III SA/Wr 232/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Anna Moskała Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Malinowska-Grakowicz (sprawozdawca) Sędzia NSA Józef Kremis Protokolant Ewa Zawal po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 3 sierpnia 2011 r. sprawy ze skargi A sp. z o.o. we W. na czynność Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie wyrejestrowania automatu do gier o niskich wygranych z Krajowego Rejestru Automatów do Gier I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Naczelnika Urzędu Celnego w L. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] złotych ([...] ) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Zawiadomieniem z dnia [...] r. Naczelnik Urzędu Celnego w L. poinformował "A" Sp. z o.o. z siedzibą we W. (zwaną dalej stroną skarżącą), że w związku z wygaśnięciem w dniu [...] r. decyzji pierwotnej z dnia [...] r. o numerze [...], zmienionej decyzją o numerze [...], a także zgodnie z treścią § 10 ust. 4 pkt. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. nr 102, poz. 946 ze zm.) – z datą [...] r. (tj. 6 lat od daty doręczenia decyzji pierwotnej) wyrejestrowano w systemie KRAG automat do gier o niskich wygranych o nazwie [...], nr fabryczny [...], numer świadectwa rejestracji [...], który w dniu [...] r. zatrzymany został przez Urząd Celny w W. w [...] "B" w J. G. Od powyższego zawiadomienia strona skarżąca złożyła odwołanie do Dyrektora Izby Celnej we W., który postanowieniem z dnia [...] r. stwierdził jego niedopuszczalność twierdząc, że nie jest ono decyzją administracyjną a jedynie informacją o dokonaniu czynności technicznej wyrejestrowania automatu z sytemu informatycznego KRAG. Nadto wezwała Naczelnika Urzędu Celnego w L. do usunięcia naruszenia prawa. W uzasadnieniu wezwania wyjaśniono, że zostało ono złożone z ostrożności procesowej, na wypadek uznania, iż pismo to nie jest decyzją i nie służy od niego odwołanie. Pismem z dnia [...] r. strona skarżąca wywiodła – od zawiadomienia z dnia [...] r. - skargę do tutejszego Sądu zarzucając naruszenie art. 92 ust. 1 w zw. z art. z art. 2 i art. 7 Konstytucji RP oraz art. 15 b ust. 4 i art. 16 pkt 2 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych poprzez zastosowanie w sprawie § 10 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych, mimo że zostało ono w tym zakresie wydane bez upoważnienia ustawowego ewentualnie zarzuciła naruszenia § 10 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia poprzez orzeczenie o wygaśnięciu rejestracji automatu pomimo, że nie wygasło zezwolenie w oparciu o które jest on użytkowany i naruszenie art. 128 oraz art. 208 § 1 – Ordynacji podatkowej poprzez orzeczenie w przedmiocie wygaśnięcia lub uchylenia ostatecznej decyzji administracyjnej mimo braku podstaw prawnych w tym zakresie, a także naruszenie art. 120, art. 124 i art. 210 § 1 pkt 6 Ordynacji podatkowej oraz art. 2, art. 7 art. 20, art.22, art. 87 i art. 92 Konstytucji. Wskazując na powyższe naruszenia wniesiono o uchylenie zaskarżonej czynności ewentualnie o stwierdzenie jej bezskuteczności i zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania. Organ w odpowiedzi na skargę – szczegółowo odnosząc się do zarzutów skarżącej - wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko podkreślając, iż wygaśnięcie zezwolenia pierwotnego, którego posiadanie było niezbędne do zarejestrowania automatu skutkuje również niemożnością jego dalszej eksploatacji i użytkowania z uwagi na równoczesną utratę ważności poświadczenia rejestracji z mocy prawa. Na etapie postępowania sądowoadministracyjnego strona skarżąca dołączyła do akt wniosek o rejestrację automatu o nazwie [...], nr fabryczny [...], numer świadectwa rejestracji [...] ([...]) w którym wpisano zezwolenie z dnia [...] r. nr [...], zgłoszenie przemieszczenia automatu (GL-2) z Lokalu [...] "C" P. D., woj. p. do [...] "D" M. W., woj. k. – p., w którym wpisano zezwolenie z dnia [...] r. nr [...], zawieszenia eksploatacji automatu od [...] r., zgłoszenie przemieszczenia automatu do [...] "B" – D. L. woj. d., w którym wpisano zezwolenie z dnia [...] r. Nr [...] oraz zgłoszenie zawieszenia eksploatacji automatu od dnia [...] r. Nadto spółka dołączyła 12 decyzji udzielających jej zezwoleń na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województw: k.–p., p., z.-p., m., m., w., w.–m., s., d., l., p., l. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył co następuje: W myśl art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z zm.), sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje także orzekanie w sprawach skarg na inne niż decyzje i postanowienia akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa. Sąd uwzględniając skargę na akty lub czynności z zakresu administracji publicznej, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Sąd może w wyroku uznać uprawnienie bądź obowiązek wynikające z przepisów prawa (art. 146 p.p.s.a.). Podkreślenia wymaga, że akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. powinny mieć charakter indywidualny, tzn. powinny być skierowane do zindywidualizowanego adresata, znajdującego się w określonej sytuacji. Ponadto akty lub czynności muszą dotyczyć praw lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, w tym przypadku chodzi o sytuację prawną, w której uprawnienia lub obowiązki wynikają bezpośrednio z przepisów prawa. Musi więc istnieć ścisły związek między aktem lub czynnością a uprawnieniem lub obowiązkiem danego podmiotu określonymi w przepisach prawa. Dany akt lub czynność powinien ustalać, stwierdzać, potwierdzać uprawnienia lub obowiązki określone w prawie lub ich odmawiać (T. Woś, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Warszawa 2005). Do istoty aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej należy bowiem to, że w sposób prawnie wiążący wpływają one na sytuację prawną konkretnego podmiotu tak, iż wywołują skutek prawny, jaki obowiązujące prawo wiąże z danym aktem lub czynnością. Konsekwencją aktu lub czynności jest wprowadzenie prawnie wiążącego elementu nowości normatywnej w sytuacji prawnej określonego podmiotu wyznaczanej jego uprawnieniami lub obowiązkami (por. Mariusz Bogusz, "Pojęcie aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa w rozumieniu art. 16 ust. 1 pkt 4 ustawy o NSA", Samorząd Terytorialny 2000 r., Nr 1-2, str. 183). Mając powyższe na uwadze w pierwszej kolejności stwierdzić należy, iż w rozpoznawanej sprawie – w ocenie tutejszego Sądu - mamy do czynienia z takim aktem. Zaskarżone stanowisko organu tj. pismo Naczelnika Urzędu Celnego w L. z dnia [...] r. informujące "A" Sp z.o.o. z siedzibą we W. (zwaną dalej stroną skarżącą), że w związku z wygaśnięciem w dniu [...] r. decyzji pierwotnej w przedmiocie udzielenia jej zezwolenia na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa p. wyrejestrowano automat o nazwie [...], nr fabryczny [...], numer świadectwa rejestracji [...] z rejestru KRAG niewątpliwie powoduje bowiem po stronie skarżącej określone skonkretyzowane skutki. Konsekwencją stwierdzenia wygaśnięcia rejestracji automatu jest bowiem utrata możliwości jego dalszej eksploatacji przez stronę skarżącą. Stwierdzenie zaś wygaśnięcia rejestracji automatu z powodu wygaśnięcia zezwolenia bezspornie wymaga przeprowadzenia ustaleń przez organ rejestrujący, czy istotnie zezwolenie pierwotne wygasło, a jeśli tak to czy przed wygaśnięciem zezwolenia pierwotnego nie nastąpiła alokacja automatu na inny obszar, na którym podmiot prowadzący działalność gospodarczą posiada inne zezwolenie. W dalszej kolejności Sąd - podzielając stanowisko zajęte przez inne Sądy w analogicznych sprawach ( sygn. akt II SA/BK 164/11, sygn. akt II SA/Bk 157/11) – stwierdza, iż skarga zasługiwała na uwzględnienie. Istota sprawy sprowadza się do udzielania odpowiedzi na pytanie czy dopuszczalna jest dalsza eksploatacja automatu do gier o niskich wygranych po jego przemieszczeniu na teren objęty innym zezwoleniem, w sytuacji, gdy wygasło zezwolenie pierwotne, na podstawie którego dokonano jego rejestracji i jego poświadczenia. Organ administracji publicznej stoi na stanowisku, iż wygaśnięcie pierwotnego zezwolenia wywołuje skutek utraty ważności poświadczenia rejestracji automatu. W ocenie zaś strony skarżącej pomimo wygaśnięcia pierwotnego zezwolenia, możliwa jest dalsza eksploatacja automatu o niskich wygranych po jego przemieszczeniu, jeżeli oparta jest na aktualnym zezwoleniu i nie upłynął jeszcze sześcioletni okres rejestracji automatu. Od dnia 1 stycznia 2010 r. działalność gospodarcza w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych i gier na automatach o niskich wygranych uregulowana została przepisami ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych (Dz. U. Nr 201, poz. 1540 ze zm.). Zgodnie z przepisem art. 129 tej ustawy działalność w zakresie m.in. gier na automatach o niskich wygranych na podstawie zezwoleń udzielonych przed dniem wejścia w życie tej ustawy jest prowadzona, do czasu wygaśnięcia tych zezwoleń, przez podmioty, których im udzielono, według przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych (Dz. U. Nr 4, poz. 27 ze zm.). Jako, że w przedmiotowej sprawie zarówno pierwotne jak i zmieniające zezwolenie Dyrektora Izby Skarbowej w G. o numerach [...],[...] zostały wydane po rządami ustawy z 1992 r. zastosowanie w sprawie będą miały przepisy tej ustawy. Zgodnie z art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności w zakresie gier losowych, zakładów wzajemnych lub gier na automatach, z zastrzeżeniem ust. 1a i 1b, udziela minister właściwy do spraw finansów publicznych. Według rozwiązań zawartych w art. 24 ust. 1b ustawy zezwolenia na urządzanie i prowadzenie działalności m.in. w zakresie gier na automatach o niskich wygranych, urządzanych na obszarze właściwości miejscowej jednego dyrektora izby celnej udziela dyrektor izby celnej, na którego obszarze właściwości miejscowej są urządzane i prowadzone takie gry. Na podstawie upoważnienia ustawowego zostało wydane rozporządzenie Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych (Dz. U. nr 102, poz. 946 ze zm.)., które w § 1 pkt 2 rozporządzenia reguluje m.in. warunki dopuszczenia do eksploatacji i użytkowania automatów i urządzeń do gier oraz warunki przyznawania uprawnień określonym podmiotom do wprowadzenia do eksploatacji i użytkowania takich automatów lub urządzeń. Stosownie zaś do treści § 7 tego rozporządzenia warunkiem dopuszczenia automatu lub urządzenia do gier do eksploatacji i użytkowania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest rejestracja takiego automatu lub urządzenia na podstawie badania takiego automatu lub urządzenia przez upoważnioną przez ministra właściwego do spraw finansów publicznych jednostkę badającą. Paragraf 9 ust. 1 i 2 stanowi zaś, że po uzyskaniu przez podmiot pozytywnego wyniku badań poprzedzających rejestrację wyznaczony naczelnik urzędu celnego dokonuje rejestracji automatu lub urządzenia do gier. Wniosek o rejestrację każdego automatu lub urządzenia do gier składa się w dwóch egzemplarzach. Do wniosku dołącza się opinię techniczną zawierającą pozytywny wynik badania automatu lub urządzenia do gier poprzedzającego ich rejestrację i kopię zezwolenia, o którym mowa w art. 24 ust. 1, 1a i 1b ustawy. W celu zaś potwierdzenia rejestracji wyznaczony naczelnik urzędu celnego dokonuje na wniosku, o którym mowa w § 9, poświadczenia rejestracji, w którym wskazuje numer rejestracji automatu lub urządzenia do gier do określonego zezwolenia, ze wskazaniem jego nurtu i daty wydania. Poświadczenie rejestracji stwierdza uprawnienie określonego podmiotu do wprowadzenia do eksploatacji i użytkowania automatu lub urządzenia do gier - § 10 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Stosownie do ust 3 § 10 rozporządzenia poświadczenia rejestracji dokonuje się na sześć lat, z zastrzeżeniem m. in. ust. 4 pkt 1, który stanowi, że poświadczenie rejestracji traci ważność wraz z wygaśnięciem zezwolenia, o którym mowa w art. 24 ust. 1, 1a i 1b ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach zakładach wzajemnych. Podmiot prowadzący gry losowe, gry na automatach i gry na automatach o niskich wygranych eksploatuje i użytkuje automaty i urządzenia do gier, w ilości zgodnej z warunkami określonymi w zezwoleniu. Podmiot posiadający zezwolenie może posiadać dodatkowo nie więcej niż dwa rezerwowe automaty do gier na każdy ośrodek gier, pod warunkiem że automaty te będą posiadać poświadczenie rejestracji - § 14 ust. 1 i 2 rozporządzenia. Kwestię zmiany miejsca punktu, ośrodka eksploatacji automatu lub urządzenia do gier reguluje ust. 3 § 14 rozporządzenia. Stanowi ono, że taka zmiana jest dopuszczalna pod warunkiem, że podmiot prowadzący gry na automatach o niskich wygranych, co najmniej na 7 dni przed zmianą miejsca, punktu, ośrodka eksploatacji powiadomi wyznaczonego naczelnika urzędu celnego właściwego według miejsca dotychczasowej oraz przyszłej eksploatacji automatu lub urządzenia do gier o zamiarze przemieszczenia oraz poda: dokładną datę przemieszczenia, adres miejsca punktu, ośrodka dotychczasowej eksploatacji, adres miejsca, punktu, ośrodka przyszłej eksploatacji. Zgodnie z konstrukcją druku GL-2, zawiadamiając o zamiarze przemieszczenia automatu, oprócz adresu przyszłej eksploatacji należy podać numer zezwolenia obejmującego miejsce przyszłej eksploatacji. Analiza w/w przepisów prowadzi zatem – zdaniem Sądu - do wniosku, że warunkiem dopuszczenia automatu lub urządzenia do gier, do eksploatacji i użytkowania na terytorium RP jest poświadczenie rejestracji takiego automatu lub urządzenia. Po wtóre, że przez wygaśnięcie zezwolenia o którym mowa w § 10 ust. 4 pkt 1 rozporządzenia w zw. z art. 24 ust. 1, 1a i 1b ustawy należy rozumieć sytuację, w której dochodzi do wygaśnięcia zezwolenia na podstawie którego aktualnie prowadzona jest działalność obejmująca eksploatację automatu, a nie – wbrew twierdzeniom organu - zezwolenia "pierwotnego". Przepisy te bowiem – co słusznie zauważyła strona skarżąca - odnoszą się ogólnie do "zezwolenia z art. 24 ust. 1, 1a i 1b ustawy o grach i zakładach wzajemnych" (druki GL-1 , poz. D.2.1), nie zaś do "zezwolenia pierwotnego". Przyjęcie zaś odmiennej interpretacji (tj. odnoszącej brzmienie § 10 ust 4 ust 1 rozporządzenia do zezwoleń pierwotnych) przeczyłoby przepisom § 14 ust 3 rozporządzenia umożliwiającym przemieszczanie "migrację" automatów. Przyjęcie koncepcji uzależniającej ważność poświadczenia rejestracji od zezwolenia pierwotnego w sposób jednoznaczny uniemożliwiłoby zabieg przeniesienia automatów "do innego zezwolenia", na innym terenie, bowiem z chwilą wygaśnięcia pierwotnego zezwolenia, dany automat o niskich wygranych wykluczony zostałby całkowicie z eksploatacji. Ponadto zgodzić się należy ze stanowiskiem Sądów wyrażonym w powołanych wyżej sprawach, iż jeżeli ustawodawca zamierzałby w sposób jednoznaczny powiązać konieczność dokonania poświadczenia rejestracji automatu z określonym zezwoleniem, to przepisy odnoszące się do poświadczeń rejestracji umieściłby wprost w ustawie (w przepisie dotyczącym elementów koniecznych zezwolenia, tj. art. 35 tej ustawy), a nie w rozporządzeniu. Przyjęta konstrukcja określenia warunków poświadczenia rejestracji automatu w akcie podstawowym wiąże tę czynność z automatem, a nie z określonym zezwoleniem. Zdaniem Sądu z treści przepisów ustawy z dnia 29 lipca 1992 r. o grach i zakładach wzajemnych oraz rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 3 czerwca 2003 r. w sprawie warunków urządzania gier i zakładów wzajemnych wynika, iż możliwa jest dalsza eksploatacja automatu o niskich wygranych po jego przemieszczeniu do innego zezwolenia, pomimo wygaśnięcia zezwolenia pierwotnego, jednakże pod warunkiem zgłoszenia zamiaru przemieszczenia przed wygaśnięciem zezwolenia, na podstawie którego jest prowadzona aktualnie działalność oraz przy założeniu, że sześcioletni okres ważności rejestracji automatu jeszcze nie upłynął. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy wskazać należy, że czynność Naczelnika Urzędu Celnego w L. stwierdzająca wygaśnięcie rejestracji automatu jest co najmniej przedwczesna. W sprawie niewątpliwe jest, że wygasło zezwolenie strony skarżącej na prowadzenie działalności w zakresie gier o niskich wygranych na terenie województwa pomorskiego wydane w dniu [...] r. Nr [...]. Jednakże, w świetle przedstawionej wykładni, fakt wygaśnięcia zezwolenia nie przesądza jeszcze o tym, że wraz z jego wygaśnięciem "automatycznie" wygasło poświadczenie rejestracji automatu. Przed stwierdzeniem tej okoliczności organ winien był bowiem zbadać czy przed datą wygaśnięcia decyzji (zezwolenia) nie nastąpiło przeniesienie automatu na teren innego województwa, na którego obszarze strona skarżąca posiada ważne zezwolenie na prowadzenie punktów gry na automatach o niskich wygranych. W trakcie postępowania sądowoadministracyjnego strona skarżąca złożyła bowiem kopie zgłoszeń alokacji automatu [...] (nr rejestracji [...]) – GL 2 , w których w rubrykach o numerze 35 podano numery zezwoleń: [...] oraz [...], a w rubrykach o numerze 36 – daty ich wydania tj. [...] r. oraz [...] r., zaś w rubrykach o numerze 38 aktualne miejsca jego eksploatacji tj. [...] "D" M. W., F. woj. k. – p. oraz [...] "B" – D. L., J. – G., woj. d. Nie może zatem ulec pominięciu okoliczność, że we wnioskach tych strona skarżąca podała zezwolenia inne - co wymaga podkreślenia Sądu – niż wygasłe w [...] r. zezwolenie o numerze [...]. Ponadto zważywszy na daty wydania tych zezwoleń ([...] rok) stwierdzić należy, że są one ciągle ważne, gdyż wydane zostały na okres sześciu lat. Podkreślenia nadto wymaga, iż wygaśnięcie poświadczenia rejestracji automatu z powodu upływu 6 letniego okresu ważności rejestracji następuje z mocy samego prawa. Natomiast w niniejszej sprawie organ stwierdził, że owo wygaśnięcie nastąpiło z powodu i wraz z wygaśnięciem zezwolenia "pierwotnego" na prowadzenie działalności w zakresie gier o niskich wygranych o numerze [...]. W ocenie Sądu stanowisko to nie zostało jednak dostatecznie udokumentowane, gdyż nie zostało poparte ustaleniami na okoliczność tego czy nastąpiło skuteczne przemieszczenie automatu na teren województwa, na obszarze którego - być może -strona skarżąca legitymuje się ważnym zezwoleniem. Dlatego też Sąd uznał, że skarga na czynność stwierdzającą wygaśnięcie poświadczenia rejestracji automatu jest zasadna, bowiem organ dokonał oceny faktu prawnego z naruszeniem zasad procedury, co rzutuje na uprawnienia strony skarżącej w zakresie posługiwania się w/w automatem w prowadzeniu działalności gospodarczej na podstawie jeszcze obowiązujących zezwoleń na działalność w zakresie gier o niskich wygranych. Na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a sąd uwzględniając skargę na akt lub czynność, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, uchyla ten akt albo stwierdza bezskuteczność czynności. Stosownie do art. 146 § 2 tej ustawy w sprawach, o których mowa w § 1, sąd może w wyroku uznać uprawnienie lub obowiązek wynikające z przepisów prawa. Należy podkreślić, że art. 146 § 2 ustawy stanowi wyjątek od kasacyjnego charakteru kompetencji orzeczniczych sądu administracyjnego. Z regulacji prawnej wynika, że Sąd nie ma obowiązku orzekać w wyroku o uznaniu uprawnienia lub obowiązku. Mając na uwadze, że nie wszystkie okoliczności w stanie faktycznym zostały wyjaśnione Sąd nie mógł skorzystać z możliwości prawnej przewidzianej w art. 146 § 2 p.p.s.a. W tym stanie rzeczy, Sąd na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a. stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Zwrot kosztów postępowania sądowego od organu na rzecz strony skarżącej orzeczono w oparciu o art. 200 p.p.s.a. Do kosztów zaliczono wpis sądowy (200 złotych), opłatę skarbową (17 złotych), koszty ustanowienia pełnomocnika wyboru (240 zł) ustalone przy uwzględnieniu charakteru sprawy i niezbędnego nakładu pracy pełnomocnika ( § 14 ust. 2 pkt. 1 lit. c) w zw. z § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz.U.Nr 163, poz. 1349 ze zm.).