I GSK 1635/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Jan Bała (spr.) Sędziowie NSA Stanisław Gronowski Urszula Raczkiewicz Protokolant Patrycja Kozłowska po rozpoznaniu w dniu 17 lipca 2012 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Celnej w P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 8 września 2011 r. sygn. akt III SA/Po 29/11 w sprawie ze skargi P. P. na postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku w przedmiocie umorzenia należności celnych uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w P. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 8 stycznia 2011 r., sygn. akt III SA/Po 29/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uwzględnił skargę P. P. i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Celnej w P. nr [...] oraz poprzedzające je postanowienie z dnia [...] września 2010 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia bez rozpatrzenia wniosku dotyczącego umorzenia należności celnych. Ponadto, Sąd określił, że uchylone postanowienie nie podlega wykonaniu. Z uzasadnienia wyroku wynika, że za podstawę rozstrzygnięcia Sąd pierwszej instancji przyjął następujące ustalenia: W dniu [...] sierpnia 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w P. uznał zgłoszenie celne SAD nr [...] z dnia [...] grudnia 1998 r. dokonane na rzecz P. P. za nieprawidłowe w części dotyczącej określenia kwoty długu celnego oraz zapisów w polach nr 12, 22, 42, 46 i 47 w wierszu pierwszym i orzekł w tym zakresie. Za dłużników zostali uznani: P. P., J. W. oraz K. P.. Strony postępowania zostały wezwane do uiszczenia niedoboru cła w kwocie [...] zł oraz odsetek wyrównawczych od dnia powstania długu celnego do dnia zapłaty. Decyzja stała się ostateczna, a następnie zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne. Skarżący P. P. pismem z [...] sierpnia 2010 r. złożył wniosek o wstrzymanie egzekucji wraz z alternatywnym wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji albo umorzenie zaległości celnych. Motywując wniosek, skarżący wskazał na swoją bardzo trudną sytuacją materialną i rodzinną. Dyrektor Izby Celnej w P. rozpoznając wniosek w zakresie żądania umorzenia zaległości celnych, wezwał stronę pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. do nadesłania prawidłowo sporządzonego wniosku oraz wymaganych dokumentów, zgodnie ze wzorem zamieszczonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć (Dz. U. z 1999 r. Nr 77, poz. 871), w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma wraz z pouczeniem. Skarżący pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. przesłał niewypełniony i niepodpisany wniosek i wyjaśnił, że nie posiada odpowiednich dokumentów, dlatego też wniósł o udostępnienie dokumentów umożliwiających mu prawidłowe wypełnienie wniosku w zakresie objętym brakami i ewentualnie wydłużenie terminu do jego uzupełnienia. Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. pozostawił wniosek skarżącego dotyczący umorzenia należności celnych bez rozpatrzenia, gdyż wnioskodawca nie przedłożył wymaganych dokumentów, o jakich mowa w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, zawartych w piśmie organu z dnia [...] sierpnia 2010 r. Dyrektor Izby Celnej w P. po rozpatrzeniu zażalenia skarżącego postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy wcześniejsze postanowienie. W uzasadnieniu organ odnosząc się do zarzutu nieudostępnienia dokumentów koniecznych do wypełnienia wniosku o umorzenie zaległości celnych stwierdził, iż zgodnie z rozporządzeniem z 15 września 1999 r. wnioskodawca winien złożyć odpowiednie dokumenty w określonym czasie wraz z uzasadnieniem wniosku. Skarżący w sposób prawidłowy nie zastosował do wezwania organu, tym samym jego wniosek pozostawiono bez rozpatrzenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. uchylając zaskarżone postanowienie uznał, iż Dyrektor Izby Celnej dopuścił się naruszenia przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd I instancji wskazał, iż organ naruszył w sposób istotny jedną z najważniejszych zasad ogólnych postępowania podatkowego – zasadę zapewnienia stronom czynnego udziału w każdym stadium postępowania, o jakiej mowa w art. 123 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 ze zm.). Stosownie zaś do art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej w każdym stadium postępowania organ podatkowy obowiązany jest umożliwić stronie przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów. Organ podatkowy, poza sytuacjami określonymi w art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej, nie ma podstaw do odmowy spełnienia żądania strony w zakresie wglądu do akt postępowania. Obowiązkom nałożonym na organ podatkowy odpowiada uprawnienie strony do wglądu do akt sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów lub kopii. W świetle przedstawionych przepisów, zarzuty skarżącego są zasadne, gdyż ani w postępowaniu pierwszoinstancyjnym, ani w postępowaniu zażaleniowym organ celny nie uwzględnił wniosku skarżącego, zawartego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r., o umożliwienie mu przeglądania akt postępowania w celu zapoznania się z dokumentami zawierającymi dane konieczne do prawidłowego wypełnienia wniosku o umorzenie należności celnych. W ocenie Sądu, skarżący w dostateczny sposób wykazał, że naruszenie przez Dyrektora Izby Celnej w P. art. 123 § 1 w zw. z art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej miało istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem uniemożliwiło mu zapoznanie się z dokumentami zawierającymi informacje konieczne do prawidłowego wypełnienia wniosku o umorzenie należności celnych, przez co nie mógł on uzupełnić braków formalnych wniosku, co z kolei skutkowało pozostawieniem wniosku skarżącego bez rozpoznania. Sąd I instancji nadmienił, iż Dyrektor Izby Celnej na podstawie art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej obowiązany był do udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania, tym samym w sposób prawidłowy powinien odnieść się do twierdzeń skarżącego, który w piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. przedstawił, iż organ nie przesłał skarżącemu wzoru wniosku przewidzianego w rozporządzeniu Ministra Finansów w sprawie dokonania zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć. Dyrektor Izby Celnej w P. przy ponownym rozpoznawaniu sprawy zobowiązany jest wyznaczyć skarżącemu odpowiedni termin do zapoznania się z aktami sprawy, jak również winien udzielić wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego, na żądanie strony udostępnić formularz wniosku i prowadzić postępowanie podatkowe w sposób budzący zaufanie skarżącego do organów podatkowych. Dyrektor Izby Celnej w P. wniósł skargę kasacyjną na powyższy wyrok, zaskarżając go w całości i wniósł o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania. Skargą kasacyjną skarżący zarzucił naruszenie: - art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej przez – zdaniem Sądu – naruszenie zasady zapewnienia czynnego udziału stronie w każdym stadium postępowania; - art. 178 § 1 Ordynacji Podatkowej przez – zdaniem Sądu – uniemożliwienie stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów; - art. 121 § 2 Ordynacji podatkowej przez – zdaniem – Sądu – naruszenie obowiązku udzielania niezbędnych informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego w związku z przedmiotem tego postępowania; - art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej przez – zdaniem Sądu – naruszenie zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych; - art. 168 § 2 Ordynacji podatkowej przez uznanie za nieprawidłowe nierozpatrzenie wniosku bez podpisu; - art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej przez zakwestionowanie w warunkach sprawy trybu postępowania organów wobec wniesienia podania niespełniającego wymogów określonych przepisami prawa. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podano, iż organ w żaden sposób nie naruszył powołanych wyżej przepisów prawa. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Kasator trafnie bowiem zarzuca, iż postępowanie w sprawie umorzenia należności celnych jest postępowaniem sformalizowanym, które wszczyna się na wniosek określony w § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. w sprawie wzoru wniosku o dokonanie zwrotu lub umorzenia należności celnych oraz dokumentów, które należy do niego dołączyć (Dz. U. Nr 77, poz. 871). Do wniosku o umorzenie należności celnych należy zaś dołączyć dokumenty i dowody o jakich mowa w § 2 tegoż rozporządzenia, a zatem obowiązki w tym zakresie spoczywają na wnioskodawcy. Skarżący mimo wezwania organu z dnia [...] sierpnia 2010 r. nie nadesłał prawidłowo sporządzonego wniosku oraz nie załączył wymaganych dokumentów. Stąd też Dyrektor Izby Celnej w P. postanowieniem z dnia [...] września 2010 r. wniosek skarżącego o umorzenie należności celnych pozostawił bez rozpatrzenia, które to orzeczenie zostało utrzymane w mocy postanowieniem z dnia [...] listopada 2010 r. Sąd I instancji uznał, iż organ nie zapewnił skarżącemu czynnego udziału w postępowaniu (art. 123 § 1 Ordynacji podatkowej), przy czym naruszenie tego obowiązku wynika z faktu, iż nie umożliwił stronie przeglądania akt sprawy oraz sporządzenia z nich notatek, kopii lub odpisów (art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej). Rzecz jednak w tym, że skarżący nie wystąpił z wnioskiem o przeglądanie akt sprawy, o jakim mowa w art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej. Zauważyć przy tym należy, iż czynności o jakich mowa w tym ostatnim przepisie odbywają się w lokalu organu w obecności pracownika tego organu (art. 178 § 2 Ordynacji podatkowej). Wbrew stanowisku Sądu I instancji, skarżący w piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. nie zawarł wniosku dotyczącego "przeglądania akt postępowania" lecz domagał się udostępnienia dokumentów umożliwiających prawidłowe wypełnienie wniosku i zarzucił, że nie doręczono mu wzoru wniosku, o jakim mowa w rozporządzeniu Ministra Finansów. W tej sytuacji kasator trafnie zarzucił, iż organ nie miał obowiązku przekazywania stronie wzoru normatywnego wniosku ani też dokumentów znajdujących się w aktach innej sprawy, dotyczących wymierzenia należności celnych w celu umożliwienia skarżącemu dołączenia ich do wniosku, gdyż taki obowiązek nie wynika z przepisów prawa. Nie można też podzielić poglądu Sądu I instancji, iż organ naruszył art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym postępowanie podatkowe powinno być prowadzone w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych, skoro w piśmie z dnia [...] sierpnia 2010 r. jednoznacznie wskazał, iż wniosek strony powinien być sporządzony zgodnie z wzorem zamieszczonym w rozporządzeniu Ministra Finansów z dnia 15 września 1999 r. i oznaczył publikację tego powszechnie obowiązującego aktu prawnego. W piśmie tym nie chodziło przy tym, aby wniosek skarżącego był sporządzony na formularzu stanowiącym załącznik do tego rozporządzenia, lecz o to, aby zawierał niezbędne dane przewidziane w tym załączniku. Z przytoczonych powodów Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w wyroku na mocy art. 185 § 1 p.p.s.a.