I FZ 466/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Maria Dożynkiewicz, , , po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. Sp. z o. o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 486/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi A. Sp. z o. o. z siedzibą w G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 10 marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2006 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z 19 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 486/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku odmówił A. Sp. z o.o. z siedzibą w G.przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi tej spółki na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z 10 marca 2011 r. w przedmiocie podatku od towarów i usług za październik i listopad 2006 r. Sąd pierwszej instancji podał, że wnioskiem z 7 czerwca 2011 r. spółka wystąpiła o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. We wniosku wskazano, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi 50.000 zł, a w ostatnim roku obrotowym spółka osiągnęła stratę. W zakresie środków trwałych podano, że należy do nich jedynie samochód marki Volvo, lecz podobnie jak rachunek bankowy spółki został on zajęty przez komornika. Zarządzeniem referendarza sądowego z 17 czerwca 2011 r. wnioskodawcę wezwano do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez nadesłanie dokumentacji źródłowej, potwierdzającej kondycję finansową spółki. Mimo wydłużenia terminu do wykonania wezwania spółka nie wywiązała się z niego. W związku z powyższym, Sąd pierwszej instancji uznał, że spółka nie wykazała, że w jej przypadku zachodzą przesłanki uzasadniające przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych, podkreślił, że zawarte we wniosku oświadczenie strony nie stanowi samodzielnej podstawy do przyznania prawa pomocy i musi być poparte jednoznaczną, konkretną dokumentacją źródłową. Wniosek ten ma bowiem na celu jedynie zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy i nie zmienia tego nawet fakt nałożenia na niego rygoru odpowiedzialności karnej za podanie danych nieprawdziwych, czy zatajenie prawdy. Co więcej, nawet gdyby przyjąć za słuszne twierdzenia spółki, to na podstawie tak wypełnionego formularza nie sposób było dokonać rzetelnej oceny jej bieżącej sytuacji finansowej. Wniosek ten jest bowiem – zdaniem Sądu – bardzo ubogi w dane i w sposób niezwykle skąpy uzasadnia żądanie spółki. Nie wynika z niego ani wysokość poniesionej przez spółkę straty w ostatnim roku obrotowym, ani wysokość osiągniętego na rachunku bankowym debetu, ale również wartość zajętego przez komornika samochodu. Sąd dostrzegł ponadto, że zaprezentowana we wniosku zła kondycja spółki kontrastuje z tym, iż w przedmiotowym postępowaniu spółkę reprezentuje profesjonalny pełnomocnik. Korzystanie z usług adwokata zazwyczaj wiąże się z ponoszeniem przez mocodawcę kosztów. Okoliczność ta potwierdza zatem brak pełnego wyjaśnienia sytuacji spółki, co - jak wskazano - należy do wnioskodawcy. W zażaleniu spółka wniosła o zmianę powyższego postanowienia przez przyznanie jej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że zawarte przez nią w formularzu wniosku dane świadczą o tym, że nie ma ona dostatecznych środków na pokrycie kosztów postępowania. W ocenie strony dane te w wyczerpujący sposób obrazują jej rzeczywistą sytuację majątkową i jednoznacznie pokazują, że nie posiada ona wolnych środków, a także majątku, który mogłaby spieniężyć. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie – wobec braku uzasadnionych podstaw – podlega oddaleniu. Na wstępie wskazać należy, że celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie dostępu do sądu osobom (zarówno fizycznym jak i prawnym oraz innym jednostkom organizacyjnym), których wyjątkowo trudna sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W przypadku osób prawnych lub innych jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej, stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane, gdy strona wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Innymi słowy, sąd może przyznać takiej jednostce prawo pomocy, jeżeli wedle jego uznania będzie to konieczne dla zapewnienia jej dostępu do sądu. To strona powinna przy tym należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli zaś fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. post. NSA: z 9 września 2004 r., FZ 360/04, z 7 marca 2006 r., II OZ 211/06, niepubl.). Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPPr nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że skarżąca Spółka została wezwana do przedłożenia szeregu dokumentów mogących zobrazować aktualną sytuację finansową, w której się obecnie znajduje. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie we wniosku dostatecznie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia wymaganej na podstawie art. 255 P.p.s.a. dokumentacji, to winna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Wskazując na powyższą okoliczność, należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Innymi słowy, to strona powinna przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Oświadczenia strony zawarte na urzędowym formularzu, wobec braku ich konkretyzacji za pomocą wymaganych przez Sąd dokumentów, pozostawały gołosłowne i uniemożliwiały w praktyce odniesienie się w sposób pozytywny do wniosku skarżącej Spółki. Tym samym należało zgodzić się z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu I instancji, że strona nie wykazała, by były podstawy do przyznania jej prawa pomocy w zakresie przez nią wnioskowanym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.