I FZ 479/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sylwester Marciniak po rozpoznaniu w dniu 16 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2011 roku, sygn. akt I SA/Go 532/11 odmawiające przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi S. M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 28 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Go 532/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., zwanej dalej "P.p.s.a."), odmówił przyznania prawa pomocy S. M. (zwany dalej "skarżącym") w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 28 kwietnia 2011 r. w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego. 2. Sprawa ma swój początek w momencie wydania postanowienia z dnia 31 sierpnia 2011 r. przez referendarza sądowego, którym to odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy. 3. Skarżący nie godząc się z odmową przyznania mu prawa pomocy wniósł sprzeciw na postanowienie referendarza sadowego z dnia 31 sierpnia 2011 r. 4. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim, odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu swojego postanowienia sąd zważył, że w jego ocenie skarżący nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości 100 zł. Zdaniem sądu podkreślenia wymaga fakt, że skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych w postępowaniu dokumentów, co oznacza, iż nie wykonał w pełni wezwania sądu. Natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, czy też częściowym jest uzasadnione. Odmowa przedłożenia wymaganych przez sąd dokumentów, czy też ich wybiórcze przedstawienie w konsekwencji prowadzić może do nieuwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy. 5. W konsekwencji tych wszystkich działań skarżący złożył zażalenie na postanowienie z dnia 26 września 2011 r., w którym wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i uwzględnienie zażalenia. W uzasadnieniu skarżący wykazuje, że nie zgadza się z postanowieniem sądu. Skarżący, dokonując wyliczeń, wskazuje, że sąd całkowicie błędnie interpretuje zagadnienie zajęcia rachunku bankowego w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. Poza tym w sprawie skarżącego nie miało miejsca potrącenie, jak sugeruje błędnie sąd. Zatem, z powyższych względów, odwoływanie się przez sąd do wyciągów bankowych jest sprzeczne z faktem zajęcia rachunków bankowych przez komornika skarbowego już od dwóch lat. Żądanie wyciągów bankowych przez sąd jest zatem nieuzasadnione i naraża skarżącego na kolejne wysokie opłaty na rzecz banków za wyciągi. W związku z prowadzoną działalnością rolniczą, skarżący jest zmuszony zaciągać pożyczki aby nie zbankrutować wskutek dokonanych zajęć na wniosek urzędu skarbowego. Wbrew założeniem sądu nie jest prawdą, że skarżący miał teraz najwyższe dochody, bo zakończyły się żniwa. Sąd błędnie również zinterpretował dochód skarżącego za np. rok 2010, który zdaniem skarżącego, po dokonaniu obliczeń w rozbiciu na 12 miesięcy pozwala na życie na progu ubóstwa. Sąd dowolnie też zważa, że skarżący nie otrzymał kredytu w L. Banku a przecież złożył dokumenty z których wynika, że taki kredyt został mu udzielony. Podsumowując, sąd zatem błędnie zinterpretował zajęcie rachunków przez komornika sądowego i z tej przyczyny oczywiste jest zdaniem skarżącego, że po jego stronie nastąpiła zmiana okoliczności faktycznych uzasadniających przyznanie zwolnienia od żądanej opłaty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 6. Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. 7. Należy zauważyć, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. 8. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący nie wykazał, że spełnia przesłanki przyznania prawa pomocy w tej sprawie, gdyż jest w stanie wygospodarować odpowiednie środki ze źródeł, którymi dysponuje. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. To strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia jej wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 lutego 2011 r., I OZ 116/11, LEX nr 783731). Dlatego też w przypadku postępowania w zakresie przyznania prawa pomocy ciężar dowodu spoczywa na stronie, która się o to ubiega. Musi ona wykazać, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie kosztów postępowania. Należy zatem zauważać, że sąd pierwszej instancji, rozpoznając wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy, przeanalizował dokumenty i oświadczenia przez niego przedstawiane. Należy wskazać, że skarżący nie wykazał w sposób wiarygodny i przekonujący, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych, o zwolnienie których ubiega się oraz aby zachodziły okoliczności uzasadniające przerzucanie tych kosztów na Skarb Państwa. Przedstawiona przez skarżącego sytuacja finansowa nie pozwala na jednoznaczne stwierdzenie, że nie ma on możliwości ponoszenia kosztów prowadzonego postępowania. Wobec powyższego zasadnie sąd pierwszej instancji doszedł do przekonania, że skarżący nie spełnia warunków do zwolnienia od kosztów sądowych i jest w stanie ponieść koszty sądowe. Nie można bowiem zapominać, że instytucja prawa pomocy powinna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 P.p.s.a 9. Należy wskazać, mając powyższe rozważania na uwadze, że w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, w zaskarżonym postanowieniu sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił wniosek. Wbrew twierdzeniom skarżącego nie doszło do naruszenia art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. W zaskarżonym postanowieniu, sąd I instancji dokonał rzetelnej analizy wniosku o przyznanie prawa pomocy i zawartego tam oświadczenia o majątku i dochodach, a także dokumentów zgromadzonych w aktach. 10. W tej sytuacji argumentacja zażalenia wskazująca na brak możliwości uiszczenia wpisu sądowego, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie znajdują jakiegokolwiek uzasadnienia. Nie można tracić z pola widzenia, że przyczyną odmowy przyznania prawa pomocy skarżącemu były w szczególności liczne sprzeczności oraz nieścisłości w prezentowanych przez niego oświadczeniach, które Sądy w znacznej części uznały za niewiarygodne. 11. Z przytoczonych wyżej względów na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.