I SA/Gd 524/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Irena Wesołowska, Sędziowie Sędzia NSA Małgorzata Gorzeń, Sędzia WSA Bogusław Woźniak (spr.), Protokolant Starszy Sekretarz Sądowy Claudia Kozłowska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 21 września 2011 r. sprawy ze skargi H. L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 31 marca 2011 r. nr sygn. [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego wszczął administracyjne postępowanie egzekucyjne do majątku H. L. na podstawie tytułów wykonawczych [..], [...], [...] wystawionych przez Wójta Gminy (wierzyciel) obejmujących należności z tytułu łącznego zobowiązania pieniężnego zajmując prawo majątkowe H. L., stanowiące wierzytelność z rachunku bankowego w "A". Zawiadomienie o zajęciu o numerze Nr [...] z dnia 6 lipca 2010 r. doręczono H. L. w dniu 12 lipca 2010 r. Pismami z dnia 9 i 12 lipca 2010 r. H. L. złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym: nieistnienia obowiązku, niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Stosownie do dyspozycji art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, ze zm.) dalej "U.p.e.a." organ egzekucyjny zwrócił się do wierzyciela o zajęcie stanowiska w przedmiocie zgłoszonych zarzutów. Wójt Gminy postanowieniem z dnia 22 lipca 2010 r., wydanym na podstawie art. 17 § 1 w zw. z art. 34 § 2 U.p.e.a. uznał zarzuty: nieistnienia obowiązku podatkowego i niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego za niedopuszczalne, a zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego za nieuzasadniony. W wyniku rozpoznania zażalenia H. L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze postanowieniem z dnia 31 marca 2011 r. utrzymało w mocy postanowienie Wójta Gminy. W ocenie Kolegium, zarzut nieistnienia obowiązku jest niedopuszczalny, a pozostałe zarzuty należy uznać za niezasadne. H. L. podniósł w odwołaniu, że nie posiada żadnego zadłużenia na rzecz Urzędu Gminy, za to organ posiada względem zobowiązanego zadłużenie w wysokości 500.000 zł za dostarczoną wodę. Kolegium stwierdziło, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte z powodu nieuiszczenia zaległości podatkowej przez zobowiązanego. Ewentualne zobowiązania cywilnoprawne H. L. wobec Gminy nie mogą mieć wpływu na wysokość zaległości podatkowej ani obowiązku jej uiszczenia, a więc także na istnienie wierzytelności podlegającej egzekucji. Kolegium uznało zatem, że w dniu zajęcia rachunku bankowego na H. L. ciążyła zaległość podatkowa, a więc istniał obowiązek podatkowy podlegający egzekucji administracyjnej. Prawidłowo zatem Wójt Gminy orzekł o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu nieistnienia obowiązku podatkowego. Kolegium podkreśliło, że nawet gdyby skarżący udowodnił fakt istnienia po stronie gminy zobowiązania z tytułu dostarczenia wody, to nie miałoby to żadnego znaczenia w postępowaniu egzekucyjnym. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwość wzajemnego potrącenia zaległości podatkowej (publicznoprawnej) podlegającej egzekucji z jakimkolwiek zobowiązaniem cywilnoprawnym. Jeśli zatem H. L. jest przekonany, że Gmina posiada względem niego zobowiązanie z tytułu dostarczania wody to powinien dochodzić swoich racji na drodze cywilnoprawnej, przed sądem powszechnym. Następnie Kolegium odniosło się do zarzutu niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego, co miałoby wynikać z faktu wydania postanowienia przez Wójta Gminy przed rozpatrzeniem wniosku H. L. o umorzeniu zaległości podatkowej oraz wniosku o wyłączenie Wójta Gminy, jego zastępcy i pracowników od załatwiania spraw skarżącego. Zdaniem Kolegium Wójt Gminy mógł wydać zakwestionowane postanowienie bez oczekiwania na rozstrzygnięcie złożonych przez H. L. wniosków. Oczekiwanie Wójta Gminy na rozpatrzenie wniosków skarżącego oznaczałoby powstanie przewlekłości postępowania egzekucyjnego. Niezależnie jednak od tego zauważono, że wnioski te zostały rozpatrzone negatywnie dla zobowiązanego, a rozstrzygnięcia są ostateczne. Odnosząc się do zarzutu zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego tj. zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego Kolegium uznało, że jest on niezasadny. W ocenie Kolegium, zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. Organ dodał, że skarżący kwestionując postępowanie organu egzekucyjnego nie wskazał innego środka egzekucyjnego, który jego zdaniem byłby mniej uciążliwy. Tymczasem dopiero wskazanie innego środka egzekucyjnego mogłoby dać podstawy organom do rozważania w pełnym zakresie zasadności tego zarzutu. Odnosząc się do zarzutu błędnego pouczenie co do złożenia zażalenia na postanowienie Wójta Gminy SKO wyjaśniło, że zgodnie z art. 17 U.p.e.a. rozstrzygnięcie Wójta Gminy (wierzyciela) w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia, o ile przepisy tej ustawy nie stanowią inaczej. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu egzekucyjnego w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku H. L. zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 33 U.p.e.a. oraz art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie. Naruszenie prawa materialnego, tj. przepisów Uchwały Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 2008 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez susze i huragany w 2008 r. i nie rozpatrzenie wniosku o umorzenie zaległości podatkowej w oparciu o przepisy cytowanego rozporządzenia, i to pomimo wystąpienia przez skarżącego ze stosowanym wnioskiem od organu. Zdaniem skarżącego podniesiony przez niego zarzut nieistnienia obowiązku jest dopuszczalny, wbrew twierdzeniu organy, gdyż został złożony w przepisanym prawnie terminie 7 dni przez osobę do tego upoważnioną ze wskazaniem podstawy wyszczególnionej w przepisie art. 33 U.p.e.a. Nieistnienie obowiązku wynika bezsprzecznie z faktu, iż Urząd Gminy jest winny H. L. kwotę 500.000 zł za wieloletnie dostarczanie wody. Również pozostałe zarzuty: niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego zostały potraktowane w sposób powierzchowny, bez uwzględnienia wszystkich okoliczności przemawiających za ich uwzględnieniem. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżone postanowienie wbrew wywodom skargi odpowiada prawu. Zgodnie z art. 33 U.p.e.a. podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczeniem, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie wymogów określonych w art. 27. Skarżący podniósł zarzuty: nieistnienia obowiązku (art. 33 pkt 1), niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 6) oraz zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8). Z przedłożonych akt administracyjnych wynika, że w dacie rozstrzygania niniejszej sprawy przez organ odwoławczy funkcjonowała w obrocie prawnym decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 29 stycznia 2002 r., Nr [...], którą utrzymano mocy decyzję Wójta Gminy z dnia 8 sierpnia 2001 r. Nr [..] odmawiającą umorzenia zaległości podatkowej skarżącego za 1998 r. Ponadto w obrocie prawnym znajdowało się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 30 grudnia 2009 r., Nr [...], którym odmówiono uwzględnienia wniosku skarżącego o wyłączenie Wójta Gminy i jego zastępcy od prowadzenie spraw podatkowych wszczętych na wniosek H. L.. Postanowienie Kolegium ma charakter ostateczny. Dopóki w obrocie prawnym istnieje ostateczne orzeczenie w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowych skarżącego organy są tym postanowieniem związane. Jak wynika bowiem z art. 29 § 1 U.p.e.a. organ egzekucyjny nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Wobec powyższego w niniejszej sprawie kontroli Sądu podlega wyłącznie prawidłowość zastosowania przez organy przepisów U.p.e.a. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 27 października 1999 r. (sygn. akt IV SA 1104/96, Baza Orzeczeń LEX nr 47780) wskazał, że w trakcie postępowania egzekucyjnego zobowiązany – kwestionując prowadzenie tego postępowania, może wnieść zarzuty tylko z przyczyn enumeratywnie wyszczególnionych w art. 33 u.p.e.a. W rozpoznawanej sprawie nie mogło dojść do naruszenia Uchwały Rady Ministrów z dnia 26 sierpnia 2008 r. w sprawie ustanowienia programu pomocy dla rodzin rolniczych, w których gospodarstwach rolnych powstały szkody spowodowane przez suszę lub huragan w 2008 r. Powołana Uchwała w sprawie nie była stosowana, i nie mogła być stosowana, bowiem zgodnie z art. 87 Konstytucji RP nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa Rzeczypospolitej Polskiej. Dodać trzeba, że samo wskazanie na program pomocy bez wskazania, iż nastąpiło faktyczne, w prawem określonej formie, umorzenie zaległości podatkowych nie stanowi przeszkody w prowadzeniu postępowania egzekucyjnego. Nie stanowi przeszkody tamującej prowadzenie postępowania egzekucyjnego także okoliczność, iż zobowiązany ubiega się o przyznanie tego rodzaju pomocy. Zarzut skarżącego, iż posiada względem GminyFF wierzytelności na kwotę 500.000 zł w postępowaniu egzekucyjnym w administracji pozostaje bez znaczenia w sprawie. Trafnie organ odwoławczy wskazał, że roszczenie to powinno być dochodzone w drodze cywilnoprawnej, przed sądem powszechnym. Mając zatem na względzie powyższe okoliczności uznać należy, iż twierdzenie skarżącego, że obowiązek objęty tytułami wykonawczymi nie istnieje, nie znajduje oparcia w stanie faktycznym sprawy, stanowiącym podstawę rozstrzygnięcia. Tym samym zarzut nieistnienia obowiązku oparty na podstawie art. 33 pkt 1 U.p.e.a. okazał się bezzasadny. Wprawdzie SKO uznało błędnie zarzut ten za niedopuszczalny jednak, wobec jego merytorycznego rozpoznania, uznać należy, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Odnosząc się do zarzutu niedopuszczalności zastosowania środka egzekucyjnego wskazać należy, że środek egzekucyjny jest niedopuszczalny wówczas, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, albo został wprawdzie przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. W rozpatrywanej sprawie organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego skarżącego. Zastosowany środek egzekucyjny mieści się w katalogu środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a) U.p.e.a. Żaden przepis prawa nie stoi na przeszkodzie dokonaniu zajęcia rachunku bankowego dłużnika. Za nietrafny należy uznać również zarzut, iż w sprawie zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do wykonania, w sposób przymusowy, obowiązków ciążących na zobowiązanym. Postępowanie egzekucyjne musi być zatem przede wszystkim skuteczne. Zgodnie z art. 7 § 1 U.p.e.a., dążenie do zrealizowania tego celu, nie może jednak polegać na stosowaniu dowolnych środków, a jedynie takich, które zostały przewidziane w ustawie. Uzupełnieniem zasady stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych tylko w ustawie jest art. 7 § 2 U.p.e.a., przewidujący zasadę stosowania najmniej uciążliwego środka, zwaną też zasadą najłagodniejszego środka. Zgodnie z powołanym przepisem, organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków – środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Odnotowania wymaga, że specyfika postępowania egzekucyjnego sprawia, że zastosowanie jakiegokolwiek środka egzekucyjnego jawić się będzie dla zobowiązanego jako dokuczliwe. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego, organ prowadzący postępowania winien w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych, zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym. Należy także pamiętać, że wybór środka egzekucyjnego należy do organu egzekucyjnego prowadzącego postępowanie egzekucyjne, a ewentualne naruszenie art. 7 § 2 cyt. ustawy daje podstawę do złożenia środka zaskarżenia – zarzutów na mocy art. 33 pkt 8 u.p.e.a. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 403/07, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych zobowiązanego w świetle przepisów ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń, rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności, która podlega egzekucji. Rachunek pozostaje więc otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Uwzględniając okoliczności niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, nie można było uznać, że zastosowano zbyt dolegliwy środek egzekucyjny. Reasumując stwierdzić należy, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze zasadnie nie uznało zarzutów skarżącego w sprawie prowadzonego przeciwko niemu postępowania egzekucyjnego. W dacie wszczęcia tego postępowania, egzekucja była dopuszczalna, a zastosowany w jej ramach środek egzekucyjny nie sposób uznać za zbyt uciążliwy. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku, nie znajdując podstaw do uwzględnienia skargi oddalił ją na mocy art. 151 P.p.s.a.