II FZ 199/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia "B." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Wa 1912/11 w zakresie prawa pomocy - zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi "B." Spółki z o.o. z siedzibą w W. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 22 kwietnia 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania w podatku od gier za lipiec 2011 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1912/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił "B." Spółce z o.o. z siedzibą w W. (zwanej dalej "Skarżącą" lub "Spółką") przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, tj. zwolnienia od kosztów sądowych.. Z uzasadnienia ww. postanowienia wynika, że Spółka na urzędowym formularzu PPPr, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (data wpływu wniosku - 20 lipca 2011 r.) o zwolnienie od kosztów sądowych, obejmujących wpis sądowy w wysokości 3.273 zł., motywując to trudną sytuacją finansową. W poprzednim roku Skarżąca poniosła stratę w kwocie 2.344.896,11 zł. Z uwagi na zmianę stanu prawnego w zakresie gier na automatach o niskich wygranych Skarżąca nie była w stanie regulować w terminie zobowiązań podatkowych, wskutek czego prowadzone są wobec niej postępowania egzekucyjne na terenie całego kraju. Zajęto rachunki bankowe oraz udziały w innej spółce. Skarżąca próbuje równoważyć koszty zwiększonych należności podatkowych poprzez obniżkę kosztów funkcjonowania firmy. Jako uzasadnienie wniosku Skarżąca powołała postanowienie referendarza sądowego WSA w Gdańsku przyznające jej prawo pomocy. Wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi 1.000.000 zł, zaś wartość środków trwałych 13.545.277,28 zł. Na rachunku bankowym Skarżącej widnieje saldo debetowe w wysokości 6.655,63 zł. Skarżąca przedstawiła wyciąg bankowy, bilans na dzień 31 grudnia 2010 r., rachunek zysków i strat oraz wspomniane postanowienie. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego Skarżąca przesłała rachunek zysków i strat za okres 1.01.-31.03.2011 r., deklaracje VAT-7 za kwiecień, maj oraz czerwiec 2011 r. ora wyciąg z rachunku bankowego Skarżącej. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 30 sierpnia 2011 r. odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a.") poprzez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych i odmowę udzielenia tego zwolnienia w jakiejkolwiek części. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazała, iż rachunek bankowy Spółki wykazuje saldo debetowe, a jej zadłużenie zwiększa się. Działalność prowadzona przez nią wykazuje straty, co dokumentuje rachunek zysków i strat za pierwszy kwartał 2011 r. Ponadto wskazała, iż posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, gdyż stanowią go w przeważającej części automaty do gier o niskich wygranych, które w wyniku wprowadzenia nowych przepisów ustawy z dnia 19 listopada 2009r. o grach hazardowych mogą być eksploatowane jedynie do czasu wygaśnięcia udzielonego zezwolenia. Skarżąca zaznaczyła, iż ewentualna sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu Skarżącej, w oczywisty sposób doprowadziłby do jej niewypłacalności, uniemożliwiając dalsze istnienie w obrocie gospodarczym. Jednocześnie podkreśliła, że sprzedaż jej majątku nieruchomego miałaby charakter nieodwracalny. W przypadku gdyby w wyniku sądowej weryfikacji zaskarżonej decyzji podatkowej zostałaby ona uchylona a na rzecz Spółki zostałyby zasądzone koszty sądowe, spowoduje to odzyskanie poniesionych nakładów finansowych, ale odzyskanie posiadanego majątku trwałego nie będzie już możliwe. Ponadto podniosła, iż łączna wysokość wpisów we wszystkich sprawach Skarżącej zarejestrowanych w chwili obecnej w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie (analogiczne sprawy Spółka prowadzi przed sądami administracyjnymi na terytorium całego kraju) wynosi 26.152 zł. W odpowiedzi na wezwanie Sądu w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1561/11, III SA/Wa 1562/11 i III SA/Wa 1563/11 pismami z dnia 14 października 2011 r. Skarżąca złożyła odpis zeznania podatkowego za 2010 r., rachunek zysków i strat za okres styczeń – marzec 2011 r. (wariant porównawczy), deklaracje dla podatku od towarów i usług za miesiące od marca do sierpnia 2011 r. oraz saldo rachunku bankowego za okres od 31 lipca 2011 r. do 30 września 2011 r. W konsekwencji ponownego rozpatrzenia wniosku Spółki, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie ww. postanowieniem z dnia 17 stycznia 2012 r., sygn. akt III SA/Wa 1912/11 odmówił przyznania pomocy we wnioskowanym zakresie. Sąd I instancji w pierwszej kolejności dokonał analizy przepisów art. 199 i 246 § 2 p.p.s.a., a następnie stwierdził, że brak podstaw dla pozytywnego załatwienia wniosku strony. Za przyjęciem takiego stanowiska - według Sądu I instancji - przemawia analiza przedłożonych przez stronę dokumentów przy jednoczesnym uwzględnieniu wysokości ciążących na niej kosztów postępowania sądowego na obecnym etapie (wpis od skargi w niniejszej sprawie w wysokości 3.273 zł), jak również wysokości wpisu sądowego od skarg w pozostałych sprawach wniesionych przez Skarżącą (III SA/Wa 1561/11, 1562/11, 1563/11, 1613/11, 1614/11, 1614/11, 1615/11, 1616/11, 1912/11, 2762/11, 2763/11, 2764/11, 2765/11, 2766/11, 3004/11, 3005/11, 3258/11, 3259/11, 3260/11, 3261/11, 3262/11) o łącznej wartości 32.552 zł. Sąd też wziął pod uwagę, fakt iż w sprawach o sygn. akt III SA/Wa 1561/11, III SA/Wa 1562/11 i III SA/Wa 1563/11 pismami z dnia 3 października 2011 r. wezwano Skarżącą do przedstawienia dodatkowych informacji dotyczących stanu majątkowego Spółki. Sąd podniósł, że ze złożonego przez Skarżącą oświadczenia o stanie majątkowym wynika, iż dysponuje ona majątkiem o znacznej wartości, o czym świadczy wartość zgromadzonych przez nią środków trwałych (rzeczowe aktywa trwałe o wartości 13.622.756,93 zł, aktywa obrotowe o wartości 16.098.270,84, środki pieniężne i inne aktywa pieniężne w kwocie 328.989,23 zł oraz kapitał własny o wartości 11.507.895,18 zł). Na majątek trwały Skarżącej składają się na niego również środki trwałe łatwo zbywalne, np. środki transportu (398.899,06 zł), zaś Spółka nie podnosi, że możliwość zbycia jest nierealna. Skarżąca posiada długoterminowe aktywa finansowe w jednostkach powiązanych w postaci udziałów (63.093,00 zł) oraz udzieliła pożyczki w kwocie 1.266.226,05 zł. W ocenie WSA w Warszawie majątek ten stanowić może źródło pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego i to nawet przy twierdzeniu, jakoby w przeważającej części stanowiły do automaty go gier, których z kolei nie można spieniężyć. Sąd zwrócił uwagę, że sama Skarżąca wskazała, iż przedmioty te nie stanowią całości majątku Spółki. Wysokość kosztów sądowych jakie Skarżąca ma ponieść w niniejszej sprawie jak również w pozostałych sprawach wszczętych przez Skarżącą przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie w łącznej wysokości 32.552 zł jest znikoma w porównaniu z wartością majątku Skarżącej. Wskazano przy tym, że Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 listopada 2004 r. sygn. akt I FZ 463/04 wyraził pogląd, iż osoba prawna dysponująca wciąż majątkiem, którego wartość wielokrotnie przewyższa wysokość wpisu, nie mieści się w hipotezie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Sąd zauważył, że Skarżąca prowadzi działalność gospodarczą dużych rozmiarów, o czym świadczy przychód osiągnięty w 2010 r. w wysokości ponad 150 mln. zł. Sąd I instancji odniósł się także do podniesionego przez Spółkę argumentu o wysokości poniesionej przez nią straty za 2010 r. (8.330.342,13 zł). Według WSA w Warszawie w przypadku podmiotów prowadzących działalność gospodarczą, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, ponoszone wydatki stanowiące koszty uzyskania przychodów, amortyzacja majątku trwałego itp. Istotniejsze zatem jest to, że Spółka uzyskuje przychody z działalności gospodarczej i że przychody te kształtują się na znacznym poziomie. Zauważono też, że Skarżąca nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym o czym świadczą dane z nadesłanych przez Skarżącą deklaracji VAT-7 za okres od marca do sierpnia 2011 r. W okresie tym sprzedaż (dostawa towarów/świadczenie usług) za poszczególne miesiące oscylowała od 7.597.660 zł. do 8.879.188 zł. Kwoty, jakie Skarżąca uzyskuje w wyniku prowadzonej działalności gospodarczej i jakie wydatkuje, pozwoliły Sądowi na konstatację, że nie można dać wiary, aby nie była ona w stanie pozyskać środków na opłacenie kosztów sądowych w niniejszej sprawie jak również w pozostałych sprawach zainicjowanych przez Spółkę przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Odnosząc się z kolei do argumentacji Skarżącej w zakresie prowadzonej wobec niej egzekucji administracyjnej, ze względu na jej zaległości podatkowe, Sąd I instancji wskazał, że wysokość tych zobowiązań tj. 6.924.738,28 (na dzień 31 grudnia 2010 r.) nie jest równa nawet miesięcznej podstawie opodatkowania świadczonych przez Skarżącą usług, bądź wartości dostarczanych przez nią towarów. Mając powyższe na względzie WSA w Warszawie skonstatował, że brak jest podstaw do przyznania Skarżącej prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Zaakcentowano przy tym, że powołanie się na postanowienie innego wojewódzkiego sądu administracyjnego, którym zwolniono Skarżącą od kosztów sądowych w innej sprawie, nie przesądza o wystąpieniu przesłanek uzasadniających przyznanie Spółce prawa pomocy w niniejszej sprawie. Sąd zwrócił jednocześnie uwagę, że Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 751/11 oddalił zażalenie Skarżącej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 629/11 odmawiającego Spółce przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, iż spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. W zażaleniu na powyższe postanowienie Spółka, żądając jego uchylenia oraz przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, zarzuciła naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez uznanie, że nie zostały spełnione przesłanki do zwolnienia wnioskodawcy od kosztów sądowych w całości lub części. W uzasadnieniu zażalenia Spółka podniosła, że jej sytuacja finansowa uległa dalszemu pogorszeniu. Wskazano, że decyzją z dnia 5 października 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w W. cofnął Spółce w całości zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych w 133 punktach gier na terenie województwa mazowieckiego. Po raz kolejny Spółka wskazała, że posiadany przez nią majątek nie może zostać spieniężony, ponieważ stanowią go w przeważającej części automaty do gier. Sprzedaż majątku trwałego, który w chwili obecnej jest jedynym źródłem dochodu, miałaby charakter nieodwracalny i doprowadziłaby do niewypłacalności Spółki, uniemożliwiając kontynuację działalności gospodarczej. Spółka powołała także postanowienie referendarza sądowego z dnia 6 czerwca 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 68/11, w którym przyznano jej prawo pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2002 r. Nr 153 poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. rozstrzygnięcie sądu w zakresie prawa pomocy ma charakter uznaniowy. To oznacza, że nawet jeżeli zostałaby spełniona przesłanka braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, sąd nie musi przychylić się do żądania strony, a jedynie może przyznać prawo pomocy, jeżeli w oparciu o powyższy przepis uzna, że zachodzi taka potrzeba w świetle zapewnienia stronie realizacji zasady prawa do sądu. Przedmiotem kontroli instancyjnej dokonywanej w postępowaniu zażaleniowym przez Naczelny Sąd Administracyjny jest zgodność z prawem orzeczeń wydawanych przez sądy pierwszej instancji. Co do zasady NSA nie rozpoznaje ponownie sprawy merytorycznie, a jedynie bada czy przy wydaniu zaskarżonego orzeczenia nie doszło do naruszenia przepisów prawa. Przedmiotem rozstrzygnięcia NSA nie jest więc istota sprawy, a jedynie ocena postępowania przed sądem pierwszej instancji (por. postanowienie NSA z dnia 19 grudnia 2011 r., sygn. akt II FZ 751/11). W konsekwencji Sąd II instancji, w ramach postępowania zażaleniowego, nie może uwzględnić żądania Spółki i orzec o udzieleniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia z kosztów sądowych z uwagi na nową okoliczność podniesioną w zażaleniu, tj. fakt wydania decyzji przez Dyrektora Izby Celnej w W. cofającej Spółce zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie gier na automatach o niskich wygranych na terenie województwa mazowieckiego. Niejako na marginesie wskazać wypada, że dołączona do zażalenia decyzja Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia 5 października 2011 r. jest rozstrzygnięciem pierwszoinstancyjnym, a Spółka nie wykazała czy stała się ona ostateczna. Nadto decyzja ta dotyczy punktów Spółki prowadzonych na terenie województwa mazowieckiego, gdy tymczasem Skarżąca prowadzi działalność w zakresie gier na automatach na obszarze całej Polski. W rozpatrywanej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie odmówił Spółce przyznania prawa pomocy. Słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje Spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Prawidłowa jest ocena WSA, że wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Trudno przyjąć, uwzględniając zasady logicznego rozumowania i doświadczenia życiowego, że Spółka, która uzyskała przychody w 2010 r. w wysokości ok. 150 mln zł, posiada długoterminowe aktywa finansowe w jednostkach powiązanych w postaci udziałów (63.093 zł.), udzieliła pożyczki w kwocie 1.266.226,05 zł., nie jest w stanie z takich sum wygospodarować kwot na pokrycie wpisów sądowych w sprawach sądowoadministracyjnych (łącznie 32.552 zł.), w tym kwoty 3.273 zł., stanowiącej wpis w niniejszej sprawie. Jak słusznie zauważył Sąd I instancji, już tylko wskazane wyżej aktywa mogą stanowić źródło pokrycia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego i to nawet jeżeli uwzględnić twierdzenia Spółki, jakoby jej majątek w przeważającej części stanowiły tylko automaty do gier, których nie można spieniężyć. Spółka nie wykazała też, że ewentualne ściągnięcie wierzytelności z tytułu udzielonej pożyczki, czy też zbycie udziałów w posiadanych spółkach doprowadziłoby do jej niewypłacalności i uniemożliwienie prowadzenia dalszej działalności gospodarczej. Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 751/11, że przyznanie prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych nie może samo w sobie stanowić argumentu uzasadniającego podobne rozstrzygnięcie w niniejszej sprawie. Nie do przyjęcia byłaby bowiem sytuacja, gdyby sąd rozpoznający sprawę, dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej, rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, lecz w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający (por. też postanowienia NSA: z dnia 26 stycznia 2009 r., sygn. akt. I FZ 516/08, Lex nr 551930, z dnia 27 maja 2010 r., sygn. akt II FZ 255/10). W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art.188 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.