II FZ 106/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 689/11 w zakresie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 31 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 listopada 2011 r., I SA/Gl 689/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił J. G. przywrócenia terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi, stosownie do art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej Ppsa. Jak wskazano w motywach orzeczenia, pismem z dnia 19 sierpnia 2011 r. wezwano pełnomocnika skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi przez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie wezwano do dołączenia dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Przesyłka zawierająca powyższe wezwanie została doręczona I. S. w dniu 25 sierpnia 2011 r. Przy piśmie z dnia 30 sierpnia 2011 r. pełnomocnik skarżącego przedłożył dowód uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. Z kolei termin do uzupełnienia braku formalnego skargi (podania wartości przedmiotu zaskarżenia) upłynął bezskutecznie. Mając powyższe na względzie, postanowieniem z dnia 19 września 2011 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odrzucił skargę. Odpis powyższego postanowienia został doręczony I. S. w dniu 26 września 2011 r. Pismem z dnia 30 września 2011 r., nadanym w dniu 3 października 2011 r., pełnomocnik strony skarżącej wniósł o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku formalnego skargi poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia. W uzasadnieniu wniosku wskazano, że w dniu 25 sierpnia 2011 r. pełnomocnik przebywał na wyjeździe służbowym. W tym dniu do budynku, w którym znajduje się jego kancelaria, została dostarczona przesyłka pocztowa, lecz pomyłkowo została ona odebrana przez pracownika innej firmy, tj. Kancelarii P. – R. sp. z o.o., znajdującej się w tym samym budynku. Po powrocie z wyjazdu służbowego pracownik sąsiedniej firmy przekazał omyłkowo odebraną przesyłkę, która była otwarta, bo jak twierdził, myślał że jest adresowana do jego firmy i dlatego ją otworzył i przeczytał. Następnie okazało się, że pracownik w.w. spółki zgubił wezwanie do uiszczenia opłaty skarbowej od dokumentu pełnomocnictwa i przekazał jedynie informację, że w kopercie znajdowało się takie wezwanie, jak również przekazał odpis odpowiedzi na skargę. Pełnomocnik skarżącego nie wiedział natomiast o wezwaniu do uzupełnienia braku formalnego skargi i dlatego przesłał jedynie dowód uiszczenia opłaty skarbowej. Na potwierdzenie przywołanych okoliczności pełnomocnik skarżącego załączył oświadczenie I. K.-S. z dnia 27 września 2011 r. Następnie, na podstawie zarządzeń Przewodniczącego Wydziału z dnia 6 i 28 października 2011 r., ustalono, co następuje. Z informacji nadesłanych przez spółkę Poczta Polska S.A. wynika, że przedmiotowa przesyłka została doręczona na adres Kancelaria P. – R. w B., gdzie jej odbiór pokwitowała I. S., tj. osoba fizyczna czynna w lokalu Kancelarii i dysponująca jej pieczęcią oraz wyrażająca gotowość przyjęcia przesyłek. Jednocześnie wyjaśniono, że I. S. była wskazywana wcześniej listonoszowi przez M. K. (pełnomocnik skarżącego), jako osoba upoważniona do odbioru pism przychodzących do Kancelarii P. – R. w B. Ponadto poinformowano, że w przedmiotowej sprawie wyjaśnienia złożył listonosz właściwego urzędu pocztowego, który oświadczył, iż korespondencję adresowaną do podmiotu prowadzącego działalność pod nazwą Kancelaria P. – R. M. K. w B. doręcza każdorazowo pod wskazanym adresem przy ul. Z. [...] do rąk I. S., która potwierdzając przyjęcie przesyłek umieszcza w odpowiednich dokumentach podpis oraz odcisk pieczęci (datownika wpływu), na której widnieje nazwa podmiotu: Kancelaria P. – R., a nie Kancelaria P. – R. sp. z o.o. Z uwagi na powyższe oraz na fakt, iż I. S. dokonywała wcześniej wielokrotnie odbioru korespondencji kierowanej do firmy Kancelaria P. – R. M. K., na wyraźne ustne polecenie M. K. listonosz uznał, że w.w. osoba jest upoważniona do odbioru przesyłek dla wskazanego podmiotu. Ponadto Poczta Polska S.A. Oddział Rejonowy w B. podała, że w dokumentacji podległych jej urzędów pocztowych nie natrafiono na pełnomocnictwa pocztowe lub ogólne, z których wynikałoby umocowanie I. S. do odbioru korespondencji adresowanej do Kancelarii P. – R. M. K. w B. Operator publiczny załączył też potwierdzoną za zgodność kserokopię oświadczenia listonosza z dnia 8 listopada 2011 r. Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności Sąd pierwszej instancji nie zgodził się ze stanowiskiem pełnomocnika skarżącego, że I. S., która potwierdziła odbiór przesyłki zawierającej przedmiotowe wezwanie, nie była upoważniona do odbioru korespondencji kierowanej do tegoż pełnomocnika. Skoro I. S., która własnoręcznie potwierdziła odebranie przedmiotowej przesyłki, posłużyła się pieczęcią firmową pełnomocnika skarżącego, na co wskazuje odcisk pieczęci, na którym widnieje nazwa Kancelaria P. – R., to można domniemywać, że jest ona osobą uprawnioną do odbioru przesyłek kierowanych do pełnomocnika strony skarżącej. Zgodnie bowiem z utrwaloną linią orzeczniczą domniemywać należy, że pracownik dysponujący pieczęcią osobistą pracodawcy i potwierdzający odbiór korespondencji jest osobą upoważnioną do odbioru pism. Ponadto Sąd zauważył, że w przedmiotowej sprawie wszystkie przesyłki sądowe odbierała I. S., tj. wezwanie z dnia 19 sierpnia 2011 r., odpis postanowienia z dnia 19 września 2011 r. o odrzuceniu skargi, jak również odpis zarządzenia o wezwaniu do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej z dnia 28 października 2011 r. Przy tym skarga kasacyjna od w.w. postanowienia z dnia 19 września 2011 r. została wniesiona w terminie, jak również wezwanie do uzupełnienia wpisu od skargi kasacyjnej zostało wykonane przez pełnomocnika skarżącego terminowo i nie kwestionował on sposobu doręczenia tych przesyłek. Fakt, że I. S. jest osobą upoważnioną do odbioru przesyłek adresowanych do pełnomocnika strony skarżącej, potwierdza także oświadczenie z dnia 8 listopada 2011 r., złożone przez listonosza, z którego wynika, że wskazana osoba wielokrotnie dokonywała odbioru korespondencji kierowanej na adres Kancelaria P. – R. M. K., na wyraźne ustne polecenie M. K. Sąd podkreślił przy tym, że nie ma znaczenia fakt, iż osoba, która odebrała przesyłkę, jest zatrudniona w innej kancelarii znajdującej się w tym samym budynku. W ocenie Sądu, przyjmując obiektywny miernik staranności, od każdego pełnomocnika należycie dbającego o interesy swojego mocodawcy należy wymagać właściwego zorganizowania swojej pracy, w tym odpowiedniej organizacji odbioru korespondencji. Zaistniałe w tym zakresie zaniechanie ze strony pełnomocnika skarżącego nie wskazuje na wystąpienie braku winy z jego strony. W zażaleniu na omówione wyżej postanowienie wniesiono o jego uchylenie i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania, zarzucając naruszenie: 1) art. 45 Konstytucji poprzez dążenie Sądu do eliminacji praw konstytucyjnych gwarantujących każdemu sprawiedliwe i jawne rozpatrzenie sprawy, 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 133 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 65 § 2 Ppsa poprzez błędne przyjęcie przez Sąd, że wezwanie do uzupełnienia braków formalnych w skardze poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia zostało pełnomocnikowi doręczone, 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa w zw. z art. 40 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego poprzez niedoręczenie wezwania bezpośrednio do rąk adresata ze skutkiem złożenia własnoręcznego podpisu i podaniem daty (tzw. daty pewnej) odbioru przesyłki na zwrotce, 4) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 58 § 1 pkt 3 Ppsa poprzez niedoręczenie wezwania do usunięcia braków formalnych pełnomocnikowi osobiście tylko osobie trzeciej, pracującej co prawda w tym samym budynku ale w innej firmie, 5) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 76 § 1 oraz art. 77 § 1 Ppsa poprzez niedoręczenie skarżącemu pisma Sądu, dotyczącego wezwania do usunięcia braków formalnych skargi i pomimo niedoręczenia takiego wezwania odrzucenie skargi bez merytorycznego jej rozpatrzenia, 6) art. 87 § 1-2 Ppsa poprzez błędną interpretację stanu faktyczno-prawnego w przedmiocie złożonego wniosku o przywrócenie terminu w celu uzupełniania braku formalnego złożonej skargi. W motywach zażalenia pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko, że I. S. nie była osobą upoważnioną do odbioru pism w sprawie. Jak zauważono, w.w. osoba jako pracownik Kancelarii P. – R. sp. z o.o. wraz z innymi pracownikami tej spółki posiada pieczątkę tejże kancelarii. Do pieczątek tej Kancelarii pełnomocnik skarżącego oraz pracownicy obcych firm nie mają dostępu. I. S. posiada przy tym pełnomocnictwa do odbioru przesyłek dla około dziesięciu innych firm znajdujących się w tym samym budynku co kancelaria pełnomocnika i przy odbiorze przesyłek kierowanych do tych firm posługuje się swoją pieczęcią firmową. Pełnomocnik skarżącego podkreślił także, że nigdy nie udzielał żadnego pełnomocnictwa do odbioru przesyłek dla I. S., przy czym tego typu pełnomocnictwo nie byłoby wiążące, ponieważ Poczta Polska honoruje wyłącznie pełnomocnictwa pisemne, a takie nigdy nie zostało przez pełnomocnika złożone. Końcowo wskazano, że żaden pracownik Kancelarii P.-R. sp. z o.o. nie doręczył pełnomocnikowi wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi. Do zażalenia dołączono oświadczenie I. S., z którego wynika, że wszelka korespondencja kierowana do Kancelarii P. – R. sp. z o.o. w momencie przyjmowania jej przez pracownika jest obijana pieczątką, tzw. datownikiem, który jest własnością tejże kancelarii. Wskazano w nim również, że żaden z pracowników spółki, w tym I. K.-S., nie posiada żadnego umocowania do odbioru korespondencji kierowanej do kancelarii pełnomocnika skarżącego. Fakt odbioru przedmiotowego wezwania nastąpił przez pomyłkę, ponieważ nazwy obu kancelarii są bardzo podobne. Na tę okoliczność potwierdzono w oświadczeniu również, że I. K.-S. posiada pisemne pełnomocnictwa do odbioru przesyłek dla dziesięciu innych firm znajdujących się w tym samym budynku. Wszystkie te przesyłki stemplowane są pieczęcią Kancelarii P. – R. sp. z o.o. Stąd też omyłkowo ostemplowano również przesyłkę kierowaną do pełnomocnika skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W pierwszym rzędzie za oczywiście niezasadne należy uznać te zarzuty zażalenia, w których powołano się na przepisy nieznajdujące zastosowania w przedmiotowym postępowaniu incydentalnym, tj. zwłaszcza art. 58 § 1 pkt 3, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) Ppsa, art. 133 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego oraz art. 40 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Pierwsze dwa przepisy nie stanowiły podstawy prawnej zaskarżonego postanowienia, ponieważ dotyczą one orzeczeń wydawanych co do istoty sprawy (odrzucenie skargi z powodu nieuzupełnienia jej braków formalnych, uchylenie orzeczenia organu z powodu uchybień procesowych). Natomiast kolejne unormowania w ogóle nie znajdują zastosowania w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (odnoszą się odpowiednio do postępowania cywilnego i administracyjnego). Przy czym wyjaśnić tu należy, że wbrew przekonaniu pełnomocnika skarżącego art. 133 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego nie znajduje zastosowania w postępowaniu sądowoadministracyjnym z uwagi na odesłanie zawarte w art. 65 § 2 Ppsa. Przepis ten stanowi, że do doręczenia pism w postępowaniu sądowym przez pocztę stosuje się tryb doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym, jeżeli przepisy niniejszego rozdziału nie stanowią inaczej. Kwestie uregulowane w art. 133 § 1 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego (komu doręcza się pisma w postępowaniu przed sądem) są natomiast przedmiotem odrębnego unormowania w przepisach Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (odpowiednio art. 67 § 1 i § 5 tej ustawy). Podobnie niezrozumiały jest zarzut naruszenia art. 76 § 1 oraz art. 77 § 1 Ppsa. Pierwszy z w.w. przepisów dotyczy sytuacji, gdy pełnomocnik reprezentuje w danej sprawie kilka osób (co nie ma miejsca w tym przypadku), natomiast drugi odnosi się do kwestii sposobu potwierdzania odbioru pism sądowych, nie regulując tego, komu należy doręczać te pisma. Chybione są również pozostałe zarzuty zażalenia (art. 87 § 1-2 Ppsa, art. 45 Konstytucji). Istota stanowiska pełnomocnika skarżącego w tym zakresie sprowadza się do twierdzenia, że pani I. S. (obecnie I. K.-S.) nie była osobą upoważnioną do odbioru pism sądowych w sprawie. Taki pogląd jednak – mimo oświadczeń pełnomocnika skarżącego, jak również w.w. osoby w przedmiotowym zakresie – nie znajduje uzasadnienia nie tylko w świetle szczegółowych, opisanych wyżej (s. 2) i wyczerpująco przeanalizowanych przez Sąd wojewódzki wyjaśnień pocztowego operatora publicznego (Poczta Polska S.A.), ale przede wszystkim z uwagi na treść akt sprawy (art. 133 § 1 w zw. z art. 166 Ppsa). Jak bowiem trafnie zauważył Sąd pierwszej instancji, niemal wszystkie przesyłki sądowe w niniejszej sprawie odbierała I. S. (zob. k. 15, 26, 60 akt sądowych), w tym także te nadane po doręczeniu kwestionowanego wezwania o uzupełnienie braków formalnych skargi, z wyjątkiem odpisu zaskarżonego postanowienia. To ostatnie doręczenie pokwitowała wprawdzie inna osoba, jednak również posługując się pieczęcią, która według dołączonego do zażalenia oświadczenia należy do Kancelarii P. – R. sp. z o.o. (k. 79 akt sądowych). Poza tym także pisma w postępowaniu podatkowym, z zaskarżoną decyzją na czele, odbierała I. S. oraz inne osoby posługujące się w.w. pieczęcią (zob. np. k. 63 akt adm. II instancji). Podkreślić w związku z powyższym należy, że skuteczności żadnego z wymienionych doręczeń, z wyjątkiem doręczenia przedmiotowego wezwania do uzupełnienia braków formalnych skargi, pełnomocnik skarżącego nie kwestionuje. Z powyższych względów nie sposób dać wiary oświadczeniom pełnomocnika skarżącego, jak i I. S., iż odbiór przesyłki przez tę osobę nastąpił omyłkowo i nie posiadała ona umocowania do odbioru korespondencji kierowanej do kancelarii pełnomocnika skarżącego. Wiarygodne są w tym kontekście wyjaśnienia listonosza, że takowe upoważnienie zostało udzielone ustnie, czego przecież przepisy Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wykluczają. Co więcej, w odniesieniu do art. 67 § 2 Ppsa – regulującego kwestię doręczenia pisma sądowego dla osoby prawnej, czy jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, poprzez pracownika upoważnionego do odbioru pism – Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że umocowanie osoby fizycznej do odbioru pism adresowanych do osoby prawnej może być nawet dorozumiane. Nie jest konieczne posiadanie przez odbierającego korespondencję pisemnego upoważnienia do dokonania tej czynności i okazywania go w chwili działania (zob. post. NSA z dnia 9 lipca 2009 r., II FSK 1456/08, Lex nr 552655, a także powołane tam orzecznictwo Sądu Najwyższego). Zdaniem składu orzekającego, pogląd ten zachowuje aktualność także na gruncie art. 72 § 2 Ppsa, znajdującego odpowiednie zastosowanie w niniejszym przypadku. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli doręczenia dokonuje się w miejscu pracy (w tym przypadku pełnomocnika – uwaga Sądu), można doręczyć pismo osobie upoważnionej do odbioru pism. Nie ma wobec tego, w świetle poczynionych uwag, racji pełnomocnik skarżącego, że obligatoryjne jest udzielenie stosownego upoważnienia na piśmie. W związku z powyższym nie można było uwzględnić niniejszego zażalenia. Nie sposób bowiem uznać, jak chce strona skarżąca, że doręczenie stosownego wezwania nie było skuteczne (w trybie art. 67 § 5 w zw. z art. 72 § 2 Ppsa), a tym samym, że uchybienie terminowi nastąpiło w sposób niezawiniony (art. 86 § 1 w zw. z art. 87 § 2 Ppsa). Podstawę prawną niniejszego postanowienia stanowiły art. 184 w zw. z art. 197 § 2 Ppsa.