I OSK 1288/12
WyrokNaczelny Sąd Administracyjny2013-11-18
Skład orzekający: Jolanta Rudnicka, Jolanta Rajewska, Olga Żurawska-Matusiak
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy następca prawny użytkownika wieczystego, który nabył prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy darowizny (sukcesja singularna), jest uprawniony do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa w prawo własności na podstawie art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości?Ratio decidendi
Nie, następca prawny użytkownika wieczystego, który nabył prawo użytkowania wieczystego w drodze umowy darowizny (sukcesja singularna), nie jest uprawniony do nieodpłatnego przekształcenia tego prawa w prawo własności. Prawo do nieodpłatnego przekształcenia przysługuje wyłącznie następcom prawnym w drodze sukcesji uniwersalnej (np. spadkobiercom), ponieważ celem tej instytucji jest rekompensata za utratę prawa własności w wyniku działań państwa.Stan faktyczny
Sprawa dotyczyła wniosku o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Pierwotni użytkownicy wieczystym uzyskali prawo na podstawie dekretu z 1945 r. Następnie prawo to zostało przeniesione w drodze umów darowizny na M. M. oraz K. P. i M. P. Organy administracji odmówiły nieodpłatnego przekształcenia, uznając, że następcy prawni pod tytułem szczególnym (poprzez darowiznę) nie są uprawnieni do tej ulgi. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, a Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznał skargę kasacyjną.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę kasacyjną.Pełny tekst orzeczenia
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rudnicka (spr.) Sędziowie NSA Jolanta Rajewska del. WSA Olga Żurawska-Matusiak Protokolant asystent sędziego Marta Sikorska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej M. M. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 stycznia 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1374/10 w sprawie ze skargi M. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości oddala skargę kasacyjną.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 13 stycznia
2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1374/10 oddalił skargę M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.
Wyrok został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z dnia 29 grudnia 2000 r. J. M. i B. M. wystąpili o przekształcenie w prawo własności prawa użytkowania wieczystego nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oznaczonej jako działka nr [...] o pow. [...] ha, opisanej w księdze wieczystej Kw nr [...]. Do wniosku został załączony akt notarialny z dnia 4 stycznia 1980 r., Repertorium [...], z którego treści wynika, że prawo użytkowania wieczystego dla przedmiotowej nieruchomości na rzecz wnioskodawców zostało ustanowione na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), po rozpatrzeniu wniosku z dnia 12 lutego 1949 r. złożonego przez K. M..
Na mocy umowy zniesienia współwłasności z dnia 15 stycznia 1993 r. właścicielem lokalu nr 2 stał się B. M.. Lokal nr 1 wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego gruntu J. M., na mocy aktu notarialnego z dnia 14 listopada 2007 r., Repertorium A Nr [...] darował M. M.. Udziały po 1/2 we współwłasności lokalu nr 2 wraz z udziałem w prawie użytkowania wieczystego związanego z własnością lokalu B. M. darował K. P. i M.P..
W dniu 15 kwietnia 2008 r. M. M. wystąpiła o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. Z takim wnioskiem w dniu 19 grudnia 2008 r. wystąpiła K. P. i B. M. w imieniu małoletniego M. P..
Decyzją nr [...] z dnia [...] lutego 2010 r. Zastępca Burmistrza Dzielnicy [...] m. W. , działając z upoważnienia Prezydenta W. odmówił nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wykazał, że obecnym użytkownikom wieczystym, jako nabywcom prawa użytkowania wieczystego nieruchomości pod tytułem szczególnym nie przysługuje prawo do przekształcenia nieodpłatnego.
Od powyższej decyzji M. M. wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W..
Organ odwoławczy decyzją z dnia [...] kwietnia 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję Prezydenta W. . Kolegium przywołując treść art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 3 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.) wskazało, że możliwość przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności została przyznana przez ustawodawcę nie tylko podmiotom, które były użytkownikami wieczystymi w dniu wejścia w życie ustawy, lecz również ich następcom prawnym. Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego, które przysługiwało osobom określonym w art. 1 ust. 1 oraz 1a ustawy mogą wystąpić wyłącznie następcy prawni tychże osób będący osobami fizycznymi. Organ odwoławczy zauważył, że składając wniosek o przekształcenie prawa użytkowania wieczystego gruntu położonego w W. przy ul. [...] w prawo własności J. M. i B. M. spełniali wyżej wymienioną przesłankę, jak również ich następcy prawni, tj. M. M. oraz K. P. i M. .
Kolegium stwierdziło ponadto, że zasadą jest, iż przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności następuje za opłatą na rzecz dotychczasowego właściciela nieruchomości, która jest rekompensatą za utratę prawa własności. Wyjątek wprowadza art. 5 ustawy, zgodnie z którym przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości na rzecz użytkowników wieczystych, o których mowa w art. 1 ust. 1a albo ich następców prawnych następuje nieodpłatnie. Ustawa o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości odwołuje się do następstwa prawnego, nie określa jednak, o jaki rodzaj następstwa prawnego chodzi. Przy czym w odniesieniu do następców prawnych osób, o których mowa w art. 1 ust. 1a, fakt, czy miała miejsce sukcesja uniwersalna, czy singularna ma istotne znaczenie ze względu na regulację art. 5 przewidującą nieodpłatność przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługującego osobom, o których mowa w art. 1 ust. 1a. Zdaniem organu odwoławczego, pojęcie następcy prawnego użyte w art. 5 ustawy powinno być interpretowane jako następstwo pod tytułem ogólnym. Przepis ten dotyczy bowiem kategorii osób, którym w szczególnych okolicznościach oddano nieruchomość w użytkowanie wieczyste. Jest to zatem następstwo związane z osobą uprawnioną.
Organ zauważył, że w rozpoznawanej sprawie przeniesienie prawa nastąpiło w drodze umowy darowizny, która nie wywołuje takich skutków, jak przy sukcesji uniwersalnej. Nabycie nastąpiło bowiem w drodze umowy notarialnej zawartej na gruncie prawa cywilnego. M. M. oraz K. P. i M. P. nie są więc następcami uniwersalnymi osób, o których mowa w art. 1 ust. 1a ustawy i jako takim nie przysługuje im uprawnienie do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w prawo własności. Organ podkreślił, że taka wykładnia pojęcia "następstwa prawnego", o jakim mowa w art. 5 ustawy została wypracowana i przyjęta w orzecznictwie sądowoadministracyjnym.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] kwietnia 2010 r., nr [...] M. M. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Zaskarżonej decyzji zarzuciła błędne zastosowanie przepisu art. 5 ust 1 w zw. z art. 1 ust. 1a ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że w judykaturze przyjęto wąską interpretację pojęcia następcy prawnego, o którym mowa w przepisie art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.). Sądy już w okresie obowiązywania poprzedniej regulacji prawnej z 1997 r. dotyczącej uwłaszczenia osób fizycznych prawem własności oraz obecnie wskazywały, że następcami prawnymi uprawnionymi do nieodpłatnego przekształcenia są jedynie osoby będące sukcesorami ogółu praw po osobach, które w okresie obowiązywania poprzedniego ustroju na skutek działalności prawodawczej czy podejmowanych przez organy administracji indywidualnych aktów administracyjnych, bez uzyskania odpowiedniego ekwiwalentu, utraciły prawo własności do nieruchomości. Jak zauważono w orzecznictwie tylko w stosunku do takich osób uzasadnienie ma nieodpłatne przekształcenie i tylko wówczas nie narusza ono konstytucyjnie gwarantowanej (art. 165 i art. 167 Konstytucji RP) samodzielności finansowej jednostek samorządu terytorialnego. Sąd powołał się na dotyczący tego zagadnienia wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 kwietnia 2000 r., sygn. akt K 8/98).
Sąd dalej wywodził, że w orzecznictwie wskazano, że nabywca pod tytułem indywidualnym nabywa jedynie prawo użytkowania wieczystego przysługujące poprzednikowi prawnemu, nie zaś podmiotowy przywilej rekompensujący poprzednikowi prawnemu utratę prawa własności do gruntu. Takie rozumienie pojęcia następcy prawnego zaakceptował też Trybunał Konstytucyjny stwierdzając, że interpretacja art. 5 ustawy ma cechy trwałej i ustalonej w orzecznictwie, zaś orzecznictwo sądów jest jednolite. Trybunał uznał za oczywiście bezzasadny zarzut niejasności, czy nieprecyzyjności tego przepisu, skoro jest on jednolicie stosowany przez sądy ( postanowienie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 lutego 2010 r., sygn. akt Ts 104/09).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji, sytuacji skarżącej nie zmienia to, że jako nabywca prawa użytkowania wieczystego znajduje się jednocześnie, jako córka zbywcy, w gronie jego ustawowych spadkobierców. Sąd zauważył, że na gruncie niniejszej sprawy istotne znaczenie miał stan faktyczny i prawny obowiązujący w dacie wydania zaskarżonej decyzji. W tym okresie skarżąca miała status nabywcy prawa użytkowania do przedmiotowego udziału w gruncie, a nie spadkobiercy po swym ojcu. Nie można się zgodzić ze skarżącą, że zdarzeniem przyszłym i pewnym jest to, że skarżąca odziedziczy ogół praw po J. M.. Po pierwsze nie jest pewne to, czy skarżąca dożyje otwarcia spadku (art. 927 § 1 w zw. z art. 924 i art. 925 Kodeksu cywilnego). Po drugie nie jest pewne to, że skarżąca nabędzie ogół praw po ojcu w trybie dziedziczenia ustawowego, ponieważ jej ojciec ma prawo sporządzić testament i powołać do spadku innego spadkobiercę (art. 926 k.c.).
Sąd podniósł ponadto, że na gruncie ustawy z 2005 r. zasadą jest uwłaszczenie odpłatne (art. 4 ustawy), które zapewnia gminom dochody za utratę własności komunalnej. Przekształcenie nieodpłatne jest natomiast wyjątkiem od zasady, a zatem nieuzasadniony jest zarzut, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w sposób błędny (zawężający) interpretuje przepis art. 5 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1a ustawy.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła M. M., zarzucając zaskarżonemu orzeczeniu naruszenie prawa materialnego, tj. art. 5 pkt 1 w zw. z art. 1 ust. 1 a ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości polegającego na błędnej wykładni tego przepisu i przyjęcie, że prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości przysługuje wyłącznie następcom prawnym pod tytułem ogólnym.
W oparciu o powyższy zarzut skarżąca kasacyjnie wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że w art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości ustawodawca posłużył się zwrotem "następca prawny" bez bliższego zdefiniowania tego pojęcia. Niewątpliwie zatem do kręgu następców prawnych zalicza się następców prawnych pod tytułem ogólnym (spadkobierców) jak i następców prawnych pod tytułem szczególnym (obligacyjnym). Ustawa nie rozróżnia tych dwóch grup następców prawnych, tym samym nie można w drodze wykładni ograniczyć zastosowania przepisu tylko do wybranej grupy następców prawnych. Zdaniem skarżącej kasacyjnie, gdyby ustawodawca chciał ograniczyć zastosowanie przepisu art. 5 powołanej ustawy do następców prawnych pod tytułem ogólnym uczyniłby to wprost w ustawie poprzez użycia określenia jednoznacznie identyfikującego grupę uprawnionych osób chociażby poprzez użycie jednoznacznego zwrotu - spadkobiercy. Ponadto rozróżnienie pojęć zaproponowane przez Sąd pierwszej instancji niewątpliwie stoi również w sprzeczności z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej, która mieści się między innymi w treści zasady równości wyrażonej w art. 32 Konstytucji RP.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
W postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym prowadzonym na skutek wniesienia skargi kasacyjnej obowiązuje generalna zasada ograniczonej kognicji tego sądu. Stosownie bowiem do art.183 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz.U. t.j. 2012, poz. 270 ze zm.), powoływanej dalej, jako p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej: z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki wymienione zostały w §2 powołanego przepisu. W rozpoznawanej sprawie żadna z przesłanek nieważności nie wystąpiła, wobec tego Naczelny Sąd Administracyjny oceniał tylko zasadność zgłoszonych w skardze kasacyjnej podstaw zaskarżenia.
W skardze kasacyjnej w niniejszej sprawie, powołując się wyłącznie na podstawę określoną w art.174 pkt 1 p.p.s.a., podniesiono zarzut naruszenia przepisu prawa materialnego – art.5 pkt 1 w związku z art.1 ust.1 a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r.o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości ( Dz.U. Nr 175, poz.1459 ze zm.) przez jego błędną wykładnię. Według autora skargi kasacyjnej prawo do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przysługuje nie tylko następcom prawnym pod tytułem ogólnym, lecz także następcom prawnym, którzy nabyli użytkowanie wieczyste w drodze sukcesji singularnej.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do dokonania interpretacji pojęcia "następca prawny", użytego w art.5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości i udzielenia odpowiedzi, czy pod tym pojęciem należy rozumieć osoby, które nabyły prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej - na przykład dziedziczenia, czy również takie osoby, które uzyskały to prawo w drodze sukcesji pod tytułem szczególnym.
Stosownie do art. 5 wskazanej ustawy: "Przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie: 1) na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych; 2) spółdzielni mieszkaniowych lub ich następców prawnych, będących użytkownikami wieczystymi lub współużytkownikami wieczystymi nieruchomości, które uzyskały użytkowanie wieczyste w sposób określony w art. 1 ust. 1a pkt 1 lub pkt 2."
Gdyby dokonać wyłącznie wykładni literalnej tego przepisu, to istotnie można wywodzić, że skoro ustawodawca użył pojęcia następca prawny, zamiast np. spadkobierca, to pojęcie następca prawny obejmuje wszelkie sposoby nabycia prawa, zarówno w drodze sukcesji uniwersalnej, jak również w drodze sukcesji szczególnej. Jednakże odczytanie normy prawnej – art. 5 omawianej ustawy w jej literalnym brzmieniu, nie daje się pogodzić z pozostałymi zapisami wskazanej ustawy. Nie można bowiem pominąć związku wskazanego przepisu z art.1 ust.1 a ustawy. Zgodnie z jego brzmieniem: " Z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości, niezależnie od jej przeznaczenia, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały: 1)w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r.; 2) na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279)." Chodzi zatem o osoby pokrzywdzone i pozbawione prawa do nieruchomości wskutek wywłaszczenia lub innego przejęcia gruntu na rzecz Skarbu Państwa, a także o byłych właścicieli gruntów [...]. Zatem nieodpłatne przekształcenie użytkowania wieczystego ma być dla tych osób swoistą rekompensatą za poniesione szkody na skutek działań Państwa opisanych w art.1 ust.1 a ustawy.
Interpretując pojęcie "następca prawny" trzeba mieć także na uwadze treść art.4 omawianej ustawy, w którym ustawodawca, jako zasadę przyjął odpłatność przekształcenia użytkowania wieczystego we własność, zaś wyjątkiem od tej zasady jest nieodpłatność. Skoro nieodpłatność przekształcenia jest wyjątkiem od zasady, to wykładnia pojęcia "nabywcy" uprawnionego do skorzystania z nieodpłatnego przekształcenia nie może mieć charakteru wykładni rozszerzającej. Z tego swoistego "przywileju nieodpłatności" skorzystać mogą jedynie osoby, które wypełniają dyspozycję art.1 ust.1 a ustawy bądź ich spadkobiercy. Z istoty spadkobrania wynika bowiem, że spadkobierca wchodzi w ogół praw majątkowych spadkodawcy. W myśl art. 922 § 1 k.c. prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na jedną lub kilka osób. Spadkobierca zaś - jak stanowi art. 925 k.c. - nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, co następuje w chwili śmierci spadkodawcy. Korzystanie przez spadkobiercę z instytucji uregulowanej w art. 5 ustawy uzasadnione jest tym, iż wstępuje on w prawa swego "poprzednika" prawnego, z których ten nie mógł skorzystać.
Natomiast osoba, która nabyła użytkowanie wieczyste od podmiotów, o których mowa w art.1 ust.1 a w drodze umowy cywilnoprawnej wchodzi tylko w te prawa, które nabyła w drodze umowy. Nie ma żadnych racjonalnych podstaw, aby osoby takie traktować w sposób uprzywilejowany względem innych nabywców użytkowania wieczystego także w drodze umów cywilnoprawnych. W takiej sytuacji zostałaby naruszona konstytucyjna zasada równości wobec prawa ( art.32 Konstytucji RP). Niezbędna jest zatem wykładnia systemowa i funkcjonalna przepisów omawianej ustawy. W orzecznictwie i doktrynie aprobowane jest stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego, że właściwe stosowanie prawa nie może ograniczać się wyłącznie do stosowania literalnej wykładni ( por. uchwała 7 sędziów NSA z dnia 29 maja 2000 r., ONSA 2001, nr 1, poz.2) Wykładnia literalna jest tylko jednym ze sposobów wykładni przepisu i powinna być uzupełniana, w zależności od charakteru regulacji, wykładnią systemową, funkcjonalną oraz celowościową. Wykładnia systemowa opiera się na założeniu, że prawo powinno być spójną, niesprzeczną wewnętrznie całością, a pojedyncze przepisy nie powinny naruszać tego porządku. Analiza danego przepisu powinna obejmować jego związek z innymi przepisami danej ustawy. Wykładnia danego przepisu powinna być dokonywana na podstawie całokształtu obowiązujących przepisów, a nie na podstawie jednego przepisu w oderwaniu od innych. Literalne odczytanie przepisu art.5 pkt 1 ustawy i wywiedziony przez autora skargi kasacyjnej wniosek nie daje się pogodzić z pozostałymi zapisami ustawy.
Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony przez Sąd pierwszej instancji w zaskarżonym wyroku odnośnie tego, że pojęcie "następcy prawnego", w rozumieniu art. 5 ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, należy rozumieć w sposób szczególny poprzez uznanie, że pojęcie to nie odnosi się do następcy prawnego w drodze sukcesji singularnej.
W rozpoznawanej sprawie przeniesienie prawa nastąpiło w drodze umowy darowizny, która nie wywołuje takich skutków, jak nabycie w drodze sukcesji uniwersalnej. Nabycie nastąpiło bowiem w drodze umowy notarialnej zawartej na gruncie prawa cywilnego, zakładającej autonomię woli oraz zasadę, iż przenoszone jest to prawo, które posiadane jest przez zbywcę. W wyroku z 17 kwietnia 2007r., sygn. akt I OSK 763/06, publ.www.nsa.gov.pl., Naczelny Sąd Administracyjny trafnie zauważył, iż nie można w drodze decyzji administracyjnej zmieniać zakresu woli uczestników obrotu cywilnoprawnego poza zakres, który został wyznaczony przez prawodawcę.
Jak podkreśla się w doktrynie osoby wskazane w art. 5 pkt 1 ustawy są przez ustawodawcę traktowane w sposób szczególny. Zostały one bowiem pozbawione prawa własności w drodze wywłaszczenia bądź umowy zawartej jednak pod groźbą wywłaszczenia. Celem przyznania prawa do nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności było wyrównanie szkody wynikłej z przymusowego pozbawienia prawa własności w zamian za użytkowanie wieczyste. Celu tego nie sposób realizować wobec osoby, która w drodze czynności cywilnoprawnej nabyła prawo użytkowania wieczystego ( R. Skwarło: Komentarz do art. 5 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności, Lex/el 2007, teza 6).
Zatem, o ile z żądaniem przekształcenia - zgodnie z art. 1 ust. 3 ustawy mogą wystąpić osoby fizyczne, prawne i spółdzielnie będące następcami prawnymi osób, które w dniu wejścia w życie ustawy były użytkownikami wieczystymi nieruchomości i nabyli to użytkowanie na zasadzie sukcesji generalnej, jak i sukcesji singularnej. O tyle prawo do nieodpłatnego nabycia mają wyłącznie następcy prawni, którzy nabyli prawo użytkowania wieczystego w drodze sukcesji uniwersalnej.
Trafnie zatem orzekł Sąd pierwszej instancji, stwierdzając, że nie każdy użytkownik wieczysty może skorzystać z nieodpłatnego przekształcenia prawa, a tylko ten, który otrzymał użytkowanie wieczyste nieruchomości w zamian za odjęcie w trybie administracyjnoprawnym własności nieruchomości. Ograniczenie to należy odnieść także do następców prawnych. Zatem nie każdy przypadek następstwa prawnego będzie uprawniał do nieodpłatnego nabycia własności nieruchomości.
Mając na uwadze powyższe względy, na podstawie art. 184 P.p.s.a., orzeczono jak w wyroku.
| |
| |
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 14.07.2026. · Źródło