I OSK 1548/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Irena Kamińska Sędziowie: sędzia NSA Anna Lech (spr.) sędzia del. NSA Jacek Hyla Protokolant asystent sędziego Krzysztof Tomaszewski po rozpoznaniu w dniu 14 września 2011 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej E. G., I. G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 kwietnia 2010 r. sygn. akt II SA/Kr 324/10 w sprawie ze skargi E. G. i I. G. na decyzję Wojewody M. z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości oddala skargę kasacyjną Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 324/10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę E. G. i I. G. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nieruchomości; W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał na następując/y stan faktyczny sprawy: decyzją z dnia [...] lipca 1985 r., [...], Naczelnik Dzielnicy Kraków – [...], na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64), wywłaszczył na rzecz Skarbu Państwa nieruchomość w granicach działki nr 4 obr. 20 (mały) P. B. na cele realizacji Bazy Zajezdni Autobusowej MPK przy ul. Ł. w K., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny z dnia [...] grudnia 1983 r. znak [...], wydaną przez Wydział Gospodarki Przestrzennej i Architektury Urzędu Dzielnicowego Kraków – [...]. Działka nr 4 obr. 20 (mały) P. B. stanowiła w chwili wywłaszczenia współwłasność E. i S. G. po 1/2 części. Zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego dla Krakowa – Krowodrzy z dnia 10 grudnia 1997 r. sygn. akt l Co 409/97/K prawa do spadku po S. G. nabyły E. G. i I. G. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2006 r. Prezydent Miasta Krakowa orzekł o odmowie zwrotu części działki nr 214 w granicach działki nr 4/1 w związku z utratą własności tej działki przez Gminę Miejską Kraków. Prezydent Miasta Krakowa ustalił, iż zawnioskowana do zwrotu działka nr 4 o pow. 7488 m2 podzieliła się na działki nr 4/1, 4/2 i 4/3. Następnie działka nr 4/1 weszła w skład działki nr 214, działka nr 4/2 utworzyła działkę ewidencyjną nr 200, a działka nr 4/3 weszła w skład działki nr 213. Ponieważ działki nr 200 i 213 stanowią własność Gminy Kraków, Prezydent Miasta Krakowa był wyłączony od rozpoznawania sprawy o ich zwrot i wystąpił do Wojewody Małopolskiego o wyznaczenie innego organu do rozpoznania sprawy w tym zakresie. Przedmiotem rozstrzygnięcia Prezydenta Miasta Krakowa w niniejszej sprawie był więc jedynie wniosek o zwrot części działki nr 4 obr. 20 (mały) P. B., oznaczonej jako działka nr 4/1, która weszła wraz z innymi w skład działki nr 214 obr. 31 jedn. ewid. K. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] stycznia 2007 r. uchylił powyższą decyzję uznając, że została wydana przedwcześnie. W ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji winien był poinformować strony o możliwości wystąpienia na drogę postępowania cywilnego celem stwierdzenia nieważności umów, wskutek których Gmina Miejska Kraków utraciła władanie nieruchomością oraz ewentualnie zawiesić postępowanie administracyjne na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Gmina Miejska Kraków zaskarżyła decyzję Wojewody Małopolskiego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, a ten postanowieniem z 20 grudnia 2007 r., sygn. II SA/Kr 347/07, odrzucił skargę uznając, że Gmina nie ma w tym postępowaniu prawa strony. Pismem z dnia 26 września 2005 r. E. G. i I. G. złożyły wniosek o zwrot całej działki nr 4 obr. 20 (mały) P. B., w związku z okolicznością, że powzięty został zamiar użycia na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu działki nr 200 obr. 31 jedn. ewid. K. - powstałej z części działki nr 4 obr. 20 (mały) P. B. Decyzją z dnia [...] maja 2009 r., nr [...], Prezydent Miasta Krakowa na podstawie art. 4 pkt. 9b1, art. 136 ust. 3, art. 137 ust. 1, art. 142 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261 poz. 2603 ze zmianami), orzekł o odmowie zwrotu części działki nr 214 o pow. 93707 m2 obr. 31 jedn. ewid. K. m. Kraków w granicach wywłaszczonej działki nr 4 obr. 20 (mały) P. B. – na rzecz E. G. (poprzedniej właścicielki) oraz I. G. (spadkobierczyni poprzedniego właściciela). Od powyższej decyzji odwołanie złożyły E. G. i I. G. Wojewoda Małopolski decyzją z dnia [...] grudnia 2009 r., znak [...], utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję, całkowicie podzielając zarówno ustalenia faktyczne, jak i ocenę prawną poczynioną przez organ pierwszej instancji. Na decyzję Wojewody Małopolskiego E. G. i I. G. złożyły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie podkreślając, że w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka zbędności nieruchomości na cel wywłaszczenia, a jednocześnie nie zachodzi negatywna przesłanka zwrotu nieruchomości, o której mowa w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami. W odpowiedzi na skargę Wojewoda Małopolski wniósł o jej oddalenie i w całości podtrzymał swoje stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wyrokiem z dnia 26 kwietnia 2010 r., sygn. akt II SA/Kr 324/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalając skargę E. G. i I. G. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] grudnia 2009 r. wskazał, że roszczenie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości nie jest skuteczne względem każdoczesnego właściciela nieruchomości, a warunkiem jego realizacji jest to, by podmiot publicznoprawny był nadal właścicielem nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot. Sąd podkreślił, że organ prowadzący postępowanie administracyjne nie ma kompetencji, by decyzją administracyjną odebrać nieruchomość obecnemu właścicielowi i przekazać ją poprzedniemu właścicielowi. To zaś oznacza, że dopóki w obrocie prawnym pozostają czynności prawne, mocą których beneficjent wywłaszczenia wyzbył się nieruchomości, jej zwrot poprzedniemu właścicielowi nie jest możliwy. Sąd wskazał, że w odniesieniu do nieruchomości objętych niniejszym postępowaniem (działka nr 4/1 obr. 20), nadal pozostaje w obrocie prawnym umowa z dnia [...] września 1997 r., Rep. A nr [...], o wniesieniu przedmiotowej nieruchomości tytułem aportu do spółki "[...]". Wskazano, że Kodeks postępowania cywilnego w art. 189 reguluje kwestię legitymacji procesowej w sprawie o ustalenie istnienia prawa lub stosunku prawnego, przyznając tę legitymację temu, kto ma w tym interes prawny. Wobec tego Sąd stwierdził, że organy administracji publicznej orzekające w niniejszej sprawie nie miały legitymacji do wniesienia powództwa o stwierdzenie nieważności umowy z dnia [...] września 1997 r., gdyż interes do wystąpienia z takim powództwem miały wyłącznie skarżące, czego jednak nie uczyniły. Od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakwie skargę kasacyjną złożyły E. G. i I. G. wnosząc o jego uchylenie i przekazanie Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie: 1) przepisów postępowania, to jest art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), poprzez oddalenie skargi pomimo istnienia przesłanek do uchylenia decyzji organu drugiej instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 powyższej ustawy, 2) przepisów prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r., poprzez przyjęcie, że zbycie nieruchomości należącej do Skarbu Państwa lub jednostki samorządu terytorialnego w każdym przypadku uniemożliwia wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami zawiera wyjątek od zasady zwrotu nieruchomości w przypadku niewykorzystania nieruchomości na cel będący przyczyną wywłaszczenia w terminie wskazanym w art. 137 ustawy. Wyjątek taki powinien być interpretowany zawężająco. Podkreślono, że skoro zwrot nieruchomości w trybie art. 136 ust. 3 powołanej ustawy ma charakter zasady, to wszelkie wyjątki od tej zasady powinny wynikać wprost z treści przepisów prawa, a w zaskarżonym wyroku Sąd nie wskazał na żadne konkretne przepisy, które wprost przewidywałyby wyłączenie obowiązku zwrotu lub byłyby podstawą wykładni prowadzącej do takiego wniosku. W odpowiedzi na skargę kasacyjną [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa, następca prawny właściciela nieruchomości objętej roszczeniem o zwrot, to jest [...] Sp. z o. o, wniosła o jej oddalenie i powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne w zakresie interpretacji art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami wskazała, że decyzje organów administracyjnych orzekających w niniejszej sprawie oraz wyrok Sądu pierwszej instancji odpowiadają prawu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności określone w art. 183 § 2 wskazanej wyżej ustawy, zatem Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Wskazać należy, że na podstawie art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami możliwy jest zwrot nieruchomości w przypadku, gdy równocześnie zostaną spełnione dwie przesłanki: nieruchomość okazała się zbędna na cel określony w decyzji o jej wywłaszczeniu oraz stan prawny aktualny w chwili orzekania nie stanowi przeszkody do jej zwrotu poprzedniemu właścicielowi. Nie jest natomiast dopuszczalne wydanie decyzji o zwrocie nieruchomości, jeżeli Skarb Państwa lub gmina nie władają nieruchomością. Oznacza to, że fakt zadysponowania przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego wywłaszczoną nieruchomością przez jej zbycie umową cywilnoprawną na rzecz osób trzecich powoduje, że roszczenie o zwrot przysługujące byłemu właścicielowi z art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami staje się bezskuteczne i wnioskowana do zwrotu nieruchomość nie może zostać zwrócona. Taka interpretacja tego przepisu odnosi się również do sytuacji, w której nastąpiło przeniesienie w formie aportu nieruchomości na rzecz spółki. Z taką właśnie sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. W stosunku bowiem do nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania (działka nr 4/1) nadal pozostaje w obrocie prawnym umowa z dnia [...] września 1997r., Rep. A nr [...], o wniesieniu nieruchomości do spółki na co trafnie wskazał Sąd pierwszej instancji. Skarb Państwa zbył bowiem wywłaszczoną nieruchomość na rzecz [...] S. A. Zauważyć należy, że – jak wynika z akt niniejszej sprawy – pełnomocnik skarżących był wzywany do podjęcia stosownych kroków w zakresie wystąpienia do sądu powszechnego o stwierdzenie nieważności powołanej umowy z dnia [...] września 1997 r., jednakże bezskutecznie. Ponadto Wojewoda Małopolski pismem z dnia [...] listopada 2009r. zwrócił się do pełnomocnika skarżących o udzielenie informacji, czy E. G. oraz I. G. wystąpiły do sądu powszechnego z powództwem o stwierdzenie nieważności umów, na podstawie których Gmina Miejska Kraków utraciła własność części działki nr 214 obr. 31 jedn. ewid. Krowodrza w granicach działki nr 4/1 obr. 20 (mały) P. B. Pismo to pozostało jednak bez odpowiedzi. Podkreślić w tym miejscu należy, że tylko skarżące miały interes do wystąpienia z takim powództwem. Nie miały zaś takiej legitymacji organy administracyjne orzekające w niniejszej sprawie. Nie można zatem zarzucić im naruszenia przepisów art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wobec powyższego – za Sądem pierwszej instancji – uznać należy, że w obrocie prawnym nadal pozostaje umowa z dnia [...] września 1997 r. przeniesienia własności między innymi działki nr 214 przez Gminę Kraków w formie aportu na rzecz [...]. – umowa zawarta w formie aktu notarialnego, Rep. A nr [...]. Następnie [...] S.A. została przejęta przez firmę [...] LTD Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie. Z kolei firma [...] LTD Sp. z o.o. dokonała przeniesienia powyższego prawa w drodze umowy sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] sierpnia 2006 r. , Rep. A nr [...] na M. N. Następnie umową sprzedaży w formie aktu notarialnego z dnia [...] grudnia 2006 r., Rep. A nr [...], M. N. sprzedała przedmiotowe nieruchomości firmie [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie. Ta z kolei spółka zmieniła firmę, pod którą prowadziła działalność na [...] Sp. z o.o. z siedzibą w Warszawie. Aktem notarialnym, za rep. A [...], na podstawie uchwały zgromadzenia wspólników z dnia [...] lutego 2009 r. nastąpiło przekształcenie spółki [...] Sp. z o.o. w [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa. Zatem, jak z powyższego wynika, nieruchomość w skład której weszła działka, nr 4/1 była przedmiotem kilkakrotnego obrotu prawnego, a obecnie właścicielem tejże nieruchomości jest [...] Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością Spółka Komandytowa. Wskazać w tym miejscu również należy, że jeżeli przed dniem 1 stycznia 1998 r. rozporządzono wywłaszczoną nieruchomością w sposób określony w art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami i fakt ten został ujawniony w księdze wieczystej, to roszczenie o zwrot tej nieruchomości nie przysługuje byłemu właścicielowi (następcy prawnemu) choćby zostały spełnione przesłanki do zwrotu wynikające z art. 136 w związku z art. 137 ustawy. Przepis art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi zatem wyjątek od zasady określonej w art. 136 ust. 3 i uniemożliwia dochodzenie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w przypadku, gdy przed 1 stycznia 1998 r. sprzedano tę nieruchomość lub ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. W związku z tym stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie zwrot nieruchomości na podstawie art. 136 ustawy o gospodarce nieruchomościami był niedopuszczalny, wobec czego zarzuty skargi kasacyjnej nie znajdują usprawiedliwionych podstaw. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł, jak w sentencji.