II FZ 745/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Sędzia WSA (del.) Beata Cieloch po rozpoznaniu w dniu 20 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 10 października 2011r., sygn. akt I SA/Lu 389/11 w przedmiocie prawa pomocy w sprawie ze skargi M. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w B. z dnia 28 marca 2011r., Nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku od gier za miesiące styczeń-lipiec 2010r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 października 2011 r., sygn. akt I SA/Lu389/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie odmówił M. Sp. z o.o. z siedzibą w K. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu orzeczenia wskazano, że we wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych Spółka wyjaśniła, iż znajduje się w bardzo trudnej sytuacji finansowej, bowiem w 2010 r. poniosła stratę bilansową rzędu 9 800 000 zł, a zmiana zasad opodatkowania działalności w zakresie gier na automatach o niskiej wygranej spowodowała wzrost jej obciążenia podatkowego o kwotę ponad 46.000.000 zł. Obecnie podejmuje próby zbilansowania zwiększonych obciążeń podatkowych i dąży do ograniczenia kosztów swojego funkcjonowania. Wskazała, że w 2010 r. nastąpił duży spadek wskaźnika rentowności sprzedaży i kapitału własnego, co wskazuje na zagrożenie dla jej istnienia, dlatego też nie jest w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania. Postanowieniem z dnia 9 sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. W sprzeciwie z dnia 22 sierpnia 2011r. Spółka podniosła, że posiadany przez nią majątek trwały nie może zostać spieniężony, stanowią go bowiem automaty do gier o niskich wygranych, które z uwagi na zmianę przepisów, mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia odpowiednich licencji. Sprzedaż majątku nieruchomego miałaby nieodwracalne skutki, albowiem uzyskiwane przez Spółkę środki finansowe z trudem pozwalają na regulowanie bieżących należności, w tym drastycznie wysokiego podatku od gier. Ponadto wskazano, że Spółka jest zagrożona ogłoszeniem upadłości. Na dodatkowe wezwanie, skierowane w oparciu o powołany art. 255 P.p.s.a. Spółka nie przedstawiła zeznania dla podatku dochodowego za 2010 r., deklaracji VAT za ostatnie trzy miesiące 2011 r. Przedłożyła kserokopię korekty zeznania dla podatku dochodowego za 2010 r., niekompletną. Nie wynika z tej kserokopii kto i kiedy ją podpisał, czy i kiedy została złożona organowi podatkowemu. Przedłożyła kserokopię deklaracji podatku od towarów i usług za czerwiec 2011 r., raport bankowy obejmujący okres od maja do lipca 2011 r., kserokopie zestawień zaliczek na podatek dochodowy za okres od maja do lipca 2011 r., deklaracje wpłat na PERON za okres od maja do lipca 2011 r., kserokopie wpłat na rzecz ZUS za tożsame trzy miesiące. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie , powołując się na regulację zawartą w art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., uznał żądanie strony za nieuzasadnione. Sąd zwrócił uwagę ,że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia skarżącego z obowiązku ich ponoszenia. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Oceniając zasadność wniosku sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W ocenie Sądu, w przedstawionych okolicznościach i stanie prawnym Spółka nie uprawdopodobniła ustawowych przesłanek z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. dla przyznania prawa pomocy we wnioskowanym, częściowym zakresie. Sąd wskazał, że: po pierwsze, Spółka nie wykonała w sposób zupełny wezwania z dnia 31 sierpnia 2011 r., pomimo zawartego w nim pouczenia o rygorze na wypadek wykonania wezwania w sposób niepełny. Tym rygorem była odmowa przyznania prawa pomocy. Po drugie, twierdzenia i dokumenty przedstawione przez Spółkę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy nie wskazują, by rzeczywiście nie miała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania zainicjowanego skargą, by poniesienie tych kosztów miało wiązać się z uszczerbkiem w sytuacji majątkowej Spółki w warunkach ograniczenia działalności czy jej wstrzymania bądź w warunkach zagrożenia upadłością. Z kserokopii deklaracji dla podatku od towarów i usług za czerwiec 2011 r. wynika obrót Spółki na poziomie przekraczającym 9.000.000zł. Z raportów bankowych wynikają wpływy na rachunek bankowy rzędu 1 400 000 zł za lipiec 2011 r., rzędu1.700 000 zł za czerwiec 2011 r., rzędu 1.800.000 za maj 2011 r. i wynika z nich, że Spółka finansowała koszty postępowań sądowych, inicjowanych skargami w innych sprawach. Zdaniem Sądu Spółka nie uprawdopodobniła, by przy tym poziomie obrotów, wpływów środków finansowych na rachunek bankowy nie miała realnej możliwości pozyskania środków finansowych na poniesienie kosztów sądowych niniejszego postępowania sądowego. Innymi słowy Spółka nie uprawdopodobniła, by uzyskiwany obrót, środki wpływające na rachunek bankowy za wskazane miesiące, musiały być w całości przeznaczone tylko na pokrycie wydatków koniecznych dla utrzymania bieżącej działalności gospodarczej, dla utrzymania zatrudnienia, dla ponoszenia publicznoprawnych ciężarów. Ponadto Sąd zaakcentował ,że Spółka pomija w swej argumentacji, że kiedy w kwietniu 2011 r. otrzymała zaskarżoną decyzję i w tym samym miesiącu zdecydowała się złożyć skargę, to przy decydowaniu o sposobie dysponowania pozyskanymi środkami finansowymi miała obowiązek uwzględnić ustawowy obowiązek poniesienia kosztów sądowych postępowania, zainicjowanego złożeniem skargi. Na początku lipca 2011 r., kiedy Spółka otrzymała wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi / 5 lipca 2011 r., k. 41 akt / na rachunku bankowym pozostała kwota rzędu 128 000 zł, co wynikało z raportu bankowego za miesiąc poprzedni, nadto w dniach 1 do 5 lipca 2011 r. na rachunek bankowy Spółki wpływały znaczne kwoty. Spółka nie podała konkretnych okoliczności stanu faktycznego, mających wiarygodnie świadczyć o tym, że poniesienie na tym etapie postępowania sądowego kwoty wpisu od skargi w wysokości 2000 zł / k. 39 akt / ze środków znajdujących się w jej dyspozycji było równoznaczne z koniecznością ograniczenia prowadzonej działalności, zwolnienia pracowników czy z zaistnieniem stanu upadłości. Podsumowując Sąd wskazał, że w przedstawionych okolicznościach Spółka nie uprawdopodobniła, by przy poziomie pozyskiwanych środków finansowych nie miała dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. i odmówił przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka wniosła o jego uchylenie i przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka zarzuciła zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. Strona powtórzyła, że posiadany przez nią majątek nie może być spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, na które aktualnie nie ma popytu. Co więcej zbycie rzeczowych składników majątku doprowadziłoby – zdaniem strony - do niewypłacalności spółki, uniemożliwiając dalsze prowadzenie działalności, zaś sprzedaż majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie wyjaśnienia wymaga, że instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony samodzielnie ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 243 § 1 i 246 § 2 pkt 2 powołanej ustawy, prawo pomocy w zakresie częściowym może zostać przyznane na wniosek strony, będącej osobą prawną, jeżeli wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z brzmienia powołanych przepisów jednoznacznie wynika, że ciężar dowodu w zakresie przesłanek warunkujących zwolnienie od kosztów sądowych obciąża stronę, która powinna wykazać i wyczerpująco uzasadnić okoliczności stanowiące podstawę żądania. Należy podkreślić, że odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 199 P.p.s.a. ma na celu zagwarantowanie prawa do sądu podmiotom, których obiektywnie nie stać na poniesienie kosztów postępowania. Jak wskazuje się w doktrynie oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych, prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. (por. Hanna Knysiak - Molczyk, (w:) Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005, s.628). W rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych złożyła spółka kapitałowa. W uzasadnieniu powoływała się na złą kondycję finansową, o której świadczyć miała strata poniesiona w poprzednim roku obrotowym. W pierwszej kolejności dostrzec należy, że wykazana przez stronę strata nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, które na danym etapie postępowania obejmują wpis od skargi w kwocie 2000zł. Zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie uznał, że Spółka nie wykazała, iż jej sytuacja finansowa uzasadniała przyznanie prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny podziela ocenę Sądu pierwszej instancji, że w świetle przychodów, jakie uzyskuje skarżąca, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka w istocie nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności; przedłożone dokumenty świadczą o prowadzeniu działalności na dużą skalę. Wykazanie w danym roku podatkowym niewielkiego dochodu lub nawet straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. O możliwościach płatniczych spółki świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Jak podnosi się w orzecznictwie przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z dnia 1 kwietnia 2008 r., I OZ 208/08, LEX nr 477191). Na taka ocenę, jak widać nie ma wpływu to, że Spółka poniosła straty w działalności gospodarczej, skoro mimo tego prowadziła ją w dalszym ciągu. W tym stanie rzeczy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego poniesienie przez skarżącą Spółkę opłaty sądowej w niniejszej sprawie, nie przekracza jej możliwości finansowych. Z tych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.