I SA/Lu 312/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Danuta Małysz, Sędziowie WSA Wiesława Achrymowicz,, WSA Małgorzata Fita (sprawozdawca), Protokolant Referent stażysta Paulina Zając, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 9 września 2011 r. sprawy ze skargi M. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na sporządzenie kopii plików dźwiękowych z akt sprawy oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej (dalej – DIS) po rozpatrzeniu zażalenia A na postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej (dalej DUKS) z dnia [...] o odmowie umożliwienia zapoznania się z dokumentami znajdującymi się w II tomie akt sprawy o numerze [...], uchylił zaskarżone postanowienie i nie wyraził zgody na sporządzanie kopii plików dźwiękowych zawierających zarejestrowane rozmowy telefoniczne. W uzasadnieniu podał, że w toku postępowania kontrolnego DUKS postanowieniem z dnia [...] włączył do akt prowadzonego postępowania dowody otrzymane z Prokuratury Apelacyjnej w postaci: 2 notatek urzędowych z dnia 9 sierpnia 2010 r., analizy z kontroli operacyjnej PTK (podsłuch telefonu komórkowego) stosowanej wobec Z. M. oraz analizę z kontroli operacyjnej PTK (podsłuch telefonu komórkowego) stosowanej wobec R. Sz. Następnie z uwagi na interes publiczny, jakim było dobro toczącego się postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną , DUKS w dniu [...] wydał postanowienie o wyłączeniu ww. materiałów operacyjnych z akt postępowania kontrolnego. Pismem z dnia [...] pełnomocnik strony zwrócił się z wnioskiem o udostępnienie materiałów uzyskanych przez organ kontroli skarbowej w wyniku kontroli operacyjnej PTK (podsłuch telefonu komórkowego) stosowanej wobec M. S. oraz Z. M., jak również wobec kontrahentów A i B. Zdaniem pełnomocnika strony, wnioski zawarte w protokole kontroli oparto na fragmentach rozmów telefonicznych. Wobec tego strona powinna mieć zapewnioną możliwość zapoznania się z całością materiału dowodowego, albowiem tylko wtedy będzie miała zagwarantowaną możliwość weryfikacji twierdzeń organu kontroli skarbowej, a tym samym możliwość skorzystania z prawa do czynnego uczestniczenia w prowadzonym postępowaniu. Postanowieniem z dnia [...] DUKS odmówił stronie umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi postanowieniem z dnia [...] z akt sprawy wskazując na interes publiczny, jakim jest dobro toczącego się postępowania karnego. Na niniejsze postanowienie pełnomocnik strony, złożył zażalenie, w którym wniósł o jego uchylenie i o udostępnienie materiałów pozyskanych przez organ kontroli skarbowej w trakcie kontroli operacyjnej wobec Z. M. i R. Sz. (podsłuch telefonu komórkowego). Zarzucił organowi pierwszej instancji naruszenie przepisów art. 179 § 1 Ordynacji podatkowej (dalej – O.p.), poprzez podanie za przesłankę wyłączenia dokumentów ważnego interesu publicznego, bez jego bliższego sprecyzowania. Ponadto, zdaniem pełnomocnika strony, organ nie ustalił czy w dniu wydania zaskarżonego postanowienia Prokurator nadal podtrzymywał swoje obawy co do dobra śledztwa i czy w ogóle śledztwo toczy się w dalszym ciągu, czy też zostało już zakończone i sporządzono akt oskarżenia. Przed wydaniem rozstrzygnięcia w powyższej sprawie, DIS pismem z dnia [...] zwrócił się do Prokuratury Apelacyjnej z prośbą o udzielenie informacji, czy wniosek Prokuratury Apelacyjnej z dnia [...] o wyłączenie możliwości zapoznania się stron z materiałami w postaci stenogramów i zapisów rozmów telefonicznych uzyskanych w trakcie kontroli operacyjnych jest nadal aktualny i uzasadniony ważnym interesem publicznym w postaci toczącego się postępowania karnego. Pismem z dnia [...] Prokurator poinformował, iż na obecnym etapie śledztwa, wobec faktu udostępnienia materiałów z kontroli operacyjnej podejrzanym, nie ma potrzeby wyłączania możliwości zapoznania się stron w postępowaniu kontrolnym z materiałem dowodowym w postaci stenogramów i zapisów rozmów telefonicznych uzyskanych w trakcie kontroli operacyjnych. Nie wyraził jednak zgody na sporządzanie kopii plików elektronicznych ww. dowodów. Aktualność tego stanowiska została przez Prokuraturę ponownie potwierdzona w piśmie z dnia [...]. Po otrzymaniu powyższych informacji, DIS rozstrzygnął sprawę i powołał się na art. 178 § 1 O.p. będący wyrażeniem dwóch zasad ogólnych postępowania podatkowego, tj. zasady względnej równości (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w postępowaniu (art. 123 O.p.) oraz na art. 179 § 1 O.p. ograniczający te zasady, zgodnie z którym, art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny. W ocenie DIS, w niniejszej sprawie odmowa sporządzenia kopii plików dźwiękowych zawierających zarejestrowane rozmowy telefoniczne, o które wnioskowała strona uzasadniona jest "interesem publicznym", o którym mowa w cytowanym przepisie art. 179 § 1 O.p. Powołał się na wyjaśnienie pojęcia "interesu publicznego" zawarte w wyroku WSA w Szczecinie z dnia 13 maja 2009 r. (sygn. akt I SA/Sz 43/09), w którym Sąd ten stwierdził, że przez "interes publiczny" rozumie się dyrektywę postępowania nakazującą mieć na uwadze respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy, sprawność działania aparatu państwowego, korektę błędnych decyzji itp. Dalej organ wyjaśnił, że przekładając to na praktykę postępowania uznaje się, że w pojęciu "interesu publicznego" mieści się, m.in. dobro prowadzonego postępowania karnego. Ujawnienie przestępstw i skuteczne ściganie ich sprawców jako element bezpieczeństwa i porządku publicznego leży bowiem w interesie całego społeczeństwa. Zdaniem DIS, w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia DUKS prawidłowo wskazał, iż ważnym interesem publicznym prowadzącym do odmowy umożliwienia zapoznania się z dokumentami wyłączonymi z akt sprawy jego wcześniejszym postanowieniem z dnia [...], jest wzgląd na toczące się postępowanie karne. Jednakże, DIS zgodził się też ze stwierdzeniem strony, że biorąc pod uwagę fakt, iż od momentu zajęcia stanowiska przez Prokuraturę Apelacyjną o wyłączenie możliwości zapoznania się stron z materiałami w postaci stenogramów i zapisów rozmów telefonicznych uzyskanych w trakcie kontroli operacyjnych, a złożeniem przez pełnomocnika strony wniosku o udostępnienie tych materiałów upłynęło niemalże cztery miesiące, organ kontroli skarbowej winien był ustalić, czy ograniczenie stronie dostępu do akt sprawy jest w dalszym ciągu uzasadnione. Uznając zarzut strony w tej części za uzasadniony DIS zwrócił się do Prokuratury Apelacyjnej z zapytaniem w tej sprawie, a po otrzymaniu odpowiedzi uznał, że o ile strona może już zostać w postępowaniu podatkowym zapoznana z materiałem dowodowym w postaci stenogramów i zapisów rozmów telefonicznych uzyskanych w trakcie kontroli operacyjnych o tyle nie można z względu na interes publiczny, o którym wcześniej była mowa, wyrazić jej zgody na sporządzanie kopii plików dźwiękowych zawierających zarejestrowane rozmowy telefoniczne. W ocenie DIS, przesłankę interesu publicznego wyczerpuje dobro toczącego się śledztwa a to oznacza, że możliwość wykonania przez stronę kopii z plików dźwiękowych zawierających zarejestrowane rozmowy telefoniczne nie jest możliwa na mocy art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej. Na powyższe postanowienie DIS, strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie, zarzucając mu naruszenie: - art. 178 § 1 i 3 O.p. poprzez bezpodstawną odmowę sporządzenia kopii plików dźwiękowych zawierających rozmowy telefoniczne zarejestrowane w ramach kontroli operacyjnej PTK, - naruszenie art. 120 i 121 §1 oraz art. 123 O.p. poprzez niezastosowanie w sprawie przepisów uprawniających skarżącą do otrzymania kopii dowodów, a tym samym uniemożliwienie jej czynnego uczestnictwa w prowadzonym postępowaniu. Biorąc powyższe pod uwagę, strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia i poprzedzającego go postanowienia DUKS jako naruszających przepisy prawa oraz o zasądzenie od DIS kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. W uzasadnieniu skargi, skarżąca po przytoczeniu stanu faktycznego w sprawie, powołała się na art. 178 § 1 O.p. i podniosła, że na jego mocy ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów. Prawo to obejmuje uprawnienie do zapoznania się z treścią wszystkich pism, opinii, analiz, raportów, protokołów i adnotacji, a także wszystkich innych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, bez względu na ich charakter prawny, a zatem również materiałów z kontroli operacyjnej stosowanej wobec skarżącej, jej pracowników oraz kontrahentów. Skarżąca zgodziła się, że przyznane stronie przez art. 178 O.p. prawa zostały ograniczone przez przepis art. 179 O.p. w dwóch przypadkach: 1) gdy znajdujące się w aktach sprawy dokumenty objęte są ochroną tajemnicy państwowej i 2) gdy dokumenty te zostały wyłączone z akt sprawy przez organ podatkowy ze względu na interes publiczny. Jednakże zdaniem skarżącej, w sprawie niniejszej sytuacja taka nie miała miejsca ponieważ DIS włączył do akt sprawy materiały z kontroli operacyjnej PTK. Skoro zatem materiały te stały się jawne dla strony, to stały się częścią dostępnego jej materiału dowodowego. Co za tym idzie, strona powinna mieć możliwość sporządzania kopii, czy też żądania sporządzenia uwierzytelnionych kopii tych materiałów. W ocenie strony, zaskarżone postanowienie DIS nie znajduje żadnej podstawy prawnej. Postanowienie to nie wskazuje ani w rozstrzygnięciu, ani w uzasadnieniu, normy prawnej stanowiącej podstawę odmowy wydania kopii nagrań dźwiękowych zawierających zarejestrowane rozmowy telefoniczne, o których wydanie wystąpiła skarżąca. Z pewnością podstawą prawną rozstrzygnięcia tego organu, nie może być art. 179 § 2 Ordynacji podatkowej ze względu na fakt, iż żądanie strony dotyczy materiałów włączonych do akt sprawy i jawnych dla strony. W odpowiedzi na skargę, DIS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Jednocześnie podkreślił, że w postanowieniu o włączeniu do akt sprawy wcześniej wyłączonych z niej materiałów uzyskanych z Prokuratury Apelacyjnej nie znalazły się nagrania dźwiękowe, o których mowa we wniosku i skardze strony. W tych okolicznościach stanowisko o odmowie sporządzenia z nich kopii jest nadal aktualne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest uzasadniona. Zgodnie z art. 178 O.p., strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów (§1). Strona może żądać uwierzytelnienia odpisów lub kopii akt sprawy lub wydania jej z akt sprawy uwierzytelnionych odpisów (§3). W myśl art. 179 O.p., przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny (§1). Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzania z nich notatek, kopii i odpisów, uwierzytelniania odpisów i kopii lub wydania uwierzytelnionych odpisów następuje w drodze postanowienia (§2). Z powyższych przepisów wynika, z czym zgadzają się obydwie strony, że zasada skonkretyzowana w art. 178 § 1 O.p., dotycząca umożliwienia stronie, w każdym stadium przeglądanie akt sprawy oraz sporządzanie z nich notatek, kopii lub odpisów doznaje ograniczenia w przepisie art. 179 § 1 O.p. Jeśli chodzi o znaczenie pojęcia “interes publiczny", o którym mowa w art. 179 § 1 O.p., Sąd zgadza się z jego interpretacją dokonana przez organy podatkowe obu instancji. Jak wskazuje się w piśmiennictwie treść interesu publicznego jest zmienna w zależności od etapu rozwoju społeczno-kulturalnego i modelu ustrojowego państwa oraz że w demokratycznym państwie prawnym interes publiczny wynika z całego porządku prawnego i wyznacza z jednej strony granice dopuszczalnej ingerencji państwa w stosunki społeczne i gospodarcze oraz w prawa i wolności obywatelskie, z drugiej zaś – granice dowolności zachowań jednostki (por. A. Pakułą, Encyklopedia prawa, Wyd. C.H. Beck 2007, s. 246) Zgodzić się przy tym należy ze stanowiskiem strony, że wprawdzie wyłączenie dokumentów z akt sprawy następuje wskutek ustalenia występowania przesłanki interesu publicznego, ale nie oznacza to, że organ podatkowy korzysta w tym wypadku z uznania administracyjnego. Konieczne jest zatem prawidłowe ustalenie przesłanki stosowania tej instytucji w każdej, indywidualnej sprawie podatkowej, a ponadto - w przypadku wydania postanowienia na zasadzie art. 179 § 2 O.p. - dokładne jej wyjaśnienie stronie. W ocenie Sądu rozpoznającego sprawę niniejszą, w zaskarżonym postanowieniu organ podatkowy prawidłowo ustalił przesłankę wyłączenia z art. 197 § 1 O.p. oraz wskazał, czym się kierował i jaki interes publiczny jest w ten sposób chroniony. W zaskarżonym postanowieniu organ podatkowy wskazał, że wyłączenie określonych dokumentów z akt sprawy nastąpiło ze względu na interes publiczny rozumiany jako dobro śledztwa prowadzonego przez Prokuraturę Apelacyjną. Organ podatkowy ustalił zatem przesłankę wyłączenia dokumentów oraz to, jaki konkretnie interes publiczny chroni. Niewątpliwie dobro prowadzonego postępowania karnego prowadzonego przez powołanego do tego organy ścigania wchodzi w zakres pojęcia interesu publicznego. Na tej podstawie Sąd stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest zgodne z prawem, ponieważ zostało wydane z powołaniem się na właściwą podstawę prawną, a jego uzasadnienie zawiera wszystkie konieczne elementy. Nie jest przy tym zasadne twierdzenie strony, że DIS włączył do akt sprawy materiały z kontroli operacyjnej PTK, z których sporządzenia kopii odmówił skarżącej. Jak wynika bowiem z akt sprawy DUKS postanowieniem z dnia [...] włączył do akt prowadzonego postępowania dowody otrzymane z Prokuratury Apelacyjnej w postaci: 2 notatek urzędowych z dnia 9 sierpnia 2010 r., analizy z kontroli operacyjnej PLK (podsłuch telefonu komórkowego) stosowanej wobec Z. M. oraz analizę z kontroli operacyjnej PTK (podsłuch telefonu komórkowego) stosowanej wobec R. Sz. a następnie postanowieniem z dnia [...] wyłączył ww. materiały operacyjne z akt postępowania kontrolnego. Ponownie włączając do akt sprawy dokumenty otrzymane z Prokuratury Apelacyjnej, w postanowieniu z dnia [...] DIS nie wymienił wśród nich plików dźwiękowych zawierających zarejestrowane rozmowy telefoniczne. Tym samym pliki te nadal w dniu wydania zaskarżonego postanowienia pozostawały wyłączone i nie były dla strony jawne, a to oznacza, że jej argumentacja w tym zakresie nie znajduje potwierdzenia w stanie faktycznym sprawy. Z podanych względów nie można uznać za zasadne zarzutów skarżącej naruszenia w zaskarżonym postanowieniu art. 178 § 1 i 3 O.p. a także art. 120 i 121 §1 oraz art. 123 O.p. Ponieważ Sąd nie dopatrzył się zarzucanego w skardze naruszenia przepisów postępowania, ani też nie stwierdził innych naruszeń prawa, które prowadziłyby do wyeliminowania zaskarżonego postanowienia z obrotu prawnego, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.