I SA/Wa 148/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka-Płaczkowska Sędziowie: WSA Maria Tarnowska WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 lipca 2011 r. sprawy ze skargi R. M. i M. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2010 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania odwoławczego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...], w wyniku rozpatrzenia odwołania R. M. i M. Z. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] marca 2010 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a., umorzyło postępowanie odwoławcze. Powyższe rozstrzygnięcie oparto na następujących ustaleniach faktycznych i ocenie prawnej sprawy. Wnioskiem z dnia [...] stycznia 1998 r. Centralna [...] w W. w upadłości wystąpiła o przyznanie jej prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], stanowiącego działki ew. nr [...] o pow. ok. [...] m2 oraz nr [...] o pow. ok. [...] m2, których właścicielem jest gmina W. Objęte wnioskiem nieruchomości stanowią obecnie działki ew. nr [...] i [...] z obrębu [...] o łącznej pow. [...]. Umową sprzedaży z dnia [...] maja 1999 r. (akt notarialny Rep. A Nr [...]) syndyk masy upadłości Centralnej [...] w upadłości zbył na rzecz R. M. i M. Z. - wspólników spółki cywilnej "M [...]" s.c. w W. oraz J. K. roszczenia do nakładów poniesionych przez ww. przedsiębiorstwo na nieruchomości oraz roszczenia o przyznanie użytkowania wieczystego. Postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. [...] Wydziału Gospodarczego z dnia [...] sierpnia 2002 r. sygn. akt [...] zakończone zostało postępowanie upadłościowe ww. przedsiębiorstwa państwowego i wykreślone zostały wszystkie dotyczące tego przedsiębiorstwa wpisy w rejestrze przedsiębiorców. Decyzją z dnia [...] marca 2010 r. nr [...] Prezydent W. po rozpatrzeniu wskazanego na wstępie wniosku Centralnej [...] w Upadłości z siedzibą w W., działając na podstawie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. - o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.; dalej u.g.n.), odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez ww. przedsiębiorstwo prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki ew. nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni [...] ha oraz prawa własności znajdujących się na tym gruncie budynków i innych urządzeń. Uzasadniając odmowę uwłaszczenia organ wskazał, że wnioskodawca nie udokumentował przysługującego mu w dniu 5 grudnia 1990 r. do przedmiotowej nieruchomości prawa zarządu. Prezydent W. podniósł jednocześnie, że Centralna [...] z siedzibą w W. uległa likwidacji jako osoba prawna, a następcą zlikwidowanego przedsiębiorstwa, a tym samym adresatem decyzji stał się Minister Skarbu Państwa. Prezydent wskazał przy tym, że postanowienie Sądu Powiatowego dla W. z dnia [...] sierpnia 1961 r. sygn. akt [...], stwierdzające nabycie przez Skarb Państwa nieruchomości, z której pochodzi obecna działka [...], zostało zmienione postanowieniem Sądu Rejonowego dla W. z dnia [...] grudnia 2008 r. sygn. akt [...], w ten sposób, że oddalono wniosek Skarbu Państwa o stwierdzenie nabycia własności nieruchomości. Oznacza to, że Skarb Państwa w dacie 5 grudnia 1990 r. nie był właścicielem tej nieruchomości, co również uniemożliwia uwłaszczenie takim gruntem przedsiębiorstwa. Jednocześnie organ wyjaśnił, iż nabywcy roszczeń Centralnej [...] w upadłości nie są następcami prawnymi tego przedsiębiorstwa i w związku z tym nie są stroną postępowania prowadzonego w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Decyzja ta doręczona została w formule "do wiadomości" m.in. pełnomocnikowi R. M. i M. Z., którzy wnieśli od niej odwołanie. W uzasadnieniu tego odwołania domagali się oni uchylenia decyzji Prezydenta W., zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania adm., tj. art. 6, 7 i 28 k.p.a. Decyzją z dnia [...] października 2010 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. umorzyło postępowanie odwoławcze wskazując na brak interesu prawnego R. M. i M. Z. do występowania w charakterze strony w postępowaniu zakończonym kwestionowaną decyzją Prezydenta W. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ wywodził, iż z żądaniem konkretnego działania organu administracyjnego, w tym odwołaniem, może skutecznie wystąpić jedynie strona postępowania. Pojęcie strony jakim posługuje się art. 28 k.p.a. oraz inne przepisy kodeksu, może zaś być wyprowadzone tylko z przepisu prawa materialnego, to jest konkretnej normy prawnej, która może stanowić podstawę do sformułowania interesu prawnego lub obowiązku danej osoby. W rozpoznawanej sprawie natomiast R. M. i M. Z. nie posiadają tak rozumianego interesu prawnego, co wyklucza możliwość występowania ich w przedmiotowym postępowaniu w charakterze strony. Wskazano przy tym, iż bezspornym jest, że wniosek o uwłaszczenie do przedmiotowego gruntu złożyła Centralna [...] w upadłości z siedzibą w W. Wnioskodawca postępowania uwłaszczeniowego przestał istnieć jako odrębny podmiot prawa, zaś jego majątek (prawa do nieruchomości, które pozostały po zlikwidowanej państwowej osobie prawnej) przejął Minister Skarbu Państwa. Organ odwoławczy wyjaśnił jednocześnie, że uwłaszczenie w trybie art. 200 ust. 1 u.g.n. polega na przekształceniu z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r., przysługującego w tym dniu państwowym i komunalnym osobom prawnym prawa zarządu nieruchomościami stanowiącymi własność Skarbu Państwa lub własność gminy w prawo użytkowania wieczystego gruntu oraz prawo własności położonych na tym gruncie budynków i innych urządzeń. Stronami takiego postępowania są Skarb Państwa oraz państwowa osoba prawna, która w dniu wejścia w życie ustawy posiadała daną nieruchomość w zarządzie. Mogą być nimi także podmioty twierdzące, że przysługuje im prawo rzeczowe do przedmiotowej nieruchomości. Ponieważ skarżący nie należą do żadnej z ww. grup podmiotów, to nie legitymują się statusem strony niniejszego postępowania. Zdaniem Kolegium statusu takiego nie sposób także wywieść z treści umowy zawartej prze odwołujących się z syndykiem masy upadłości przedsiębiorstwa, bowiem przepis art. 200 ust. 1 u.g.n. nie stanowi źródła roszczenia o ustanowienie użytkowania wieczystego. Prawo to powstało ex lege (przy spełnieniu przesłanek), zaś organ jedynie potwierdza w drodze decyzji zaistniały prawotwórczy fakt. Konkludując organ stwierdził, iż skoro odwołujący nie wykazali istnienia po ich stronie interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a, to zainicjowane przez nich postępowanie odwoławcze należało umorzyć na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli R. M. i M. Z., zarzucając tej decyzji jak również decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2010 r. naruszenie zasad postępowania administracyjnego wyrażonych w art. 6, 7 oraz 28 i 30 § 4 k.p.a. W uzasadnieniu skargi kwestionowali oni stanowisko organów, iż nie są stronami w przedmiotowym postępowaniu i wskazywali na zawarcie umowy notarialnej o nabyciu przysługujących przedsiębiorstwu roszczeń o ustanowienie użytkowania wieczystego. Podnosili przy tym, że uprawnienie do stwierdzenia istnienia użytkowania wieczystego jest prawem zbywalnym. Zgodnie zaś z art. 30 § 4 k.p.a. w sprawach dotyczących praw zbywalnych lub dziedzicznych w razie zbycia prawa lub śmierci strony w toku postępowania na miejsce dotychczasowej strony wstępują jej następcy prawni . W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli oni o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak tez poprzedzającej ją decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2010 r. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podtrzymało swoje stanowisko i argumenty podniesione w uzasadnieniu decyzji i wniosło o oddalenie skargi. Pełnomocnik skarżących zmodyfikował na rozprawie w dniu 28 lipca 2011 r. treść wniesionej skargi w ten sposób, że wniósł o uchylenie wyłącznie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Zaskarżona decyzja nie narusza prawa, a tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie i podlega oddaleniu. Przedmiotem kontroli sądowej jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] października 2010 r. umarzające na podstawie art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. postępowanie odwoławcze wszczęte odwołaniem R. M. i M. Z. od decyzji Prezydenta W. z [...] marca 2010 r nr [...] wydanej po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] stycznia 1998 r. złożonego przez Centralną [...] w Upadłości z siedzibą w W., odmawiającą potwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez ww. przedsiębiorstwo użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] oraz prawa własności budynków i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie. Decyzja Kolegium została oparta na stwierdzeniu, że odwołujący nie posiadają w tym postępowaniu przymiotu strony, co wykluczało skuteczne wniesienie przez nich odwołania. Zasadnicze zatem znaczenie dla oceny legalności zaskarżonej decyzji ma ustalenie czy R. M. i M. Z. posiadają przymiot strony w postępowaniu, w którym Prezydent W. orzekł o odmowie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez Centralną [...] z siedzibą w W. prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...], oznaczonego w ewidencji gruntów jako działki ew. nr [...] i nr [...] w obrębie [...] o łącznej powierzchni [...] ha uregulowanego w księdze wieczystej KW Nr [...] i KW Nr [...] oraz prawa własności budynków i innych urządzeń znajdujących się na gruncie - w trybie art. 200 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651 ze zm.). Tylko bowiem posiadanie tego przymiotu mogło uprawniać skarżących do wniesienia skutecznego odwołania od decyzji organu pierwszej instancji, co wynika wprost z treści art. 127 § 1 k.p.a. Pojęcie strony postępowania administracyjnego zdefiniowane zostało w art. 28 k.p.a. Stanowi on, że stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. O tym zaś czy określony podmiot ma interes prawny w rozstrzygnięciu konkretnej sprawy przesądzają przepisy prawa materialnego, z których wynikają dla tego podmiotu określone prawa lub obowiązki. Interes prawny, o którym mowa w tym przepisie wyrażać się winien bowiem w możliwości zastosowania normy prawa materialnego w konkretnej sytuacji konkretnego podmiotu prawa. Innymi słowy jednostka będzie miała interes prawny w postępowaniu, jeżeli pomiędzy jej sytuacją prawną, a przedmiotem postępowania istnieje - uzasadnione treścią normy prawa materialnego – realne i rzeczywiste powiązanie, czyniące ją "zainteresowaną" tym postępowaniem i w konsekwencji uprawnioną do udziału w nim w charakterze strony. Tak rozumiany interes prawny w postępowaniu, którego przedmiotem jest uwłaszczenie przedsiębiorstwa w trybie art. 200 u.g.n, przysługuje jedynie Skarbowi Państwa lub gminie – jako właścicielowi nieruchomości z jednej strony i państwowej lub komunalnej osobie prawnej z drugiej – jako beneficjentowi uwłaszczenia. Inne podmioty będą legitymowane do udziału w tym postepowaniu o ile wykażą, że legitymują się tytułem prawnorzeczowym do objętej postępowaniem uwłaszczeniowym nieruchomości. Uwłaszczenie wszak nie może naruszać praw osób trzecich (art. 200 ust. 4 u.g.n.) Zważyć przy tym należy, że uwłaszczenie to następuje z mocy prawa i dotyczyć może jedynie państwowej lub komunalnej osoby prawnej. Oznacza to, że w sytuacji gdyby nieistniejące już przedsiębiorstwo państwowe Centralna [...] w W., spełniało przesłanki określone w art. 200 ust. 1 u.g.n., to potwierdzenie nabycia z dniem 5 grudnia 1990 r. użytkowania wieczystego oraz własności znajdujących się na nieruchomości naniesień nastąpiłoby w odniesieniu do tego właśnie przedsiębiorstwa. Wydane zaś w tym przedmiocie decyzje, mające charakter deklaratoryjny, potwierdzałyby jedynie zaistniały stan rzeczy. Decyzja uwłaszczeniowa nie tworzy bowiem w tym przypadku nowego stanu prawnego (powstał on już z mocy ustawy), a jedynie go potwierdza. To zaś oznacza, że roszczeń o nabycie, w trybie określonym w art. 200 ust. 1 u.g.n., wskazanych wyżej praw nie mogło to przedsiębiorstwo (jak też jego likwidator) przenieść skutecznie na inne osoby. Tym samym przywoływana przez skarżących umowa z [...] maja 1999 r. zawarta z syndykiem masy upadłości Centralnej [...] w W. o sprzedaży R. M. oraz M. Z. udziałów w roszczeniach o zwrot nakładów poniesionych przez to przedsiębiorstwo na nieruchomości jak też roszczeń o ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu, wbrew ich błędnemu przekonaniu, nie mogła kreować interesu prawnego skarżących w postępowaniu uwłaszczeniowym prowadzonym w trybie art. 200 u.g.n. Umowa ta nie mogła bowiem przenosić praw, które państwowa osoba prawna nabywała ex lege (w sytuacji spełnienia określonych w ustawie przesłanek). Nabyta zatem przez skarżących w drodze umowy cywilnoprawnej ekspektatywa prawa odnosić się może wyłącznie do roszczeń przysługujących temu przedsiębiorstwu jako posiadaczowi nieruchomości, które dochodzone mogą być w trybie określonym w art. 207 bądź art. 208 ustawy - o gospodarce nieruchomościami. Przywoływany zaś w skardze art. 30 § 4 k.p.a. nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż skarżący nie są następcami prawnymi wspomnianego przedsiębiorstwa. Przedsiębiorstwo to bowiem uległo likwidacji, a całe pozostałe po nim mienie przejął minister właściwy do spraw Skarbu Państwa (art. 49 ust. 1 ustawy z dnia 25 września 1981 r. – o przedsiębiorstwach państwowych; Dz.U. z 2002 r. Nr 112, poz. 981 ze zm.). Skoro zatem skarżący nie legitymują się obecnie żadnym tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości obejmującej położone przy ul. [...] w W. działki nr [...] i [...], to tym samym nie budzi wątpliwości Sądu, że nie mają oni interesu prawnego uprawniającego ich do występowania we własnym imieniu w sprawie, dotyczącej odmowy potwierdzenia uwłaszczenia tymi nieruchomościami z dniem 5 grudnia 1990 r. zlikwidowanego przedsiębiorstwa. Zważyć przy tym należy, iż o przymiocie strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a., postępowania administracyjnego, nie decyduje wola organu prowadzącego to postępowanie. Samo więc skierowanie do określonej osoby przez organ pierwszej instancji wydanej w sprawie decyzji, mimo nielegitymowania się opartym na przepisie prawa materialnego interesem prawnym, nie jest przesłanką uzyskania przez taką osobę statusu strony. Z tego też względu doręczenie skarżącym (w formule "do wiadomośći") podjętego przez Prezydenta W. rozstrzygnięcia nie czyniło ich stronami postępowania, a tym samym nie obligowało organu odwoławczego do merytorycznego rozpoznania wniesionego przez nich odwołania. Jednym bowiem z podstawowych obowiązków organu, do którego wniesiono odwołanie jest ustalenie, czy środek ten został wniesiony przez podmiot legitymowany, nie tylko w sensie formalnym, jako adresata doręczonego mu rozstrzygnięcia, ale również czy pochodzi on od strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Ustalenie, zaś w toku postępowania odwoławczego, że odwołanie to nie zostało wniesione przez osobę, której przysługuje przymiot strony, nakładało na rozpoznający je organ obowiązek umorzenia zainicjowanego nim postępowania w oparciu o art. 138 § 1 pkt 3 k.p.a. (vide: wyrok WSA z 1.06.2010 r., sygn. akt VII SA/Wa 291/10, Lex nr 644023; NSA z 10.03.2009 r. sygn. akt. II OSK 316/08, Lex nr 526409). W tej sytuacji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego o umorzeniu zainicjowanego przez R. M. i M. Z. postępowania odwoławczego odpowiada prawu, a wniesiona na nią skarga, w tym sformułowane w niej zarzuty naruszenia art. 6, 7, 28 i 30 § 4 k.p.a. nie mają usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.