II OSK 2327/11

II OSK 2327 / 11 POSTANOWIENIE Dnia 17 listopada 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Maria Czapska - Górnikiewicz po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Syndyka Masy Upadłości [...] "[...]" Spółki jawnej w upadłości likwidacyjnej w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 lipca 2011 r. sygn. akt II SA/Gd 545/11 w zakresie odrzucenia skargi Syndyka Masy Upadłości [...] "[...]" Spółki jawnej w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego postanawia uchylić zaskarżone postanowienie. II OSK 2327 / 11 UZASADNIENIE Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 lipca 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odrzucił skargę Syndyka Masy Upadłości [...] "[...]" Spółki jawnej w upadłości likwidacyjnej w K. na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2011 r., utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji z dnia [...] grudnia 2010 r. w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego. W uzasadnieniu powyższego postanowienia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż zaskarżona decyzja została doręczona nadzorcy sądowemu [...] "[...]" Spółki jawnej w upadłości układowej z siedzibą w K.- W. K. w dniu 27 kwietnia 2011 r. Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2011 r. sygn. akt VII GUp [...] Sąd Rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie zmienił sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidację majątku upadłego, odwołał nadzorcę sądowego w osobie W. K.i i powołał syndyka również w osobie W. K. W ocenie Sądu doręczenie zaskarżonej decyzji nadzorcy sądowemu w dniu 27 kwietnia 2011 r. było skutecznie i od tej daty rozpoczął się bieg terminu do wniesienia skargi. Z chwilą zmiany rodzaju upadłości uprawnionym do wniesienia skargi na przedmiotową decyzję stał się wyłącznie syndyk, przy czym mógł on wnieść skargę jedynie w terminie biegnącym dla nadzorcy sądowego. Termin ten upłynął z końcem dnia 27 maja 2011 r. zaś skarga Syndyka w niniejszej sprawie została wniesiona w dniu 3 czerwca 2011 r. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- zwanej dalej p.p.s.a.) odrzucił skargę. O zwrocie uiszczonego wpisu orzeczono na podstawie art. 232 pkt 1 tej ustawy. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia wniósł Syndyk Masy Upadłości [...] "[...]" Spółki jawnej w upadłości likwidacyjnej w K. (zwany dalej Syndykiem), zaskarżając je w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy- odrzucenie skargi, a mianowicie: 1. art. 58 § 1 pkt 2 w związku z art. 53 § 1 p.p.s.a poprzez bezzasadne odrzucenie skargi w wyniku uznania, iż Syndyk Masy Upadłości [...] "[...]" Spółki jawnej w upadłości likwidacyjnej w K. nie dochował ustawowego terminu do złożenia skargi na decyzję Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Gdańsku z dnia [...] kwietnia 2011 roku, nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego, 2. art. 158 ust. 1 i art. 144 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego, poprzez ich niezastosowanie co spowodowało błędne przyjęcie przez Sąd, iż syndyk mógł wnieść skargę jedynie w terminie biegnącym dla nadzorcy sądowego. Wskazując na powyższe zarzuty, Syndyk wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia oraz przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej zakwestionowano stanowisko Sądu pierwszej instancji, iż Syndyk mógł wnieść skargę jedynie w terminie biegnącym dla nadzorcy sądowego. Jak podkreślono, w razie pozostawienia zarządu upadłemu, ogłoszenie upadłości z możliwością zawarcia układu nie powoduje utraty legitymacji procesowej upadłego w postępowaniach dotyczących masy upadłości. Stroną lub uczestnikiem takiego postępowania pozostaje upadły, jednakże ze względu na istnienie nadzoru sprawowanego przez nadzorcę sądowego w art. 156 ust. 3 w związku z art. 180 Prawa upadłościowego i naprawczego przewidziano jego wstąpienie do postępowania. Z tego też względu, ustanowiony w osobie W. K. nadzorca sądowy wstąpił z mocy prawa do postępowania i brał w nim udział obok Spółki w upadłości układowej. Oba te podmioty występowały również w postępowaniu odwoławczym i doręczono im decyzję tego organu. Nieprawidłowym, w ocenie skarżącego, pozostaje także pogląd, iż zmiana sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego, w której odwołano nadzorcę sądowego w osobie W. K. i powołanie w jego miejsca syndyka w tej samej osobie spowodowało powstanie jakiegoś następstwa. Są to organy występujące w dwóch różnych rodzajach postępowania upadłościowego, a ich funkcje, zadania i status są odmienny i charakterystyczne dla danego rodzaju postępowania. Fakt, iż na stanowisko syndyka i nadzorcy sądowego może być powołana ta sama osoba nie zmienia tej sytuacji. W niniejszym stanie faktycznym zmiana sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego i odwołanie nadzorcy sądowego już po doręczeniu mu decyzji, czynią fakt tego doręczenia nieistotnym, gdyż z dniem wydania postanowienia i odwołania nadzorcy sądowego przestała istnieć jego funkcja w postępowaniu upadłościowym, a zatem przestał być on również stroną postępowania administracyjnego. W związku z tym, iż w postępowaniu administracyjnym jako strona brał udział upadły, który nie był wówczas pozbawiony prawa zarządu własnym majątkiem i również została mu doręczona zaskarżona decyzja, nowo powołany syndyk, chcąc zaskarżyć przedmiotową decyzję, mógł to zrobić jedynie w terminie przysługującym upadłemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna jest zasadna. Przede wszystkim należy zauważyć, iż przedmiot sporu przedstawiony w rozpoznawanej kasacji sprowadzał się do ustalenia momentu rozpoczęcia biegu terminu do wniesienia skargi Syndyka na decyzję ostateczną w sytuacji doręczenia jej nadzorcy sądowemu i upadłemu, a którą Sąd pierwszej instancji ocenił jako spóźnioną. Dla rozstrzygnięcia tej kwestii zasadnicze znaczenia mają wydawane przez Sąd upadłościowy postanowienia o ogłoszeniu upadłości oraz ocena ich skutków w zakresie postępowania administracyjnego. Systematyzując na wstępie stan faktyczny sprawy, wskazać należało, iż postanowieniem z dnia 23 czerwca 2009 r. Sąd Rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie m.in. ogłosił upadłość z możliwością zawarcia układu dłużnika (pkt I), ustalił, że upadły będzie sprawował zarząd swoim majątkiem (pkt II), wyznaczył Sędziego- komisarza (pkt V) oraz wyznaczył nadzorcę sądowego w osobie W. K. (pkt VI). Pismem z dnia 23 lipca 2009 r. ww. nadzorca poinformował organ I instancji, że wstępuje do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości prowadzonych na rzecz lub przeciwko upadłemu. W związku z powyższym zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2011 r. doręczona została m.in. ww. nadzorcy sądowemu w dniu 27 kwietnia 2011 r., profesjonalnemu pełnomocnikowi Spółki w dniu 5 maja 2011 r. oraz wspólnikom Spółki w dniu 22 kwietnia 2011 r. Wyjaśnić przy tym trzeba, iż dokonanie doręczenie wspólnikom wobec reprezentowania Spółki przez pełnomocnika mogło mieć jedynie charakter informacyjny i pozostawało bez wpływu na bieg terminu do wniesienia skargi. Następnie postanowieniem Sądu Rejonowego z dnia 28 kwietnia 2011 r. zmieniono sposób prowadzenia postępowania upadłościowego z postępowania z możliwością zawarcia układu na postępowanie obejmujące likwidacje majątku upadłego (pkt I), odwołano nadzorcę sądowego w osobie W. K. (pkt II) oraz powołano syndyka w osobie W. K. (pkt III). Skargę na decyzję ostateczną z dnia [...] kwietnia 2011 r. wniósł syndyk w dniu 3 czerwca 2011 r. W ocenie Sądu pierwszej instancji została ona wniesiona po terminie, o którym mowa w art. 53 § 1 p.p.s.a., bowiem termin do wniesienia skargi rozpoczął swój bieg z chwilą doręczenia decyzji nadzorcy sądowemu. Zauważyć przy tym należy, iż w uzasadnieniu skarżonego postanowienia brak jest jakichkolwiek szerszych rozważań, odnośnie podstaw podjęcia takiego rozstrzygnięcia. Odnosząc się do przedstawionego w kasacji problemu, w pierwszej kolejności należało dokonać analizy pozycji nadzorcy sądowego w świetle ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. Prawo upadłościowe i naprawcze (tekst jedn. Dz. U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1361 ze zm.- zwanej dalej Prawem upadłościowym i naprawczym), następnie zaś pozycji syndyka z uwzględnieniem specyfiki postępowań, w których występują. I tak, zgodnie z art. 51 ust. 1 pkt 3 i 6 Prawa upadłościowego i naprawczego, uwzględniając stosowny wniosek, sąd wydaje postanowienie o ogłoszeniu upadłości z możliwością zawarcia układu, określając, czy i w jakim zakresie upadły będzie sprawował zarząd swoim majątkiem oraz wyznaczając jednocześnie nadzorcę sądowego oraz zarządcę, jeżeli odebrano zarząd majątkiem upadłemu (art. 156 ust. 2 i 3 Prawa upadłościowego i naprawczego), a co w niniejszej sprawie nie miało miejsca, bowiem okoliczność ta nie wynika z dokumentacji zawartej w aktach sprawy. Nadzorca sądowy wstępuje z mocy prawa do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących upadłości prowadzonych na rzecz lub przeciwko upadłemu (art. 138 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego). Odrębnie, przy tym w sprawach cywilnych uregulowano jego uprawnienia jako interwenienta ubocznego (ust. 2 cyt. wyż. przepisu). Podzielić trzeba stanowisko Sądu Najwyższego zaprezentowane w postanowienie z dnia 16 grudnia 2005 r. (sygn. akt III CZP 110/05, OSNC z 2006 r., z. 12, poz. 203)., iż pod rządami Prawa upadłościowego i naprawczego trudno uznać nadzorcę sądowego za reprezentanta czyichkolwiek interesów, a w szczególności wierzycieli lub upadłego. Nadzorca sądowy ulokowany został na tej samej płaszczyźnie co sąd oraz sędzia- komisarz, a więc w wyraźnej opozycji do uczestników postępowania upadłościowego, którymi są upadły oraz wierzyciele. W piśmiennictwie podkreślono, że pozycja nadzorcy sądowego czyni z niego organ postępowania upadłościowego, który pod nadzorem sędziego- komisarza wykonuje swoje własne, ustawowo określone, kompetencje. Jak wskazuje się również, nadzorca sądowy jest przede wszystkim pomocnikiem procesowym upadłego, mającym także obowiązek strzeżenia w procesie (i w każdym innym postępowaniu z udziałem upadłego jako strony) interesu ogółu wierzycieli upadłościowych (S. Gurgul. Prawo upadłościowe i naprawcze. Komentarz. Wydanie 8, Warszawa 2011, str. 529). To, co wyróżnia nadzorcę sądowego to przede wszystkim fakt, że jego działania nie dotyczą zarządu majątkiem upadłego, gdyż ten albo został pozostawiony upadłemu, albo też przekazany zarządcy. Nadzorca sądowy w ramach prowadzonego nadzoru może w każdym czasie kontrolować czynności upadłego, a także przedsiębiorstwo upadłego oraz kontrolować zabezpieczenie mienia zgodnie z art. 180 Prawa upadłościowego i naprawczego. Zgoła odmienna jest zaś pozycja syndyka, którego powołuje się w razie ogłoszenia upadłości obejmującej likwidację majątku upadłego (art. 156 ust. 1 Prawa upadłościowego naprawczego). Zadania syndyka zostały określone jako niezwłoczne objęcie majątku upadłego, zarządzanie nim, zabezpieczenie go przed zniszczeniem, uszkodzeniem lub zabraniem go przez osoby postronne lub przystępujące do likwidacji (art. 173 Prawa upadłościowego naprawczego) z możliwością użycia przymusu, o którym mowa w art. 174 ust. 1 i nałożeniem na upadłego odpowiednich obowiązków w tym zakresie (art. 57 Prawa upadłościowego naprawczego). Odrębnie także określono jego rolę w odniesieniu do postępowań sądowych i administracyjnych dotyczących masy upadłości. Zgodnie z art. 144 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego postępowania takie (po ogłoszeniu upadłości obejmującej likwidacje majątku upadłego) mogą być wszczęte i prowadzone dalej jedynie przez syndyka lub przeciwko niemu. Postępowania te zaś syndyk prowadzi na rzecz upadłego, lecz w swoim imieniu (ust. 2 cyt. wyż. przepisu). Jak podkreślano wielokrotnie w orzecznictwie, wejście do sprawy syndyka w miejsce upadłego jest szczególnym (bezwzględnym) podstawieniem procesowym. Z dniem ogłoszenia upadłości upadły traci legitymację do występowania w sprawach dotyczących masy, pozostaje natomiast stroną w znaczeniu materialnoprawnym, jako podmiot stosunku prawnego, z którego wyniknął spór. Brak legitymacji formalnej upadłego nie jest równoznaczny z brakiem po jego stronie zdolności prawnej, tj. zdolności bycia podmiotem praw i obowiązków. Syndyk wprawdzie prowadzi postępowanie sądowe na rzecz upadłego, ale świadczenia stanowiące przedmiot postępowania zasądzane są na rzecz lub od upadłego. Jest to tzw. przypadek zastępstwa procesowego pośredniego, kiedy zastępca działa na rzecz zastąpionego, ale we własnym imieniu (por. wyroki Sądu Najwyższego z dnia 16 stycznia 2009 r. sygn. akt III CSK 244/08, niepubl. oraz z dnia 23 stycznia 2007 r. sygn. akt III CSK 275/06, niepubl.; postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 lipca 2011 r. sygn. akt V CZ 37/11, niepubl.; wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 października 2009 r., niepubl. oraz z dnia 10 czerwca 2010 r. sygn. akt 975/09, niepubl.). Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, stwierdzić należało, iż wobec faktu doręczenia zaskarżonej decyzji zarówno pełnomocnikowi Spółki, jak i nadzorcy sądowemu skutki materialnoprawne tej decyzji, a więc ukształtowanie praw i obowiązków jej adresata, odnieść należało tylko i wyłącznie do momentu jej doręczenia Spółce, a więc podmiotowi ukształtowanego w ten władczy sposób stosunku administracyjnoprawnego. Powołanie przez Sąd upadłościowy nadzorcy sądowego, przy jednoczesnym pozostawieniu upadłemu zarządu masą upadłości, uwzględniając jedynie jego kontrolny dla upadłego charakter, nie wpływa zatem w żaden sposób na zakres praw i obowiązków upadłego ani na sposób ich wykonywania przez niego. W dalszym ciągu może on, bowiem składać środki zaskarżenia przeciwko kwestionowanym rozstrzygnięciom organów administracyjnych. Dopiero zmiana sposobu prowadzonej upadłości przez sąd i wyznaczenie syndyka powoduje utratę legitymacji formalnej upadłego na rzecz syndyka, którego obowiązkiem będzie przejęcie w tym zakresie uprawnień upadłego i prowadzenie na jego rzecz postępowania. Zatem, przesłanie przez organ decyzji podmiotowi w upadłości z możliwością zawarcia układu, a następnie dokonanie zmiany sposobu prowadzenia postępowania upadłościowego na obejmujące likwidację majątku upadłego z jednoczesnym powołaniem syndyka, ale przed doręczeniem tej decyzji stronie, wywołuje ten skutek, że w momencie jej doręczenia zostają ukształtowane prawa i obowiązki upadłego w sposób określony w tej decyzji, zaś upadły traci uprawnienie do wniesienia środka zaskarżenia na rzecz syndyka z zachowaniem obowiązku, o którym mowa w art. 57 ust. 1 Prawa upadłościowego i naprawczego. Prawo wniesienia skargi na ostateczną decyzję organu administracyjnego przysługuje w takiej sytuacji jedynie syndykowi w terminie otwartym do wniesienia skargi przez upadłego, liczonego od momentu doręczenia decyzji temu ostatniemu. Bez znaczenia dla powyższej oceny pozostaje fakt, że sąd upadłościowy powołał w tej samej osobie nadzorcę sądowego i syndyka. O ile można podjąć się próby określenia faktycznej kontynuacji działań tych podmiotów, czy też sekwencyjności zdarzeń, o tyle w żaden sposób nie można utożsamiać ich z istnieniem jakiegokolwiek rodzaju następstwa prawnego. Są to, bowiem organy postępowania upadłościowego, powoływane przez sąd upadłościowy w ściśle określonych sytuacjach, realizujące przypisane im ustawowo obowiązki. Pomiędzy nimi nie występują żadne prawne zależności, powiązania, czy następstwa, a ich ustanowienie powoduje jedynie zmianę dla sytuacji faktycznej i prawnej uczestników postępowania upadłościowego. Tożsamość piastuna organów postępowania upadłościowego nie jest jednak ani żadnym rodzajem następstwem, ani też nie może prowadzić do jakiegokolwiek utożsamiania tych organów. Stąd też w stanie faktycznym sprawy ww. okoliczność pozostawała nieistotna dla sposobu liczenia terminu do wniesienia przedmiotowej skargi, na co trafnie wskazywano w uzasadnieniu kasacji. Z powyższych względów za zasadne należało uznać postawione w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 158 ust. 1 i art. 144 ust. 1 i 2 Prawa upadłościowego i naprawczego oraz art. 58 § 1 pkt 2 w związku z art. 53 § 1 p.p.s.a. Z przedstawionych wyżej przyczyn, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie.