I OW 64/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Wiśniewska Sędziowie sędzia NSA Irena Kamińska (spr.) sędzia del. NSA Teresa Rutkowska Protokolant sekretarz sądowy Joanna Drapczyńska po rozpoznaniu w dniu 11 sierpnia 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Prezydenta Miasta Poznania o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu w przedmiocie wskazania organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie zakończonej decyzją o zwrot przez pracodawcę: A. K. nienależnie wypłaconego jego pracownicy zasiłku wychowawczego postanawia: stwierdzić, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział I w Poznaniu nie ma podstaw do przekazania Prezydentowi Miasta Poznania dokumentacji sprawy zakończonej decyzją Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział I w Poznaniu z dnia (...) października 1999 roku znak (...) Wnioskiem z dnia 27 kwietnia 2011 r. Prezydent Miasta Poznania zwrócił się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego zaistniałego pomiędzy nim, a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Poznaniu w przedmiocie wskazania organu właściwego do prowadzenia postępowania w sprawie zakończonej decyzją o zwrot przez pracodawcę A. K. nienależnie wypłaconego jego pracownicy zasiłku wychowawczego. W uzasadnieniu wniosku wskazał, iż protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia 30.06.2004 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych w Poznaniu przekazał do Miejskiego Ośrodka Pomocy Rodzinie w Poznaniu Dział Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Dodatków Mieszkaniowych dokumentację w sprawie zakończonej decyzją zobowiązującą pracodawcę A. K. (decyzja z dnia (...).10.1999 r. Nr (...)) do zwrotu nienależnie wypłaconego jej pracownikowi zasiłku wychowawczego z winy tego pracodawcy. Z dniem 1 maja 2004 r. weszła w życie ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( t.j. Dz.U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 z późn. zm.), na mocy zaś jej przepisu delegacyjnego - art. 55 ust. 4 - Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej wydał rozporządzenie z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych (Dz.U. z 2004 r., Nr 89, poz. 854). W myśl § 2 w/w rozporządzenia, podmioty realizujące zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze, które przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. wszczęły postępowania lub wydały decyzje w sprawach o nienależnie pobrane zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze wobec osób wymienionych w tym paragrafie, zobowiązane zostały do przekazania dokumentacji dotyczącej tych spraw, odpowiednio wójtom, burmistrzom lub prezydentom miast. Z przepisu § 2 rozporządzenia wynika, że przekazaniu podlega dokumentacja, jeżeli Zakład wszczął postępowanie lub wydał decyzję wobec osób fizycznych szczegółowo wymienionych w tym przepisie, a nie wobec podmiotów gospodarczych. Wobec powyższego, w ocenie tut. jednostki (powstałej na mocy uchwały Rady Miasta Poznania z dnia (...).05.2008 r. Nr (...) w miejsce MOPR w Poznaniu, Dział Świadczeń Rodzinnych, Alimentacyjnych i Dodatków Mieszkaniowych) brak było podstaw prawnych do przekazania przez ZUS dokumentacji w sprawie zakończonej ostateczną decyzją (wydaną przed wejściem w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych) nakazującą - na podstawie art. 37 ust. 6 ustawy z dnia 25.11.1986 r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 1989 r. Nr 25, poz. 137 z póżn. zm.) - zwrot pracodawcy Andrzejowi Kuberskiemu kwoty w wys. 1930,50 zł z tytułu nienależnie wypłaconego z jego winy zasiłku wychowawczego Pani Justynie Mierzyńskiej. Stroną postępowania zakończonego w/w decyzji nie były osoba, która pobrała zasiłek wychowawczy, lecz płatnik składek, a więc sam pracodawca. Nie było zatem podstawy do przekazania przez ZUS Oddział w Poznaniu, z powołaniem się na § 2 w/w rozporządzenia, przedmiotowej dokumentacji Prezydentowi Miasta Poznania. Na tej podstawie prawnej mogłaby zostać przekazana jedynie dokumentacja związana z wydaniem decyzji w sprawie zwrotu nienależnie pobranego zasiłku wychowawczego przez Panią Justynę Mierzyńską. Organ administracji rządowej - ZUS Oddział w Poznaniu nie uznał się bowiem za właściwy do prowadzenia postępowania w sprawie zakończonej decyzją zobowiązującą pracodawcę A. K. do zwrotu nienależnie wypłaconego jego pracownikowi zasiłku wychowawczego i w konsekwencji przekazał w/w sprawę na podstawie § 2 rozporządzenia z 20.04.2004 r. do MOPR w Poznaniu. Z kolei tut. jednostka uważa, jak wykazano wyżej, iż ZUS nie był uprawniony do przekazania przedmiotowej dokumentacji. W odpowiedzi na wniosek Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu wniósł o: odrzucenie wniosku Prezydenta Miasta Poznania z dnia 27 kwietnia 2011r. o rozstrzygnięcie sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania, a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych I Oddziałem w Poznaniu, w przedmiocie wskazania organu właściwego do prowadzenie postępowania w sprawie zakończonej decyzją ZUS I Oddziału w Poznaniu z dnia (...) października 1999r. znak (...), orzekającą, że Justyna Mierzyńska nie ma prawa do zasiłku wychowawczego od dnia 1 stycznia 1999r. do 31 maja 1999r. i zobowiązującą pracodawcę wyżej wymienionej, A. K., do zwrotu kwoty 1.930,50zł tytułem nienależnie pobranego zasiłku wychowawczego. na wypadek nieuwzględnienia powyższego wniosku, wniósł o wskazanie Prezydenta Miasta Poznania jako organu właściwego do prowadzenia wyżej wskazanego postępowania. W jego uzasadnieniu organ podał, iż zgodnie z art. 66 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tj. Dz. U. z 2009r., nr 205, poz. 1585 ze zm.) Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie jest organem administracji rządowej, lecz jest państwową jednostką organizacyjną, posiadającą osobowość prawną. Biorąc powyższe pod uwagę, zdaniem organu, Naczelny Sąd Administracyjny nie jest właściwy do rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego między organem jednostki samorządu terytorialnego - Prezydentem Miasta Poznania, a Zakładem Ubezpieczeń Społecznych, który nie jest organem administracji rządowej. Z tych względów wniosek Prezydenta Miasta Poznania powinien zostać odrzucony na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 w zw. z art. 64 § 3 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ponieważ niniejsza sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego W przypadku nie uwzględnienia powyższego wniosku i merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny, organ podniósł, że to wnioskodawca jest organem właściwym do prowadzenia postępowania w sprawie zakończonej decyzją ZUS I Oddziału w Poznaniu z dnia 7 października 1999r. Zdaniem wnioskodawcy, z przepisu § 2 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004r. w spawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych (Dz. U. nr 89, poz. 854) wynika, że przekazaniu podlega dokumentacja, jeżeli ZUS wszczął postępowanie lub wydał decyzję wobec osób fizycznych szczegółowo wymienionych w tym przepisie, a nie wobec podmiotów gospodarczych. Zatem, w ocenie wnioskodawcy, brak było podstaw do przekazania przez ZUS dokumentacji w sprawie zakończonej decyzją nakazującą pracodawcy Andrzejowi Kuberskiemu zwrot kwoty 1.930,50zł z tytułu zasiłku wychowawczego z jego winy nienależnie pobranego przez J. M. Organ podniósł, że takie nieracjonalne rozdzielenie pomiędzy różne podmioty spraw dotyczących zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, byłoby niezgodne z intencją ustawodawcy. Z uzasadnienia projektu ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że zamiarem ustawodawcy było stworzenie spójnego systemu świadczeń rodzinnych, zarówno co do źródeł prawa, jak i zakresów podmiotowych, podmiotów organizacyjnych, wysokości świadczeń, a w konsekwencji zwiększenie efektywności tych świadczeń. Jednym z założeń ustawy o świadczeniach rodzinnych była likwidacja, istniejącego przed wejściem w życie tej ustawy, rozproszenia podmiotów realizujących świadczenia, co uznano za niezbędne do sprawnego funkcjonowania systemu świadczeń rodzinnych. Sprzeczne z powyższymi założeniami byłoby przyjęcie, że istnieje podział kompetencji między podmiotami - w zależności od tego kto jest zobowiązany do zwroty nienależnie pobranych świadczeń. Także ustawa z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz. U. z 2006r., nr 139, poz. 992 ze zm.) nie przewiduje takiego dualizmu postępowania. Art. 55 ust. 4 tej ustawy udzielił ministrowi właściwemu do spraw zabezpieczenia społecznego delegacji do określenia, w drodze rozporządzenia, trybu przekazywania przez Zakład dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych, bez zastrzeżenia, że regulacja ta ma dotyczyć wyłącznie przekazania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych świadczeń, które mają zostać zwrócone przez świadczeniobiorcę. Zatem oczywistym jest, że dotyczy wszystkich tego typu spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W rozpoznanej sprawie doszło do powstania negatywnego sporu kompetencyjnego pomiędzy Prezydentem Miasta Poznania i Zakładem Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu, gdyż żaden z nich nie uznał swojej właściwości w ramach zadań zleconych na podstawie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w zw. z § 2 pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 20 kwietnia 2004 r. w sprawie trybu przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych i wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych. Zgodnie z art. 55 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, do dnia przekazania organowi właściwemu zadań w zakresie realizacji świadczeń rodzinnych kontrola prawidłowości przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych należy do organu uprawnionego do wydania decyzji. Na podstawie ust. 4 niniejszego artykułu, Minister Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej określił w drodze rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2004 r. tryb przekazywania dokumentacji dotyczącej nienależnie pobranych zasiłków rodzinnych, pielęgnacyjnych, wychowawczych oraz świadczeń rodzinnych. Z § 2 rozporządzenia wynika, że jeżeli Zakład Ubezpieczeń Społecznych, przed dniem wejścia w życie ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, wszczął postępowanie lub wydał decyzję w sprawach o nienależnie pobrane zasiłki rodzinne, pielęgnacyjne i wychowawcze, wobec osób pobierających przed dniem wejścia w życie ustawy zasiłek wychowawczy (pkt 3), to ma przekazać dokumentację dotyczącą tych spraw wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania osoby, do dnia 30 czerwca 2004 r. Rozpatrywany spór dotyczy obowiązku przekazania dokumentacji w sprawie zakończonej decyzją zobowiązującą pracodawcę A. K. (decyzja z dnia (...).10.1999 r. Nr (...)) do zwrotu nienależnie wypłaconego jego pracownicy zasiłku wychowawczego z winy. Stroną tego postępowania nie była osoba, która pobrała zasiłek (Justyna Mierzyńska), lecz płatnik składek, a więc sam pracodawca. Nie było zatem podstawy do przekazania Prezydentowi Miasta Poznania przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w Poznaniu przedmiotowej dokumentacji, z powołaniem się na § 2 rozporządzenia. Na tej podstawie prawnej mogłaby zostać przekazana jedynie dokumentacja związana z wszczęciem postępowania lub wydaniem decyzji w sprawach zwrotu nienależnie pobranych zasiłków wychowawczych przez J. M.. Dodatkowo należy wskazać, że pozostałe przepisy cytowanego wyżej rozporządzenia z dnia 20 kwietnia 2004 r. również dotyczą przekazywania dokumentacji spraw nienależnie pobranych świadczeń przez osoby, które te świadczenia pobrały, a nie przez płatników składek (por. postanowienie NSA z dnia). Z powyższego wynika, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych uprawniony był do przekazania wyłącznie dokumentacji dotyczącej podmiotów określonych w rozporządzeniu wykonawczym z dnia 20 kwietnia 2004 r. Zarówno ustawa o świadczeniach rodzinnych jak i niniejsze rozporządzenie nie zawiera podstawy uprawniającej ZUS do przekazania organowi właściwemu dokumentacji spraw zakończonych decyzjami orzekającymi o obowiązku zwrotu zasiłków wychowawczych wydanych wobec płatników składek, a więc wobec pracodawców. Stanowisko powyższe Naczelny Sąd Administracyjny wyrażał w postanowieniach z dnia 1 lipca 2011 r., I OW 48/11, z dnia 26 sierpnia 2010 r., I OW 53/10 oraz z dnia 6 października 2006 r., I OW 52/06, które skład rozpoznający niniejszą sprawę w pełni podziela. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 15 § 2 P.p.s.a. postanowił jak w sentencji.