II SA/Ke 428/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jacek Kuza, Sędziowie Sędzia WSA Renata Detka,, Sędzia WSA Dorota Pędziwilk-Moskal (spr.), Protokolant Asystent sędziego Dorota Pawlicka-Armańska, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 8 września 2011r. sprawy ze skargi J.K. na decyzję- rozkaz personalny Komendanta Wojewódzkiego Policji z dnia [...] nr [...] w przedmiocie określenia prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji; II. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do chwili uprawomocnienia się wyroku. Rozkazem personalnym nr [...] z dnia [...] Komendant Wojewódzki Policji na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 2 k.p.a., po rozpatrzeniu odwołania J.K. utrzymał w mocy rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji w K. nr [...] z dnia [...] określający policjantowi na dzień przyjęcia do służby tj. 16 marca 1990r. prawo do wzrostu uposażenia zasadniczego na 7 % stawki uposażenia. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podał, że wnioskiem z dnia 16 lutego 2011r. J. K. zwrócił się do Komendanta Powiatowego Policji w K. z prośbą o ponowne zaliczenie do wysługi, pracy w gospodarstwie rolnym rodziców w okresie od [...] lutego 1981r. do 31 lipca 1984r. W dniu [...] Komendant Powiatowy Policji w K. na podstawie art. 101 ust. 1 i art. 107 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji (Dz. U. z 2007r. Nr 43 poz. 277 ze zm.) oraz przepisów rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażania oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego (Dz. U. z 2001r. Nr 152, poz. 1732 ze zm.), wydał rozkaz personalny nr [...], na mocy którego ponownie ustalił wysokość procentową wysługi lat na dzień przyjęcia do służby w Policji, zaliczając mu potwierdzone okresy składkowe: okres pracy w zakładach pracy w wymiarze 3 lat, 7 miesięcy i 22 dni, okres służby wojskowej w wymiarze 1 roku, 11 miesięcy i 18 dni, okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców w wymiarze 1 roku, 10 miesięcy i 16 dni. Łącznie 7 lat, 5 miesięcy i 16dni. W uzasadnieniu rozkazu wskazano, że na podstawie zgromadzonych dokumentów do wysługi lat uwzględnianej przy ustaleniu wzrostu uposażenia zasadniczego na dzień przyjęcia do służby należało stronie zaliczyć okres pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym rodziców od [...] lutego 1981r. do 31 grudnia 1982r. w wymiarze 1 roku, 10 miesięcy i 16 dni. Pozostały okres pracy przypadający po dniu 31 grudnia 1982r. nie został zaliczony z uwagi na fakt, że strona w tym okresie kształciła się w szkole ponadpodstawowej, a zatem praca nie stanowiła jej głównego źródła utrzymania. J. K. złożył od tego rozstrzygnięcia odwołanie wskazując, iż stanowisko organu I instancji nie uwzględniające w decyzji okresu po dniu 31 grudnia 1982r., jest niesłuszne bowiem jego ojciec, jako właściciel gospodarstwa rolnego, odprowadzał składki z tytułu ubezpieczenia społecznego za siebie i członków swojej rodziny. Ponadto dodał, że pobieranie nauki w szkole średniej w systemie zaocznym wiąże się z zajęciami w weekendy, co nie stanowi przeszkody w pracy w gospodarstwie rolnym. Utrzymując w mocy rozkaz personalny Komendanta Powiatowego Policji w K. organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 101 ust. 1 ustawy o Policji wysokość uposażenia zasadniczego policjanta jest uzależniona od grupy zaszeregowania jego stanowiska oraz od posiadanej wysługi lat. Stosownie zaś do treści § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażania oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego dokumenty potwierdzające okresy zaliczane do wysługi lat policjant jest obowiązany złożyć w komórce organizacyjnej jednostki Policji właściwej do spraw kadr. Nabycie prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego z tytułu wysługi lat oraz procentową jego wysokość z § 5 ust. 4 cyt. rozporządzenia określa się w decyzji ustalającej wysługę lub zmieniającej wysługę lat, z uwzględnieniem przepisów o przedawnieniu. Przepisy § 4 ust. 1 pkt 1-5 cyt. rozporządzenia zawierają taksatywną listę okresów wliczanych do wysługi lat, od której zależy wzrost uposażenia zasadniczego. Do okresów składających się na wysługę lat należą m. in. inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego, w tym: okresy prowadzenia indywidualnego gospodarstwa rolnego lub pracy w takim gospodarstwie, prowadzonym przez współmałżonka, przypadające przed dniem 1 stycznia 1983r., okresy pracy po ukończeniu 16 roku życia w gospodarstwie rolnym prowadzonym przez rodziców lub teściów, poprzedzające objęcie tego gospodarstwa i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub wraz ze współmałżonkiem, przypadające po dniu 31 grudnia 1982r., okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W ocenie organu odwoławczego, kwestią sporną w przedmiotowej sprawie pozostaje jedynie czasookres zaliczenia J.K. pracy w gospodarstwie rolnym rodziców, bowiem z okresu, o którego zaliczenie ubiegał się zainteresowany zaliczono mu tylko pracę od [...] lutego 1981r. do 31 grudnia 1982r. Przepisy ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy (Dz. U. z 1990r. Nr 54, poz. 310) jednoznacznie precyzują w jakich sytuacjach można do stażu pracy wliczać okresy pracy w gospodarstwie rolnym przypadające przed 1 stycznia 1983r. oraz po 31 grudnia 1982r. Zatem aby pracownikowi można było wliczyć okres pracy w gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy przed 1 stycznia 1983r., musi on spełniać łącznie następujące warunki: praca musi się odbywać po ukończeniu przez pracownika 16 roku życia, gospodarstwo, w którym dany pracownik pracował po 16 roku życia musi stanowić własność rodziców lub teściów, pracownik musi wykazać, że nastąpiło jego objęcie i rozpoczęcie jego prowadzenia osobiście lub ze współmałżonkiem. J. K. w okresie od [...] lutego 1981r. do 31 grudnia 1982r. miał ukończone 16 lat, pracował w gospodarstwie stanowiącym własność rodziców, które następnie aktem notarialnym z dnia 1996r. objął i wraz z żoną prowadzi. Zatem prawidłowo organ I instancji zaliczył stronie okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców od [...] lutego 1981r. do 31 grudnia 1982r. do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego. Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 3 cyt. ustawy z dnia 20 lipca 1990r. pracownikowi do stażu pracy można również wliczyć okres, w którym pracował w charakterze domownika. Jednakże przepisy tej ustawy nie wprowadzają definicji "domownika", wobec powyższego w tym zakresie należy posiłkować się definicją zawartą w obowiązujących przepisach ubezpieczeniowych rolników. Skoro J. K. wniósł o zaliczenie jego pracy wykonywanej w charakterze domownika w okresie od 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r. to normatywnej treści pojęcia "domownika" należy poszukiwać w ustawie z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1989r., Nr 24, poz. 133).Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy przez domownika rozumie się członka rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostawały we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegały obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, przy czym praca w rolnictwie stanowiła ich główne źródło utrzymania. Wobec powyższego domownikiem była osoba która spełniła łącznie wszystkie wymienione wyżej przesłanki. J. K. po ukończeniu 16 życia uczył się w szkole ponadpodstawowej, a w myśl § 2 ust 2 pkt 1 Rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983r. w sprawie wykonywania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin (Dz. U. z 1988r., Nr 2, poz. 10 ze zm.) praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształcił się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Zatem nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza przyjęcie, iż głównym źródłem utrzymania danej osoby była praca na roli. Uwzględniając powyższe, organ stwierdził, iż J. K. nie można uznać za domownika, gdyż nie spełnił łącznie wszystkich wskazanych wyżej przesłanek. Kształcił się w szkole ponadpodstawowej w Technikum w R., a zatem praca w gospodarstwie rolnym nie stanowiła dla niego głównego źródła dochodu, bowiem ucząc się był na utrzymaniu rodziców. Fakt, że wymieniony równolegle z pracą na roli łączył naukę w szkole ponadpodstawowej w systemie zaocznym, nie stanowi podstawy wliczenia do wysługi lat w gospodarstwie rolnym rodziców okresu od 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r. Na marginesie organ wskazał, że w obecnym stanie prawnym nie znajduje oparcia pogląd, iż warunkiem uznania za domownika jest zgłoszenie do ubezpieczenia społecznego i opłacanie przez rolnika składek na ubezpieczenie społeczne za domownika. Jednakże, wbrew temu co twierdzi J. K., z przedłożonego przez niego zaświadczenia z KRUS Oddziału Regionalnego wynika, że w okresie od 1 stycznia 1977r. do 31 grudnia 1988r. ubezpieczeniu podlegał tylko T. K.. Mając na względzie powyższe okoliczności organ stwierdził, że brak jest podstaw do uchylenie rozkazu personalnego Komendanta Powiatowego Policji w K. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach J. K. wniósł o jej uchylenie jako naruszającej prawo oraz uchylenie utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, zarzucając decyzjom naruszenie: - art. 32 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez dyskryminację osoby skarżącego ze względu na pobierane wykształcenie. - prawa materialnego tj. art. 1 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy oraz art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnym i członków ich rodzin - przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie. W uzasadnieniu skargi jej autor podkreślił, że rozporządzenie na które powołuje się organ zostało opublikowane 21 kwietnia 1983r. z mocą obowiązywania od 1 stycznia 1983r. i wprowadziło niekorzystne zmiany dla skarżącego naruszając tym samym zasadę niedziałania prawa wstecz, którą organ odwoławczy przemilczał. Skarżący podkreślił, że osoby po ukończeniu 16 roku życia aż do ukończenia 18 lat pozostają na utrzymaniu rodziców niezależnie od tego czy pobierają naukę, czy też nie. Sam fakt pobierania nauki nie decyduje o tym, czy ktoś jest domownikiem czy też nie, w rozumieniu przepisów ustawy. Zdaniem skarżącego, § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 1983r. jest wadliwy, gdyż zmienia definicję domownika zawartą w ustawie. Podkreślił, że przepis ten zawiera w swej treści element dyskryminujący osoby pracujące w gospodarstwie rodziców, będące uczniami, czy słuchaczami innych szkół niż ponadpodstawowe i wyższe, a przez to narusza zasadę konstytucyjną określoną w art. 32 ust. 2 Konstytucji RP. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje: Skarga odniosła zamierzony skutek. Zgodnie z art. 1, art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej jako p.p.s.a., wojewódzkie sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i przepisów postępowania, jeżeli mogły one mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stan faktyczny w sprawie niniejszej nie jest sporny. Istota sporu sprowadza się do wykładni art. 101 ustawy z dnia 6 kwietnia 1990r. o Policji w związku z art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin w związku z § 4 ust. 1 pkt 5 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 6 grudnia 2001r. w sprawie szczegółowych zasad otrzymywania i wysokości uposażenia zasadniczego policjantów, dodatków do uposażania oraz ustalania wysługi lat, od której jest uzależniony wzrost uposażenia zasadniczego. Zgodnie z § 4 ust. 1 pkt 5 tego rozporządzenia do wysługi lat uwzględnianej przy ustalaniu wzrostu uposażenia zasadniczego zalicza się inne okresy, jeżeli na podstawie odrębnych przepisów podlegają wliczeniu do okresu pracy lub służby, od którego zależą uprawnienia pracownicze lub wynikające ze stosunku służbowego. Odrębne przepisy w tym zakresie zawiera ustawa z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Zgodnie z art. 1 ust.1 pkt 3 tej ustawy do stażu pracy wlicza się przypadające po dniu 31 grudnia 1982r., okresy pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym w charakterze domownika w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W związku z takim brzmieniem tych przepisów, dla oceny czy wnioskowany okres pracy w gospodarstwie rolnym rodziców skarżącego od 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r. może być wliczony do wysługi lat uwzględnianych przy ustalaniu prawa do wzrostu uposażenia zasadniczego koniecznym jest ustalenie w pierwszej kolejności czy skarżący był w tym okresie " domownikiem w rozumieniu przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników i członków ich rodzin". Innymi słowy, podstawowym zagadnieniem w sprawie niniejszej jest ustalenie normatywnej treści pojęcia "domownik" w rozumieniu powołanych wyżej przepisów ubezpieczeniowych. Organy obu instancji przyjęły, iż według stanu prawnego obowiązującego do końca 1990r., skarżący nie mógł być uznany za domownika w rozumieniu art. 2 pkt 2 poprzednio obowiązującej ustawy ubezpieczeniowej, ponieważ z akt sprawy bezspornie wynika, że w okresie od 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r. kształcił się w szkole ponadpodstawowej - w Technikum w R.. W ocenie organów fakt, że skarżący równolegle z pracą na roli łączył naukę w szkole ponadpodstawowej z uwagi na naukę w systemie zaocznym, nie stanowi podstawy wliczenia do wysługi lat w gospodarstwie rolnym rodziców okresu od 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r. Zgodnie bowiem z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia z 1983r. pobieranie nauki w szkole ponadpodstawowej lub wyższej wykluczało uznanie, iż praca domownika w gospodarstwie rolnym stanowi główne źródło utrzymania. Stanowisko organów jest, zdaniem Sądu, błędne pojęcie "domownika" wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym nie zostało zdefiniowane w ustawie o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy. Ustawodawca odesłał w ustalaniu normatywnej treści tego pojęcia do przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. W związku z powyższym, skoro skarżący wniósł o zaliczenie jego pracy wykonywanej w takim charakterze w okresie od 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r., to normatywnej treści pojęcia "domownika" należy poszukiwać w obowiązującej w tym okresie ustawie z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin. Zgodnie z art. 2 pkt 2 tej ustawy, przez użyte w ustawie określenie "domownicy" rozumie się członków rodziny rolnika i inne osoby pracujące w gospodarstwie rolnym, jeżeli pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z rolnikiem, ukończyły 16 lat, nie podlegają obowiązkowi ubezpieczenia na podstawie innych przepisów, a ponadto praca w gospodarstwie rolnym stanowi ich główne źródło utrzymania. Organy przyjęły, iż skarżący nie może być uznany za domownika wykonującego pracę w gospodarstwie rolnym swoich rodziców w okresie od dnia 1 stycznia 1983r. do 31 lipca 1984r r. ze względu na naukę w szkole ponadpodstawowej - w Technikum w R.. W ocenie organów, nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza bowiem uznanie, iż praca skarżącego w gospodarstwie rolnym rodziców stanowiła główne źródło jego utrzymania, co miałoby wynikać z wykładni art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 14 grudnia 1982 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, określającego domownika, jako osobę, dla której praca w gospodarstwie rolnym stanowiła główne źródło utrzymania w związku z § 2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników indywidualnych i członków ich rodzin, według którego praca domownika w gospodarstwie rolnym nie stanowi głównego źródła utrzymania, jeżeli domownik kształci się w szkole ponadpodstawowej lub wyższej. Ze stanowiskiem organów nie można się zgodzić. Należy bowiem mieć na uwadze, iż w/w przepis rozporządzenia został zamieszony w § 2 tego rozporządzenia, który określa warunki konieczne do spełnienia przy ustalaniu obowiązku ubezpieczenia domowników. Tym samym w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy nie ma zastosowania. W konsekwencji powyższego, organy błędnie przyjęły, iż sam fakt nauki skarżącego w szkole ponadpodstawowej - Technikum w R. pozbawia go jednej z cech domownika w gospodarstwie rolnym we wnioskowanym okresie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 22 października 2010r., sygn. akt. I OSK 650/10 " nauka w szkole ponadpodstawowej wyklucza uznanie danej osoby za domownika, ale tylko dla potrzeb ustalenia obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. Powołany przepis §2 ust. 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 28 marca 1983 r. służył zatem w istocie zwolnieniu z ustawowego obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu osób kształcących się w szkołach ponadpodstawowych i wyższych. Nie sposób bowiem przyjąć jako zasady, iż samo kształcenie się w szkole ponadpodstawowej oznacza, iż praca w gospodarstwie rolnym nie jest głównym źródłem utrzymania osoby, która dopiero pobiera naukę w szkole ponadpodstawowej (..)" . W konsekwencji powyższych okoliczności, należy stwierdzić, iż w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. Dokonanie błędnej wykładni przepisów prawa materialnego skutkowało zaniechaniem przez organ oceny materiału dowodowego pod kątem ustalenia czy nauka skarżącego w szkole ponadpodstawowej w systemie zaocznym wykluczała pracę w gospodarstwie rolnym. Fakt ten byłby bowiem istotny, gdyby w tym czasie skarżący mieszkał w internacie lub na stancji, w konsekwencji czego nie miał możliwości codziennego powrotu do domu. Jeżeli bowiem skarżący, mimo jednoczesnego uczęszczania do szkoły wywiązywał się z powierzonej mu pracy w gospodarstwie, to nie istnieją podstawy do tego, by odmówić mu statusu "domownika" w rozumieniu przepisów ubezpieczeniowych. Organy winny mieć przy tym na uwadze treść art. 3 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 1990r. o wliczaniu okresów pracy w indywidualnym gospodarstwie rolnym do pracowniczego stażu pracy, zgodnie z którym w przypadku braku dokumentów uzasadniających wydanie zaświadczenia o pracy zainteresowanej osoby w indywidualnym gospodarstwie rolnym, okresy pracy w takim gospodarstwie mogą być udowodnione zeznaniami co najmniej dwóch świadków zamieszkujących w tym czasie na terenie, na którym jest położone to gospodarstwo rolne. Jak wynika z akt sprawy dowody takie zostały przez skarżącego przedłożone. Mając na uwadze powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji wydane zostały z naruszeniem prawa materialnego i procesowego, co powoduje konieczność uchylenia obu aktów na podstawie art. 145 § 1 pkt 1lit. a i c w zw. z art. 135 p.p.s.a. Orzeczenie zawarte w pkt II oparto o treść art. 152 p.p.s.a. Rozpoznając sprawę ponownie organ wyda stosowne rozstrzygnięcie uwzględniające pogląd prawny przedstawiony powyżej.