I FZ 477/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2011 roku, sygn. akt I SA/Go 524/11 odmawiające przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 28 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Go 524/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, odmówił przyznania prawa pomocy S. M. (zwany dalej "skarżącym") w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 28 kwietnia 2011 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego. 2. Przebieg postępowania przed sądem I instancji przedstawia się w sposób następujący: 2.1. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. 2.2. Skarżący nie godząc się z odmową przyznania mu prawa pomocy, pismem z dnia 12 września 2011r. wniósł sprzeciw na powyższe postanowienie referendarza sądowego. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy, na podstawie art. 246 § 1 P.p.s.a. Sąd I instancji rozpatrując sprawę orzekł, że skarżący jednak nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości 100 zł. Zdaniem WSA podkreślenia wymaga fakt, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych w postępowaniu dokumentów, co oznacza, iż nie wykonał w pełni wezwania sądu. Natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czy też częściowym jest uzasadnione. Odmowa przedłożenia wymaganych przez sąd dokumentów, czy też ich wybiórcze przedstawienie w konsekwencji prowadzić może do nieuwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. 3. Skarżący złożył zażalenie na postanowienie z dnia 26 września 2011 r. W zażaleniu tym wnosi o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie zażalenia na podstawie przedstawionej argumentacji. W uzasadnieniu skarżący wywodzi, że nie zgadza się z postanowieniem sądu I instancji. Skarżący, dokonując wyliczeń rachunkowych, wskazuje, że sąd całkowicie błędnie interpretuje zagadnienie zajęcia rachunku bankowego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Poza tym, w sprawie skarżącego nie miało miejsca potrącenie, jak sugeruje błędnie sąd. Zatem z powyższych względów odwoływanie się przez sąd do wyciągów bankowych jest sprzeczne z faktem zajęcia rachunków bankowych przez komornika skarbowego już od dwóch lat. Żądanie wyciągów bankowych przez sąd jest zatem nieuzasadnione i naraża skarżącego na kolejne wysokie opłaty na rzecz banków za przygotowanie wyciągów. W związku z prowadzoną działalnością rolniczą, skarżący jest zmuszony zaciągać pożyczki, aby nie zbankrutować, co jest skutkiem dokonanych zajęć na wniosek urzędu skarbowego. Wbrew założeniom sądu nie jest prawdą, że skarżący miał teraz najwyższe dochody, bo zakończyły się żniwa. Sąd błędnie również zinterpretował dochód skarżącego za np. rok 2010, który zdaniem skarżącego, po dokonaniu obliczeń w rozbiciu na 12 miesięcy pozwala na życie na progu ubóstwa. Sąd dowolnie też zważa, że skarżący nie otrzymał kredytu w L. Banku a przecież złożył dokumenty z których wynika, że taki kredyt został mu udzielony. Podsumowując, sąd zatem błędnie zinterpretował zajęcie rachunków przez komornika sądowego, jak i zupełnie nietrafnie odniósł się do specyfiki osiąganych przez skarżącego przychodów z gospodarstwa rolnego. Natomiast wobec tego, że przychód skarżącego ze sprzedaży zbóż został zajęty przez komornika skarbowego i z tej przyczyny oczywiste jest zdaniem skarżącego, że po jego stronie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie zwolnienia od żądanej opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 4. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 5. Na wstępie należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. 6. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie, gdyż jest w stanie wygospodarować odpowiednie środki ze źródeł, którymi dysponuje Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. To strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2011 r., I OZ 116/11, LEX nr 783731). Dlatego też w przypadku postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy ciężar dowodu spoczywa na stronie, która się o to ubiega. Musi ona wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania oraz kosztów opłacenia pełnomocnika. Należy zatem zauważać, że sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, przeanalizował dokumenty i oświadczenia przez niego przedstawiane. Zdaniem sądu I instancji skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i przekonujący, aby obiektywnie nie był w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, o zwolnienie których ubiega się oraz aby zachodziły okoliczności uzasadniające przerzucanie tych kosztów na Skarb Państwa. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nie ma on możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Wobec powyższego zasadnie sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia warunków do zwolnienia od kosztów sądowych i jest w stanie ponieść koszty sądowe, ograniczające się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożonej przez skarżącego. Nie można bowiem zapominać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a. 7. Wreszcie należy wskazać, mając powyższe rozważania na uwadze, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił wniosek. Skarżący nie wykazał bowiem w sposób właściwy, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Wbrew jego twierdzeniom nie doszło do naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w zaskarżonym postanowieniu. WSA dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego w nim oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy. 8. W tej sytuacji argumentacja zażalenia wskazująca na brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia. Nie można tracić z pola widzenia, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu były w szczególności liczne sprzeczności oraz nieścisłości w prezentowanych przez niego oświadczeniach, które sąd w znacznej części uznał za niewiarygodne. Nie wyjaśniły one sytuacji majątkowej skarżącego a przedstawiona argumentacja nie wypełnia przesłanek art. 246 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przychyla się do poglądu, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli natomiast fakty, które zostały podane we wniosku nie znajdują odbicia w zgromadzonych dokumentach w aktach lub pozostają w sprzeczności, to istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. (B. Dauter, i inni Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi-komentarz, Warszawa 2009 r.) 9. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.