IV SA/Wa 971/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Łąpieś-Rosińska, Sędziowie Sędzia WSA Łukasz Krzycki, Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant ref. staż. Renata Puchalska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 września 2011 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie ewidencji gruntów i budynków 1. uchyla zaskarżoną decyzję i utrzymaną nią w mocy decyzję Starosty M. z dnia [...] lutego 2011 roku nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku; 3. zasądza od Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] na rzecz skarżącego A. K. kwotę 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. W dniu 4 stycznia 2011 r. wpłynął do Starostwa Powiatowego w M. wniosek A. K. o wykreślenie z ewidencji gruntów dzierżawy gospodarstwa rolnego położonego we wsi K. w gminie W., zawartej w dniu 6 maja 2005 r. między C. i H. małż. S. (wydzierżawiający) a T. i M. małż. O. (dzierżawcy). Wnioskodawca wskazał, że nabył własność przedmiotowej nieruchomości w trybie egzekucji sądowej na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w M. o przysądzeniu własności wydanego w sprawie o sygn. akt [...]. Do powyższego wniosku załączono umowę dzierżawy; pisma datowane na 10 września 2010 r., skierowane do każdego z dzierżawców, zawierające oświadczenia woli wnioskodawcy i K. K. o wypowiedzeniu umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości w zakresie działek ew. nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 2,71 ha z trzymiesięcznym okresem wypowiedzenia ze skutkiem na 31 grudnia 2010 r.; potwierdzenia nadania powyższych pism; koperty, w których znajdowały się te pisma oraz zwrotne potwierdzenia ich odbioru. Decyzją z dnia [...] lutego 2011 r. Starosta M. odmówił dokonania zmiany w ewidencji gruntów polegającej na wykreśleniu dzierżawców, wpisanych na podstawie przedmiotowej umowy dzierżawy z dnia 6 maja 2005 r., w odniesieniu do działek ew. nr [...] i nr [...] o łącznej powierzchni 2,71 ha. W uzasadnieniu swojej decyzji organ pierwszej instancji podniósł, że wcześniejsze rozwiązanie umowy dzierżawy może nastąpić zgodnie z przepisami ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. nr 16, poz. 93 ze zm.), zwanej dalej "k. c.". Wobec tego wykreślenie dzierżawców z ewidencji gruntów wymaga zgodnego wniosku obu stron umowy. Skoro brak stosownego wniosku dzierżawców (T. i M. małż. O.), nie można zadośćuczynić wnioskowi A. K. Odwołanie od powyższej decyzji Starosty M. wniósł A. K. Decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. Wojewódzki Inspektor Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...] utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Merytorycznym argumentem za odmową dokonania wnioskowanej zmiany w ewidencji gruntów jest niemożność wypowiedzenia umowy dzierżawy zawartej na czas oznaczony. Organ powołał się na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1997 r. w sprawie o sygn. akt III CZP 49/97, opubl. w OSNC 1998/3/36. Umowa pozostaje więc w mocy na okres, na jaki została zawarta, a wykreślenie z ewidencji gruntów dzierżawców jest możliwe dopiero po upływie tego okresu lub na zgodny wniosek stron. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał ponadto, że nie nastąpiło skuteczne doręczenie dzierżawcom pisma w przedmiocie wypowiedzenia umowy dzierżawy, a także nie podjęto działań doręczenia zastępczego w trybie art. 44 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j.: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a.". Wnioskodawca A. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Geodezyjnego i Kartograficznego Województwa [...]. Zdaniem skarżącego, po pierwsze, można wypowiedzieć umowę dzierżawy zawartą na czas oznaczony, a po drugie - doręczenie wypowiedzenia następuje w trybie art. 61 k. c., a nie w trybie k. p. a. Odnośnie pierwszej kwestii wskazano, że powołana przez organ odwoławczy uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 października 1997 r. została wydana na podstawie nieobowiązującego już stanu prawnego - przed wejściem w życie w dniu 10 lipca 2001 r. nowelizacji k. c. polegającej na dodaniu art. 673 § 3 k. c. stanowiącego o możliwości wypowiedzenia umowy dzierżawy przez każdą ze stron, jeśli umowa możliwość jej wypowiedzenia. Przedmiotowa umowa dzierżawy z dnia 6 maja 2005 r. w § 6 ust. 1 przewidziała możliwość jej rozwiązania z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia przez każdą ze stron. Skarżący skorzystał z tej możliwości. Umowa została więc rozwiązana, stąd odmowa wykreślenia byłych dzierżawców z ewidencji gruntów narusza prawo. Jednocześnie wskazano, że § 11 ust. 2 rozporządzenia Ministra Rozwoju Regionalnego i Budownictwa z dnia 29 marca 2001 r. w sprawie ewidencji gruntów i budynków (Dz. U. nr 38, poz. 454), zwanego dalej "rozporządzeniem", mówiący o zgodnym wniosku stron, nie ma w sprawie zastosowania, gdyż dotyczy wyłącznie ujawniania danych w ewidencji, a nie ich wykreślania. Ponadto, wobec skutecznego wypowiedzenia umowy, nie ma już stron umowy dzierżawy, więc nie może być mowy o ich zgodnym wniosku w przedmiocie wykreślenia danych z ewidencji. Odnośnie sposobu doręczenia dzierżawcom wypowiedzenia umowy dzierżawy skarżący podniósł, że następuje ono w trybie art. 61 k. c., a nie w trybie k. p. a. Przesyłki zawierające oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy zostały dwukrotnie awizowane, w związku z czym dzierżawcy mieli możliwość zapoznania się z ich treścią. Okoliczność, że tego nie uczynili nie ma znaczenia dla skuteczności doręczenia tych oświadczeń woli. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje stanowisko i wniósł o oddalenie skargi wskazując, że stan prawny w kwestii możliwości wypowiedzenia umowy dzierżawy nie zmienił się. Dodany § 3 art. 673 k. c. wymaga bowiem określenia w umowie wypadków, w których wypowiedzenie jest możliwe. Skoro przedmiotowa umowa takich wypadków nie przewidywała, nie było możliwe jej wypowiedzenie w drodze jednostronnego oświadczenia woli właściciela gruntu bez udziału dzierżawców. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje. Skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy. Na wstępie należy zauważyć, że w razie wszczęcia postępowania na wniosek obowiązkiem organu administracji publicznej jest dokładne ustalenie treści żądania strony, które wyznacza przedmiot postępowania. Organ związany jest tym żądaniem. Jeśli organ, do którego zgłoszony został wniosek o wszczęcie postępowania, ma wątpliwości co do tego, czego dotyczy wniosek, jego obowiązkiem jest podjęcie z urzędu czynności wyjaśnienia treści żądania strony (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2001 r., IV SA 1091/99). W niniejszej sprawie organ wszczął postępowanie w zakresie wykreślenia dzierżawców z ewidencji gruntów jedynie w zakresie działek ew. nr [...] i nr [...]. Mimo że wniosek datowany na 4 stycznia 2011 r. expressis verbis nie ograniczał żądania do dokonania zmian w ewidencji do powyższych działek, to w ocenie Sądu organ nie naruszył prawa, ponieważ do wniosku załączone były pisma datowane na 10 września 2010 r., skierowane do każdego z dzierżawców, zawierające oświadczenia woli wnioskodawcy i K. K. o wypowiedzeniu umowy dzierżawy przedmiotowej nieruchomości jedynie w zakresie działek ew. nr [...] i nr [...]. Zasadne było zatem uznanie przez organ, że zakresem wniosku z dnia 4 stycznia 2011 r. objęte są jedynie te działki, które były przedmiotem wypowiedzenia (nr [...] i nr [...]). W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż zapisy zawarte w ewidencji gruntów dotyczące uprawnień do gruntu (w tym wynikających z umowy dzierżawy) mają charakter pochodny w stosunku do informacji wynikających ze źródeł wskazanych w § 12 ust. 1 rozporządzenia. Organ ewidencyjny może wpisać do ewidencji tylko takie prawo do nieruchomości, które w sposób niewątpliwy wynika z dokumentów wskazanych w rozporządzeniu, nie może zaś takiego prawa ani ustanowić, ani wyinterpretować (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 maja 2010 r., IV SA/Wa 519/10). Rejestr winien przy tym odzwierciedlać aktualny status prawny gruntu, nie służy zaś do ewidencjonowania wszystkich dokumentów historycznie związanych ze stanem prawnym danego gruntu. Zgodnie z § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia w ewidencji wykazuje się dane dotyczące osób, które władają gruntami na podstawie umów dzierżawy (dzierżawców), zgłoszonych do ewidencji stosownie do art. 28 ust. 4 pkt 3 ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998 r. Nr 7, poz. 25, Nr 106, poz. 668 i Nr 117, poz. 756, z 1999 r. Nr 60, poz. 636 i z 2000 r. Nr 45, poz. 531). Stosownie zaś do § 11 ust. 2 rozporządzenia dane ewidencyjne o gruntach będących przedmiotem dzierżawy oraz o dzierżawcach ujawnia się w ewidencji wyłącznie na wspólny wniosek podmiotów, które zawarły umowę dzierżawy. Ponadto, zgodnie z § 12 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia prawa osób w § 11 ust. 1 pkt 1 i 2, do gruntów uwidacznia się w ewidencji na podstawie umów dzierżawy, o których mowa w § 11 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia. W świetle powyższych przepisów zasadniczą kwestią dla rozstrzygnięcia sprawy jest więc ustalenie, czy T. O. i M. O., wpisani do ewidencji jako dzierżawcy, dalej zachowują status dzierżawców, warunkujący istnienie stosownego zapisu w ewidencji. W ocenie Sądu organy obu instancji błędnie przyjęły, że T. O. i M. O. w dalszym ciągu zachowują status dzierżawców, gdyż umowa dzierżawy zawarta w dniu 6 maja 2005 r. z ówczesnymi właścicielami przedmiotowych działek C. S. i H. S. (wydzierżawiającymi) pozostaje w mocy z tym, że drugą stroną tej umowy jest aktualny właściciel działek. Sąd uznaje za słuszne stanowisko skarżącego, że wypowiedzenie umowy dzierżawy zawartej na czas oznaczony było prawnie dopuszczalne oraz skuteczne. Argumentem przemawiającym za prawną dopuszczalnością wypowiedzenia w 2010 r. zawartej na czas oznaczony umowy dzierżawy jest obowiązujący od dnia 10 lipca 2001 r. § 3 art. 673 k. c. w zw. z art. 694 k. c. stanowiący, że jeżeli czas trwania dzierżawy jest oznaczony, zarówno wydzierżawiający, jak i dzierżawca mogą wypowiedzieć dzierżawę w wypadkach określonych w umowie. W niniejszej sprawie czas trwania umowy był oznaczony (10 lat), a w § 6 ust. 1 umowy przewidziano możliwość jej rozwiązania z zachowaniem trzymiesięcznego okresu wypowiedzenia przez każdą ze stron. W ocenie Sądu określenie w umowie wypadków, w jakich możliwe jest wypowiedzenie umowy nastąpiło poprzez zawarte w § 6 ust. 2 umowy odesłanie do odpowiedniego stosowania przepisów k. c. o dzierżawie, które zawierają wypadki, których zajście umożliwia wypowiedzenie umowy (np. używanie rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub z przeznaczeniem rzeczy - art. 667 § 2 k. c. w zw. z art. 694 k. c.). Bez znaczenia jest okoliczność, iż dotyczą one umowy na czas nieoznaczony, jako że § 6 ust. 2 umowy wskazuje na ich odpowiednie zastosowanie, co umożliwia ich zastosowanie do umów na czas oznaczony. Sąd stanął przy tym na stanowisku, że dla skuteczności wypowiedzenia nie jest konieczne powołanie w nim wprost przyczyny, z jakiej wypowiedzenie następuje. Ponadto Sąd uznał, że oświadczenie woli właściciela gruntu zostało skutecznie doręczone dzierżawcom. Stosownie bowiem do art. 61 § 1 k. c. oświadczenie woli, które ma być złożone innej osobie, jest złożone z chwilą, gdy doszło do niej w taki sposób, że mogła zapoznać się z jego treścią. Z punktu widzenia skuteczności oświadczenia woli nieistotne jest więc to, czy i kiedy adresat zapoznał się z jego treścią. Wystarczające jest, że oświadczenie woli doszło do niego w sposób stwarzający mu realną możliwość zapoznania się z treścią oświadczenia. Powyższe wskazuje, że oświadczenie woli uznaje się za skutecznie złożone również wtedy, gdy adresat mogąc zapoznać się z jego treścią z własnej woli nie podjął przesyłki pocztowej zawierającej to oświadczenie. Sytuacja taka miała miejsce w niniejszej sprawie. Z materiałów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że pisma zawierające oświadczenia woli o wypowiedzeniu umowy były dwukrotnie awizowane. Powyższe wskazuje na naruszenie art. 7 i art. 77 § 1 k. p. a. oraz § 11 ust. 1 pkt 2 i § 12 ust. 1 pkt 6 rozporządzenia. Wobec powyższego Sąd na podstawie art. 145 § 1 lit. a i lit. c p. p. s. a. orzekł, jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji wyroku zapadło na podstawie art. 152 p. p. s. a., natomiast o kosztach postępowania orzeczono w pkt 3 sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p. p. s. a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. nr 163, poz. 1349 ze zm.).