II FZ 684/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Tomasz Kolanowski, , , po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia P.J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 września 2011 r. sygn. akt I SA/Ke 314/11 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi P.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 15 kwietnia 2011 r. nr [..] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki postanawia oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach oddalił wniosek P.J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oceniając sytuację materialną skarżącego Sąd, mimo podnoszonej przez niego rozdzielności majątkowej małżeńskiej, uwzględnił okoliczność uzyskiwania dochodów w kwocie 8.000 zł miesięcznie przez jego żonę. Podkreślono, że ustanowienie rozdzielności majątkowej nie wyłącza stosowania przepisów regulujących małżeńskie stosunki majątkowe, niezależnie od ustroju majątkowego obowiązującego małżonków. W zażaleniu na powyższe postanowienie P.J. wniósł o przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu wskazał, że w jego ocenie Sąd nadinterpretował jego prawo do korzystania właśnie z prawa pomocy argumentując całą sprawę tym, że jego żona jest przedsiębiorcą, posiada nieruchomość i osiąga wystarczające dochody, które nie czynią z niego osoby na tyle ubogiej aby z tego prawa skorzystać. Podkreślił raz jeszcze, że w jego małżeństwie panuje ustrój rozdzielności majątkowej i jego żona nie chce brać jakiegokolwiek udziału w finansowaniu działalności, którą on kiedyś prowadził i skarżący nie ma prawa jej do tego obligować. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Obowiązującą w postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest ponoszenie kosztów postępowania związanych z udziałem w postępowaniu przez stronę (art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). Uwarunkowanie dostępu do sądu od ponoszenia opłat sądowych nie stanowi pozbawienia tego prawa, o ile opłaty te nie są nadmierne, a strona ma możliwość uzyskania zwolnienia z nich z uwagi na swoją sytuację finansową i sytuacja ta zostanie dogłębnie oceniona w postępowaniu dotyczącym zwolnienia od opłat (por. wyrok Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z dnia 16 grudnia 2003 r., 47375/99 w sprawie Pogorzelec przeciwko Polsce, opubl. w Lex pod nr 101042). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym (poprzez zwolnienie od opłat sądowych w całości i przyznanie profesjonalnego pełnomocnika), gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Prawo pomocy może być zatem przyznane temu, kto z przyczyn niezależnych od siebie nie może podołać obowiązkowi ponoszenia kosztów postępowania. Przepis ten nakłada ponadto na stronę wnioskującą o przyznanie jej prawa pomocy obowiązek przedstawienia argumentacji i dowodów potwierdzających istnienie przesłanek wskazanych w powołanym przepisie. W tym celu winna ona złożyć na urzędowym formularzu oświadczenie o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym (art. 252 § 1 i § 2 p.p.s.a.). W niniejszej sprawie ze złożonego oświadczenia wynika, że skarżący nie jest nigdzie zatrudniony, pozostaje na utrzymaniu żony, której pomaga w prowadzeniu działalności gospodarczej. Dom, w którym zamieszkuje razem z rodziną należy do żony, z którą pozostaje w ustroju rozdzielności majątkowej. Odmawiając przyznania skarżącemu prawa pomocy Sąd pierwszej instancji uznał, że z uwagi na osiągane przez jego żonę dochody rzędu 8.000 zł miesięcznie nie spełnia on przesłanek do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Panujący miedzy małżonkami ustrój nie ma znaczenia skoro są zobowiązani względem siebie do pomocy. Stanowisko to uznać należy za prawidłowe. Przyznając prawo pomocy sąd ma obowiązek uwzględnić stan rodzinny strony będącej osobą fizyczną (wynika to z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 252 § 1 p.p.s.a., nakazujących uwzględnienie potrzeb rodziny i złożenie oświadczenia co do stanu rodzinnego). Ustrój rozdzielności majątkowej między małżonkami nie niweluje istniejących i wynikających z faktu założenia rodziny obowiązków współdziałania dla dobra rodziny i zaspokajania jej potrzeb (art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy - Dz. U. Nr 9,poz. 59 ze zm., dalej k.r.i.o.). Obowiązek ten wygasa dopiero w momencie rozwiązania związku małżeńskiego przez rozwód (poza wyjątkiem przewidzianym w art. 60 k.r.i.o.) i orzeczenia separacji (art. 61 4 § 1 k.r.i.o.). Prawidłowo Sąd pierwszej instancji uznał, że skarżący ma prawo korzystać z pomocy żony przy zaspokajaniu potrzeb bytowych, jeśli jej stan majątkowy na to pozwala. Otrzymana dodatkowa pomoc mogłaby zaś umożliwić skarżącemu wygospodarowanie środków na opłacenie wpisu. Nie można zatem uznać, że stan majątkowy współmałżonka nie ma wpływu na ocenę istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Skoro skarżący nie wykazał, że żona pomocy takiej udzielić mu nie może z uwagi na własną sytuacją finansową czy rodzinną, to trafnie Sąd przyjął, że nie wykazano istnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy. Z tych względów zażalenie jako bezzasadne należy oddalić na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a.