II FZ 554/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Z. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 lipca 2011 r. sygn. akt I SA/Gl 173/11 w zakresie prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi Z. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 grudnia 2010 r. nr ... w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2004 r. postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 25 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach sygn. akt I SA/Gl 173/11 odmówił Z. J. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie z jego skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 22 grudnia 2010 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Sąd pierwszej instancji wskazał, że pełnomocnik skarżącego, wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Wnioskodawca podkreślił, że w związku z wykonaniem decyzji pierwszoinstancyjnej zajęto jego rachunki bankowe, wobec czego nie posiada on środków na zapłatę wpisu i nie ma "technicznych możliwości zapłaty". Stwierdził nadto, że nie osiąga żadnych dochodów oraz że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, wykazującą stratę z prowadzonej działalności gospodarczej w wysokości 120.700 zł. Według wniosku większość majątku skarżącego została zajęta (z treści wniosku wynika, że wolny od zajęcia jest tylko jeden z należących do niego samochodów – o wartości około 100.000 zł). Referendarz sądowy wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku m.in. poprzez nadesłanie: wyciągów lub wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające w jego gospodarstwie domowym za ostatnie cztery miesiące, kopii dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy działalności gospodarczej prowadzonej przez żonę skarżącego w okresie do stycznia do kwietnia 2011 r. (sprecyzowano, że chodzi w szczególności o pełną wersję księgi przychodów i rozchodów, deklaracje VAT, raporty kasowe oraz aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych) oraz kserokopii zeznania podatkowego za ubiegły rok (zastrzeżono, że ten punkt wezwania dotyczy wnioskującego i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym), a także udokumentowanie wskazanych we wniosku zajęć. Wykonując to wezwanie, nadesłano kserokopie: zeznania podatkowego małżonki skarżącego za ubiegły rok (wykazano w nim przychód z działalności gospodarczej w kwocie 4.156.757,35 zł, koszty jego uzyskania w kwocie 4.268.709,99 zł oraz stratę w kwocie 111.952,64 zł), deklaracji dla podatku od towarów i usług za okresy od stycznia do kwietnia bieżącego roku (najniższa podstawa opodatkowania, w kwocie 3.732 zł, została wykazana w styczniu, najwyższa, w kwocie 114.522 zł, w marcu), rejestru głównego księgi podatkowej za te okresy (w kwietniu małżonka skarżącego wykazała przychody w kwocie 11.120 zł i koszty w kwocie 20.592,43 zł, natomiast od początku roku wartości te wyniosły odpowiednio: 147.313 zł oraz 84.586,47 zł), tabeli amortyzacji (zgodnie z nią w ramach środków trwałych małżonka skarżącego posiada siedem samochodów, potwierdzenia zameldowania (według niego skarżący jest zameldowany pod jednym adresem wspólnie z żoną, synem, córką, jej małżonkiem i wnuczką), a także dokumentów dotyczących rachunków bankowych małżonki skarżącego (w ich świetle na rachunkach tych od lutego bieżącego roku nie dokonano jakichkolwiek operacji, jedną z ostatnich operacji, z dnia 21 stycznia 2011 r., był przelew na rachunek, z którego wyciągu nie nadesłano) oraz obrazujących koszty utrzymania gospodarstwa domowego wraz z fragmentami wyciągu z rachunku bankowego jego córki potwierdzającego opłacenie niektórych z tych kosztów. Pełnomocnik dodatkowo wyjaśnił m.in., że "średnia wysokość opłat obciążających miesięcznie budżet domowy gospodarstwa domowego wynosi około 2500 zł miesięcznie", przy czym wydatki te pokrywa córka wnioskodawcy. Zastrzegł, że wnioskujący nie pozostaje w żadnym stosunku pracy i zmuszony był zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Poinformował także, iż załączył odpis księgi wieczystej i zawiadomienie o zajęciu środka transportu, mające potwierdzać wskazane we wniosku zajęcia, jednak dokumentów tych nie znaleziono pośród nadesłanych materiałów. Sąd wskazał, że skarżący wnosił już o przyznanie prawa pomocy w innej sprawie, w której jako strona skarżąca występowała również jego małżonka (sygn. akt I SA/Gl 632/10), i jego wniosek został częściowo uwzględniony – postanowieniem z dnia 20 września 2010 r. Sąd zwolnił go z wpisu od skargi w części przekraczającej 10.000 zł. Kwota ta została uiszczona. Postanowieniem z dnia 25 maja 2011 r. Referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącemu praw pomocy. Na powyższe postanowienie sprzeciw wniósł skarżący. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmawiając przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności wskazał, że w postępowaniu z tego zakresu strona zobowiązana jest do przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny oraz udokumentowania tych okoliczności, które wskazują, iż bez otrzymania prawa pomocy, pozbawiona zostałaby możliwości skorzystania z konstytucyjnego prawa do sądu. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie skarżący nie uczynił zadość opisanemu wyżej wymogowi w szczególności w stosunku do swojej osoby. Nie dokonał tego również po otrzymaniu uzasadnienia postanowienia Referendarza z dnia 25 maja 2011 r. Poprzestał jedynie na oświadczeniach, że nie jest nigdzie zatrudniony i nie osiąga żadnych dochodów, a także o złym stanie swego zdrowia, nie potwierdzając tych twierdzeń żadnymi dowodami. Nie przedstawił np. zaświadczenia właściwych organów, że jest osobą bezrobotną, że nie złożył zeznania podatkowego za ubiegły rok czy też odpowiedniego zaświadczenia lekarskiego. Wojewódzki Sąd Administracyjny wskazał, że nie złożono również żadnych dokumentów dotyczących córki skarżącego, pozostającej wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym (która zgodnie z oświadczeniem skarżącego pokrywa wszystkie wydatki związane z prowadzeniem tego gospodarstwa), poza fragmentami wyciągu z jej rachunku bankowego. Sąd odnosząc się do przedstawionych przez skarżącego informacji dotyczących prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej wskazał, że działalność ta jest ciągle wykonywana i wykazuje regularne spore obroty. Nadesłane dokumenty księgowe, wykazują liczne przepływy pieniężne na znaczne sumy, co świadczy o tym, iż przedsiębiorstwo ciągle funkcjonuje - od początku 2011 r., wykazano dużą nadwyżkę w wysokości 62.726,53 zł. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.), dalej: P.p.s.a. poprzez błędną wykładnię i przyjęcie, że badaniu w postępowaniu z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega sytuacja majątkowa osób innych niż wnioskodawcy jak również że pozostawanie bez dochodu oraz bez majątku, którym wnioskodawca może dysponować, nie oznacza, iż nie jest on w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu zażalenia jego autor wskazał, że nieuzasadnione i niezrozumiałe jest uwzględnienie przez Sąd przy ocenie wniosku sytuacji majątkowej małżonki i córki skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji, rozpoznając niniejszą sprawę, prawidłowo uznał, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. W rozpoznawanej sprawie żona skarżącego pozostaje z nim we wspólnym gospodarstwie domowym i – mimo rozdzielności majątkowej małżonków – na podstawie art. 27 K.r.o. i zasad współżycia społecznego jest zobowiązana, według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek, założyła wraz ze skarżącym. Mając na uwadze powyższe zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny dążył do ustalenia, poprzez stosowne wezwanie skarżącego, wysokości dochodów i obciążeń jakie ponoszą osoby prowadzące wspólnie ze stroną gospodarstwo domowe. Skład rozpoznający niniejszą sprawę podziela tezę wyrażoną przez inny skład Naczelnego Sądu Administracyjnego, że w zakresie, w jakim dochody i obciążenie finansowe osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym współkształtują sytuację finansową wnioskodawcy o prawo pomocy, tj. jego koszty utrzymania i potencjalne dochody, wojewódzkie sądy administracyjne są uprawione na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.) do wzywania o dokumenty źródłowe obrazujące sytuację majątkową domowników wnioskodawcy. Należy mieć bowiem na względzie, że oceniając zasadność przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, należy odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Jak wyżej wspomniano, wnioskodawca ma obowiązek wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Owe wykazanie polegać więc będzie w rzeczywistości na przedstawieniu w sposób przekonywujący, że uiszczenie kosztów postępowania spowoduje uszczerbek zapewnieniu koniecznego utrzymania dla składającego wniosek i jego rodziny. W omawianej sytuacji, mając na względzie wykazanie przez wnioskodawcę braku dochodów, konieczne jest ustalenie sytuacji majątkowej małżonki. Jednakże, gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się być niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a strona obowiązana jest złożyć na wezwanie Sądu, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Mając na uwadze powyższe w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zasadnie Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący tworząc wspólne gospodarstwo domowe ze swą żoną, dysponuje środkami pieniężnymi umożliwiającymi pokrycie kosztów postępowania. Wskazać w tym miejscu należy, iż działalność prowadzona przez małżonkę wnioskodawcy wykazuje liczne przepływy pieniężne na znaczne sumy, co świadczy o tym, iż przedsiębiorstwo ciągle funkcjonuje - od początku 2011 r., wykazano dużą nadwyżkę w wysokości 62.726,53 zł Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.