPF wynika, że nikt z członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym nie posiada jakiegokolwiek majątku nieruchomego, wartościowych rzeczy ruchomych czy zasobów pieniężnych (organ podatkowy dokonał zabezpieczenia posiadanych przez skarżącego pojazdów mechanicznych: samochodu dostawczego marki Opel Movano o wartości 15.000 zł, samochodu Chrysler o wartości ok. 32.000 zł i skutera o wartości ok. 1000 zł). Do wniosku załączono kserokopie list rachunków depozytowych banku PKO SA obojga małżonków (rachunki bankowe wykazują saldo ujemne albo utrzymywany jest stan zerowy), umowy zlecenia, zaświadczenia naczelnika urzędu skarbowego o danych z zeznania podatkowego za 2010 r. Dodatkowo skarżący poinformował, że finansowo wspierają go rodzice, którzy pobierają świadczenia w wysokościach 1172,34 zł i 1331,93 zł, a ich pomoc polega na udostępnieniu domu rodzinie skarżącego oraz sporadycznie wyżywienia w postaci obiadów. Żona skarżącego zawiesiła działalność gospodarczą i jej dochodami obecnie jest wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia (umowa załączona), średni dochód roczny z tytułu dzierżawionego przez skarżącego gospodarstwa rolnego wynosi ok. 2000 zł. Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący nie sprostał obowiązkowi wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W rozpoznawanej sprawie skarżący przedłożył co prawda dokumenty obrazujące jego sytuację materialną, złożył wyjaśnienia, ale zdaniem Sądu, nie jest to pełny i wiarygodny obraz tejże sytuacji, o czym świadczyć może choćby cel ubiegania się o zaświadczenie od naczelnika urzędu skarbowego (wielkość podatku należnego od dochodu z pozarolniczej działalności gospodarczej), "w celu przedłożenia w sprawie świadczenia KRUS". Wiadomym jest, że skarżący dzierżawi ziemię, przemilczał natomiast, że ubiega się o (przysługuje mu) jakiekolwiek świadczenie z tego tytułu, co w związku z faktem, że skarżący wykreślił z ewidencji dotychczas prowadzoną działalność gospodarczą, a - jak podał - gospodarstwo przynosi dochody, nie pozostaje bez znaczenia. Ponadto w nadesłanych załącznikach znajduje się adnotacja (k. 28) o kredycie hipotecznym w kwocie 61.200 zł – zadłużenie 52.560,06 zł, pożyczce ekspresowej, której przyporządkowano kwoty 10.000 zł i 5.374,35 zł i karcie kredytowej z limitem 5000 zł. Ujawnione dochody (ok. 1620 zł) pozostają poniżej minimum zapewniającego godziwą egzystencję pięcioosobowej rodzinie, a gdyby przyjąć jeszcze tylko ewentualność samego zadłużenia hipotecznego, co jest prawdopodobne, ponieważ obecnie właścicielką zamieszkiwanego poprzednio przez skarżącego i jego rodzinę domu jest jego pełnoletnia córka, i pomoc materialną rodziców skarżącego, to przy deklarowanych zarobkach żony skarżącego, ujawnione dochody nie są wystarczające do utrzymania takiej rodziny jak skarżącego. Poza pomocą od swoich rodziców, która z racji wysokości pobieranych świadczeń emerytalnych jest również ograniczona, skarżący nie zadeklarował, że otrzymuje pomoc z innego źródła. Natomiast fakt podjęcia nauki przez najstarszą córkę na studiach w Warszawie również wpływa na sytuację rodziny. Gdyby córka była zupełnie niezależna finansowo skarżący nie podnosiłby tego faktu, jako obciążającego budżet rodziny. Skarżący jak oświadczył nie jest właścicielem jakiejkolwiek nieruchomości, nie prowadzi działalności gospodarczej, dlatego pismo wypowiadające umowę dostawę gazu nie jest jednoznaczne; nie określa za jaki okres skarżący zalega z płatnościami, w jakich kwotach, gdzie było dostarczane paliwo gazowe. Powyższe nieścisłości spowodowały, że oświadczenie skarżącego było dla Sądu niewiarygodne. W zażaleniu skarżący wniósł o uchylenie opisanego wyżej postanowienia, zarzucając Sądowi pierwszej instancji naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przez uznanie, że skarżący będzie w stanie ponieść koszty sądowe i w konsekwencji oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Skarżący przekonywał, że fakt, iż przedstawione przez niego dowody dokumentują dochody, które nie pozwalają na godziwe utrzymanie rodziny nie znaczy, że skarżący podał nieprawdę i ukrywa inne źródła dochodów. Podkreślił, że sytuacja finansowa jego i jego rodziny jest bardzo trudna i każdy wydatek niezwiązany z utrzymaniem tej rodziny stanowi kwotę przekraczającą jej możliwości płatnicze – tak jest również w przypadku kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. Stosownie do przepisu art. 246 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej "P.p.s.a.") przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), zaś w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z treści powyższego przepisu wynika, że to strona ma przekonać sąd, że znajduje się w takiej sytuacji, która uniemożliwia jej poniesienie pełnych kosztów postępowania. To strona powinna więc należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Analizując zarzuty zażalenia na tle powyższych uwag należy stwierdzić, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Trzeba zgodzić się z Sądem pierwszej instancji, że z uwagi na zasady logicznego rozumowania i doświadczenie życiowe nie można przyjąć, że pięcioosobowa rodzina, w tym troje dzieci (jedno studiujące poza miejscem zamieszkania), jest w stanie utrzymać się z miesięcznych dochodów w wysokości około 1200 zł, przy ograniczonej pomocy finansowej osób trzecich i zadłużeniu kredytowym na kwotę kilkudziesięciu tysięcy złotych. Należy przyznać rację Sądowi pierwszej instancji, że oświadczenia skarżącego oraz przedstawiona dokumentacja nie są w tym zakresie wiarygodne. Skarżący nawet na etapie zażalenia nie starał się wyjaśnić podnoszonych przez Sąd pierwszej instancji wątpliwości, chociażby co do ewentualnych starań o świadczenia z KRUS, szczegółów dotyczących spłaty zadłużenia w bankach, czy kosztów utrzymania najstarszej córki. Wobec powyższego, obraz sytuacji majątkowej skarżącego jest niepełny i budzi wątpliwości Sądu co do jego wiarygodności, zwłaszcza w zakresie wskazanych przez skarżącego źródeł dochodów. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący świadomie pomijał uwagi Sądu pierwszej instancji np. odnośnie ewentualnych świadczeń z KRUS, czy własności domu, w którym skarżący zamieszkiwał wcześniej ze swoją rodziną. Zarówno we wniosku o przyznanie prawa pomocy, w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, jak i w zażaleniu, skarżący kładł nacisk na ciążące na nim zobowiązania, zaniechał natomiast rzetelnych wyjaśnień co do uzyskiwanych dochodów. Jednocześnie należy zwrócić uwagę na nieścisłości pomiędzy oświadczeniami skarżącego złożonymi w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy, a tymi zamieszczonymi w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego wystosowane w trybie art. 255 P.p.s.a. W formularzu skarżący nie wykazał chociażby ruchomości w postaci samochodów, które wprawdzie stanowią zabezpieczenie wierzytelności Skarbu Państwa, ale – zgodnie z treścią pisma strony z 24 czerwca 2011 r. – znajdują się w posiadaniu skarżącego. Powyższe również wpłynęło na ocenę wiarygodności i rzetelności wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dodatkowo trzeba wskazać, że mimo twierdzeń skarżącego, iż każdy wydatek niezwiązany z utrzymaniem jego rodziny przekracza jego możliwości płatnicze, skarżący korzysta z usług pełnomocnika. Z akt sprawy nie wynika przy tym, aby doradca podatkowy występował w imieniu skarżącego bez wynagrodzenia. Wobec powyższego, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Sąd pierwszej instancji trafnie przyjął, iż skarżący nie wykazał w sposób prawidłowy i wystarczający, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, a co za tym idzie, że są podstawy do zwolnienia skarżącego z kosztów sądowych. Tym samym, zażalenie – na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 P.p.s.a. – podlega oddaleniu.