I OSK 2449/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) sędzia NSA Joanna Banasiewicz sędzia NSA Wiesław Morys Protokolant starszy sekretarz sądowy Karolina Kubik po rozpoznaniu w dniu 7 maja 2013 roku na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. K. –H. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 8 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1897/10 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu I. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania; II. zasądza od Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na rzecz M. K. –H. kwotę 300 (trzysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr 207 Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, po rozpoznaniu wniosku Prezydenta m.st. Warszawy o ponowne rozpatrzenie sprawy, uchylił własną decyzję z dnia [...] września 2005 r., nr [...] i odmówił stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] lutego 1992 r. w części dotyczącej sprzedanych lokali nr U3, 1, 3, 5, 6, 7, 9 w budynku położonym w Warszawie, przy ul. [...], lokali nr 1, 4, 5, 6, 7, 8, 9, 10, U1 w budynku położonym w Warszawie przy ul. [...], lokali nr 4, 6, 7, U1 w budynku położonym w Warszawie, przy [...] oraz stwierdził nieważność decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] lutego 1992 r. w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Gminę Dzielnicę Warszawa-Śródmieście prawa własności lokali znajdujących się w budynkach położonych przy ul. [...],[...], które nie zostały sprzedane osobom fizycznym. Wnioskiem z dnia 16 sierpnia 2007 r. Prezydent m.st. Warszawy wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia [...] kwietnia 2007 r. w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] lutego 1992 r. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2007 r. we wskazanej we wniosku części. Wnioskiem z dnia 10 maja 2010 r. Prezydent m.st. Warszawy wystąpił o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej powyższą decyzją. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2010 r., nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził uchybienie terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją tego organu z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z dnia [...] lutego 1992 r., nr [...]. Od postanowienia skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Prezydent m.st. Warszawy wnosząc o jego uchylenie. W uzasadnieniu skargi wskazał, że wbrew twierdzeniom organu przedmiotowy wniosek przekazany został do kancelarii Biura Gospodarki Nieruchomościami Urzędu m.st. Warszawy w dniu 11 maja 2010 r. Ponadto skarżący podał argumentację przemawiającą jego zdaniem za nieprawidłowością decyzji z dnia [...] kwietnia 2010 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i wskazał, że w przypadku zaistnienia wątpliwości co do ustalenia daty doręczenia decyzji, czy też daty nadania środka zaskarżenia, na organie ciąży obowiązek poczynienia niezbędnych ustaleń w tym zakresie. W sprawie z informacji uzyskanej z Urzędu m.st. Warszawy wynika, że wniosek nadano 13 maja 2010 r., a zatem z uchybieniem terminu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 8 września 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 1897/10, po rozpoznaniu sprawy ze skargi Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] lipca 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu, stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że przepis art. 10 § 1 k.p.a. ustanawia ogólną zasadę udziału strony w postępowaniu. Sąd stwierdzi, że stroną postępowania administracyjnego jest, stosownie do art. 28 k.p.a., każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie, albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Stroną postępowania nadzorczego dotyczącego decyzji stwierdzającej nabycie przez gminę prawa własności nieruchomości jest niewątpliwie właściciel lokalu znajdującego się w budynku posadowionym na tej nieruchomości oraz użytkownik wieczysty gruntu. W tej sytuacji obowiązkiem organu jest ustalenie osób będących aktualnie właścicielami lokali w budynkach zlokalizowanych na nieruchomości, bądź jej użytkownikami wieczystymi. Z akt postępowania administracyjnego wynika jednoznacznie, że właścicielem lokalu nr 5 znajdującego się w budynku przy ul. [...] w Warszawie oraz użytkownikiem wieczystym udziału w ww. nieruchomości wynoszącym 0,0173 części, stała się na mocy aktu notarialnego z dnia 14 września 1998 r. E. C., a tym samym przysługiwał jej przymiot strony w postępowaniu. Z kolei z odpisu skróconego aktu zgonu nr I/557/2006 wynika, że E. C. zmarła w dniu 9 marca 2006 r., a zatem przed wydaniem przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji zaskarżonego postanowienia z dnia [...] lipca 2010 r. Oznacza to, że postępowanie prowadzone przez organ oraz wydane w tym postępowaniu postanowienie skierowane zostało do osoby zmarłej, a więc osoby, która nie mogła mieć statusu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. Skoro zatem w przedmiotowej sprawie doszło do wydania przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowienia w stosunku do osoby zmarłej, a więc osoby nie będącej stroną, przyjąć należało, że rozstrzygnięcie to obarczone jest wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. co skutkować musi stwierdzeniem jego nieważności, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Sąd podkreślił, że rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę powyższe ustalenia, których treść ma istotne znaczenie dla przedmiotowej sprawy i określi właściwe strony postępowania, do których należy skierować podjęte w sprawie rozstrzygnięcia. Mając na uwadze, że zaskarżone postanowienie podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego ze wskazanej wyżej przyczyny, Sąd nie badał go merytorycznie pod względem zgodności z prawem, uznając to za przedwczesne. Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), stwierdził nieważność zaskarżonego postanowienia. Od wyroku skargę kasacyjną wniósł M. K. –H. , zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzutach naruszenia przepisów o postępowaniu: 1) art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, 2) art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez błędne zastosowanie, 3) art. 153 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez jego niezastosowanie, 4) art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez jego niezastosowanie. Naruszenia powyższe mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Wnosił na tych podstawach o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez Sąd pierwszej instancji, 2) zasądzenie od Prezydenta miasta st. Warszawy na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym kosztów: sporządzenia skargi kasacyjnej przez adwokata niebiorącego udziału w postępowaniu przed WSA, wpisu sądowego, opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego wyroku i opłaty skarbowej od okazanego pełnomocnictwa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wywodził, że interesu prawnego w sprawie nie mają właściciele lokali wyodrębnionych. Zaskarżona część decyzji skutkuje jedynie powrotem prawa własności części budynków obejmującej lokale niesprzedane. Wadliwe byłoby skierowanie postanowienia z 22 lipca 2010 r. do osób niebędących właścicielami. Wada ta nie stanowi rażącego naruszenia prawa, wyliczonego w art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone, przesłanki nieważności postępowania sadowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy, Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie naruszenia art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, a w konsekwencji art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Rażące naruszenie prawa, to ciężkie, kwalifikowane naruszenie przepisów prawa przez przyjęcie rozstrzygnięcia, które pozostaje w oczywistej sprzeczności z tym przepisem prawa. Przy ustaleniu rażącego naruszenia prawa w zakresie skierowania postanowienia o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy należy wprowadzić rozróżnienie dwóch rodzajów naruszenia przepisów prawa: – po pierwsze, naruszenie przepisu prawa przesz skierowanie postanowienia do strony pozbawionej zdolności prawnej, – po drugie, naruszenie przepisów prawa przez pozbawienie prawa do obrony w postępowaniu. Pierwszy rodzaj naruszenia przepisów prawa wystąpi w razie gdy organ administracji publicznej skieruje postanowienie do jednostki pozbawionej zdolności prawnej. Będzie to miało miejsce gdy jednostka dokonała czynności procesowej ale w następstwie zdarzeń prawnych utraciła zdolność prawną. Regulacja zarówno sytuacji materialnoprawnej, jak i sytuacji procesowej jednostki niemającej zdolności prawnej stanowi rażące naruszenie prawa, które stanowi podstawę do stwierdzenia nieważności rozstrzygnięcia merytorycznego (decyzji), jak i rozstrzygnięcia procesowego (postanowienia). Zgodnie z art. 30 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego przesłanką przyznania jednostce statusu strony w postępowaniu jest zdolność prawna. Brak zdolności prawnej pozbawia ją statusu prawnego strony, a jeżeli ten brak wystąpił w toku postępowania w sprawie, w jej miejsce wstępują następcy prawni (art. 30 § 4 Kodeksu postępowania administracyjnego). Drugi rodzaj naruszenia przepisów prawa, to naruszenie przepisów prawa przez pozbawienie prawa do obrony. Wystąpi w razie gdy jednostka mająca status strony w sprawie, nie będąc adresatem czynności materialnoprawnej lub procesowej utraci zdolność prawną. Pozbawienie prawa do obrony jest kwalifikowanym naruszeniem przepisów prawa procesowego, które jest podstawą do wznowienia postępowania w sprawie (art. 145 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania administracyjnego). W sprawie postanowienie o uchybieniu terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozstrzygniecie sprawy zostało skierowane do strony, mającej zdolność prawną. Postanowieniem z [...] lipca 2010 r. nr [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził uchybienie przez m.st. Warszawę terminu do wniesienia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją tego organu z [...] kwietnia 2010 r. nr [...] odmawiającej stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z [...] kwietnia 2007 r. nr [...] w części dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Warszawskiego z [...] lutego 1992 r. nr [...] dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Gminę Dzielnicę Warszawa-Śródmieście prawa własności lokali znajdujących się w budynkach położonych przy ul. [...],[...], które nie zostały sprzedane osobom fizycznym. Miasto st. Warszawa nie utraciło zdolności prawnej, a Prezydent m.st. Warszawy był umocowany do reprezentacji. Zaskarżone do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego postanowienie nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa. Nie było zatem podstaw do zastosowania przez Sąd środka wobec zaskarżonego postanowienia na mocy art. 145 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 156 § 1 pkt 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Z tego względu, że skarga kasacyjna została oparta na usprawiedliwionej podstawie, na mocy art. 185 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.