II FZ 265/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia L. Sp. z o. o. z siedzibą w G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 10 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Gd 473/11 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi L. Sp. z o. o. z siedzibą w G. na interpretację indywidualną Ministra Finansów (organ upoważniony: Dyrektor Izby Skarbowej w B.) z dnia 19 stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych postanawia oddalić zażalenie. II FZ 265/12 UZASADNIENIE Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 473/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę L. sp. z o. o. z siedzibą w G. (dalej: "skarżąca") na interpretację indywidualną Ministra Finansów - działającego w jego imieniu Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 19 stycznia 2011 r., nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych. Pismem z dnia 23 grudnia 2011 r. pełnomocnik skarżącej złożył za pośrednictwem faxu wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem. Do wniosku dołączono: zwolnienie lekarskie małżonki pełnomocnika, wniosek urlopowy pełnomocnika z dnia 14 grudnia 2011 r. oraz wniosek o wydanie wyroku z uzasadnieniem. Jednocześnie, w tym samym dniu, przedmiotowy wniosek został przesłany do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem poczty. W obszernym uzasadnieniu pełnomocnik Skarżącej podniósł, że niemożność złożenia wniosku o wydanie wyroku wraz z uzasadnieniem w terminie była spowodowana nagłym, niepewnym i zupełnie niemożliwym do przewidzenia zdarzeniem losowym, które miało miejsce 13 grudnia 2011 r. i spowodowało konieczność sprawowania przez pełnomocnika osobistej opieki nad chorą małżonką oraz 11-miesięcznym dzieckiem. W dalszej części wyjaśnień pełnomocnik Spółki wskazał, iż przebywając na rozprawie przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gdańsku został powiadomiony o nagłym pogorszeniu się zdrowia małżonki, która cierpi na astmę oskrzelową. W związku z powyższym w okresie od dnia 3 do dnia 17 grudnia 2011 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim. Wedle wyjaśnień zawartych we wniosku o przywrócenie terminu stan zdrowia małżonki wymagał konieczności przebywania pod nadzorem dorosłego domownika oraz powstrzymania się od wszelkiego wysiłku fizycznego. Dopiero w dniu 23 grudnia 2011 r. pełnomocnik był po raz pierwszy po przerwie związanej z opisanymi wyżej okolicznościami w pracy i dopiero w tym dniu był w stanie przygotować wniosek o wydanie uzasadnienia wyroku, co też uczynił. Dodatkowo wnioskodawca podniósł, że w dniu 16 grudnia 2011 r. podczas wizyty u lekarza specjalisty ginekologa/położnika zdiagnozowano, że małżonka jest w ciąży, i że stan ten może nasilać objawy schorzenia układu oddechowego. Wyjaśnił również, że jako jedyny doradca podatkowy i pracownik merytoryczny w spółce P. sp. z o. o. nie mógł przekazać załatwienia tej sprawy innej osobie. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek w początkowej części uzasadnienia powołał się na dyspozycję art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej: "p.p.s.a."), podkreślając jednocześnie wyjątkowy charakter instytucji przywrócenia terminu. Sąd pierwszej instancji stwierdził, że warunki formalne wniosku zostały spełnione, a ocenie podlega przesłanka braku winy w uchybieniu terminu. Zdaniem Sądu pełnomocnik nie uprawdopodobnił wystąpienia okoliczności wskazujących na brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku, bowiem zaświadczenia lekarskiego wskazującego na chorobę strony, jej pełnomocnika lub osoby im bliskiej nie należy automatycznie traktować jako okoliczność wykluczającą winę. Skoro zastępca procesowy strony prowadzi działalność w ramach spółki z ograniczoną odpowiedzialnością to powinien tak zorganizować swoją pracę, aby wniosek o sporządzenie uzasadnienia wyroku został na czas sporządzony i przesłany do Sądu. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, domagając się uchylenia wskazanego postanowienia w całości oraz zasądzenia kosztów postępowania na rzecz skarżącej według norm prawem przypisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie przepisu art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez odmowę przywrócenia terminu mimo spełnienia przesłanki zawartej w powołanym przepisie, a także naruszenie art. 87 § 2 p.p.s.a. poprzez wymóg udowodnienia okoliczności uzasadniających brak winy oraz błąd w interpretacjach faktycznych, polegający na przypisaniu pełnomocnikowi świadomości uchybienia skutkującego jego winą w uchybieniu terminu. Dodatkowo strona wskazała, iż uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu oraz podniosła, iż Sąd nie jest władny do oceny zarówno diagnoz, wystawianych przez lekarzy, jak również oceny okoliczności pogorszenia się stanu zdrowia małżonki pełnomocnika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Przepis art. 86 § 1 p.p.s.a. przewiduje, że jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Zgodnie zaś z dyspozycją art. 87 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Ponadto strona winna równocześnie z wnioskiem dokonać czynności, której nie dokonała w terminie. Jak słusznie podkreślił Sąd pierwszej instancji warunki formalne wniosku o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem zostały w rozpoznawanej sprawie przez pełnomocnika skarżącej spełnione. Wniosek podlegał w związku z tym ocenie merytorycznej pod kątem spełnienia przesłanki w postaci braku winy w uchybieniu terminu. Zasadniczym celem instytucji przywrócenia terminu jest wyeliminowanie negatywnych skutków jego uchybienia w sytuacji, gdy do tego uchybienia doszło w rezultacie okoliczności niezawinionych przez uczestnika postępowania, zobligowanego do dokonania pewnej czynności procesowej w oznaczonym czasie. W orzecznictwie i w literaturze przyjmuje się, że brak winy w uchybieniu terminu powinien być oceniany z uwzględnieniem wszystkich okoliczności konkretnej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o własne interesy (R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011). Tak więc przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i nie jest możliwe, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywrócenie terminu może mieć miejsce tylko wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. postanowienie NSA z dnia 29 maja 2009 r., II FZ 115/09, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Słusznie autor zażalenia podnosi, że uprawdopodobnienie istnienia danej okoliczności jest środkiem zastępczym dowodu. Art. 86 § 1 p.p.s.a. nie określa, według jakich kryteriów należy ocenić zachowanie strony oraz wskazane przez nią okoliczności mające świadczyć o braku winy w niedochowaniu terminu, jednak podkreślić należy, iż w przypadku gdy strona reprezentowana jest przez profesjonalnego pełnomocnika kryterium braku winy w uchybieniu terminu powinno być oceniane z uwzględnieniem miernika staranności wymaganego przy dokonywaniu czynności przez profesjonalnego pełnomocnika. Ze stanu faktycznego sprawy wynika, iż małżonka pełnomocnika cierpi od dłuższego czasu na astmę oskrzelową, a pogorszenie jej stanu zdrowia spowodowało konieczność sprawowania przez pełnomocnika skarżącej opieki nad żoną oraz 11-miesięcznym dzieckiem. Jednakże, jak podkreślił Sąd pierwszej instancji, stan zdrowia małżonki pełnomocnika nie wymagał hospitalizacji, a jedynie przebywania w domu pod opieką dorosłego domownika. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika, iż choroba musi mieć charakter niespodziewany (a tym samym nie przewlekły), żeby mogła być uznana za przesłankę ekskulpacyjną, a tym samym musi wykluczać możliwość dokonania czynności procesowej bądź zlecenia tego innej osobie. Na marginesie należy podkreślić, iż wniosek o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem nie jest na tyle sformalizowanym pismem, iż wyłącznie profesjonalny pełnomocnik mógłby sporządzić przedmiotowy wniosek i wysłać bądź doręczyć go do Sądu, w którym zapadło orzeczenie. Naczelny Sąd Administracyjny nie neguje choroby małżonki pełnomocnika, jak i jej wpływu na stan emocjonalny przedstawiciela strony skarżącej, jednakże skoro był on w stanie w dniu 14 grudnia sporządzić wniosek urlopowy i złożyć go u pracodawcy, to mógł on jednocześnie dopełnić obowiązków spoczywających na nim z racji udzielonego przez skarżąca Spółkę pełnomocnictwa i podjęcia się jej reprezentacji. Z uwagi na powyższe okoliczności Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.