I OZ 1003/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Anna Lech po rozpoznaniu w dniu 9 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 763/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi M. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2011 r., Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego postanawia: oddalić zażalenie. Pismem z dnia 29 kwietnia 2011 r. M. R. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] maja 2011 r., Nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. W dniu 15 lipca 2011 r. skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata "z Unii Europejskiej" oraz zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem z dnia 10 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wezwał skarżącego do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzez podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania, nadesłanie faktur VAT, paragonów oraz wskazanie źródeł, z których skarżący czerpie środki na pokrycie wspomnianych kosztów utrzymania. W odpowiedzi skarżący pismem z dnia 3 września 2011 r. wskazał, że "przeżył z kradzieży" oraz nie posiada żadnego dochodu. Dodatkowo przedłożył do akt postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Z. z dnia 5 sierpnia 2011r., odmawiające wydania zaświadczenia o dochodach za rok 2010. Z rozstrzygnięcia tego wynika, że skarżący nie składał zeznania podatkowego w zakresie podatku dochodowego od osób fizycznych za ten rok. Postanowieniem z dnia 14 września 2011 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Odnosząc się do wniosku skarżącego w części zwolnienia od kosztów referendarz wskazał, że strona korzysta w niniejszej sprawie ze zwolnienia od kosztów sądowych, gdyż przedmiotem sprawy jest pomoc społeczna. Tym samym wniosek w tym zakresie uznano za bezprzedmiotowy. Co zaś do żądania ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika referendarz stwierdził, że odstępując od złożenia żądanych w wezwaniu wyjaśnień w zakresie ponoszonych kosztów utrzymania oraz źródeł, z których czerpie środki na ich pokrycie skarżący nie rozwiał wątpliwości, jakie budziło oświadczenie o jego stanie majątkowym i możliwościach płatniczych. W związku z tym referendarz uznał, że skarżący nie wyczerpał przesłanki określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), umożliwiającej przyznanie prawa pomocy. Ponadto referendarz zaznaczył, że w ostatnim okresie skarżący złożył w Wojewódzkim Sadzie Administracyjnym w Gliwicach wnioski o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata w 100 sprawach. Wobec tego referendarz uznał, że skoro strona żąda sfinansowania przez budżet państwa udziału fachowego pełnomocnika w tak dużej ilości spraw, to tym bardziej powinna dochować szczególnej staranności w udzielaniu wyjaśnień dotyczących jego sytuacji majątkowej. Skarżący pismem z dnia 23 września 2011 r. złożył sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym oświadczył, iż utrzymuje się z kradzieży. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 763/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie przyznania adwokata wskazując, że pomimo prawidłowego i precyzyjnego wezwania, nie uprawdopodobnił on okoliczności dotyczących swojej trudnej sytuacji materialnej ani nie udokumentował okoliczności, na które powołał się we wniosku. Sąd stwierdził, że faktycznie skarżący zadeklarował brak jakichkolwiek dochodów od kwietnia 2010 r. oraz brak oszczędności i zaciągniętych pożyczek, to jednak nie udzielił odpowiedzi na pytanie, w jaki sposób obecnie pokrywa koszty swojego utrzymania, takie jak wyżywienie, zakup środków czystości, należności z tytułu opłat za wodę, prąd, gaz. Twierdzenie skarżącego, że "utrzymuje się z kradzieży" nie może być – w ocenie Sądu – uznane za wystarczające dla określenia źródła dochodów, z którego skarżący pokrywa bieżące wydatki. Sąd podał także, iż tak sformułowana odpowiedź, sugerująca uzyskiwanie zysków z popełniania przestępstw, czy wykroczeń może zostać uznana za wyraz lekceważenia przez skarżącego treści wezwania. Na to postanowienie skarżący złożył zażalenie, po raz kolejny podnosząc, że żyje z kradzieży. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Zaznaczyć należy, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Oznacza to, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. Natomiast zgodnie z art. 255 powołanej wyżej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Dopiero zatem po otrzymaniu i zapoznaniu z treścią dokumentów Sąd może wydać orzeczenie w zakresie prawa pomocy, co Naczelny Sąd Administracyjny podkreślał już w swoim orzecznictwie. Zatem w przypadku, gdy treść składanych przez stronę oświadczeń budzi wątpliwości Sądu, to powinien on skorzystać z możliwości jakie daje art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. postanowienia NSA: z dnia 17 lutego 2010 r. sygn. akt I OZ 102/10; z dnia 11 lipca 2006 r. sygn. akt I FZ 236/06; z dnia 28 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1304/04 oraz z dnia 19 stycznia 2005 r. sygn. akt OZ 1115/04). Nie można natomiast interpretować na korzyść strony faktu, że pomimo wezwania sądu w trybie art. 255 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, nie potwierdziła ona w sposób nie budzący wątpliwości faktów umożliwiających przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, ani nie poparła swojej odpowiedzi żadnym dokumentem. Jak wynika z akt niniejszej sprawy, skarżący był wzywany do przedłożenia stosownych dokumentów, jednakże nie wykonał on wezwania Sądu, bowiem jedynym podnoszonym przez niego argumentem jest okoliczność, że stale utrzymuje się z kradzieży. Taki argument jest niedopuszczalny i godzi w powagę sądu. Tym samym uznać należy, że sytuacja majątkowa skarżącego nie została przez niego wyjaśniona. Przypomnieć w tym miejscu należy zasadę wyrażoną w art. 199 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie ponoszą strony, a instytucja przyznania prawa pomocy stanowi odstępstwo od tej zasady. Ma ona charakter wyjątkowy, stosowana jest jedynie w przypadkach, gdy skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej i stanowi w istocie pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację nie mogą uiścić kosztów sądowych, bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania, przy czym ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek w tym zakresie. Można zatem stwierdzić, że rozstrzygnięcie sądu będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Oznacza to, że jeżeli strona składająca wniosek o przyznanie prawa pomocy nie przedstawia dokumentów, na podstawie których dałoby się ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, nie wypełnia spoczywających na niej obowiązków. W niniejszej sprawie, wobec okoliczności, że skarżący nie wypełnił obowiązku nałożonego na niego przez Sąd, uznać należy, że zaskarżone postanowienie Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 października 2011 r., nie narusza przepisów obowiązującego prawa. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił, jak w sentencji.