II GSK 126/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Magdalena Bosakirska Sędzia NSA Czesława Socha (spr.) Sędzia del. WSA Izabela Głowacka-Klimas Protokolant Monika Majak po rozpoznaniu w dniu 5 kwietnia 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej Banku M. S.A. w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 633/11 w sprawie ze skargi Banku M. S.A. w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr sygn. akt [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty należnej z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej oddala skargę kasacyjną Zaskarżonym wyrokiem z dnia 27 września 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 633/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę Banku M. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w G. z dnia [...] kwietnia 2011 r. o nr [...] w przedmiocie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty należnej z tytułu zajęcia wierzytelności pieniężnej. Postanowienie powyższe utrzymało w mocy postanowienie organu I instancji. Sąd I instancji przyjął, że określenie na dzień [...] lipca 2010 r. kwoty [...] zł jako kwoty zajętej wierzytelności, od której przekazania bezpodstawnie uchyla się [...] z siedzibą w W. jako dłużnik zajętej wierzytelności z rachunku bankowego [...] na skutek własnych uchybień było uzasadnione. Wynika to z treści art. 71a § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954) związku z wyznaczeniem Prezydenta Miasta G. na mocy postanowienia Sądu Rejonowego w Gdyni z dnia [...] sierpnia 2007 r., [...] do łącznego prowadzenia dalszej egzekucji z rachunku bankowego powyższej osoby. Postanowienie Sądu Rejonowego zostało wydane po stwierdzeniu zbiegu egzekucji prowadzonych przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w G., Prezydenta Miasta G. i Komornika Sądowego Rewiru [...]. Dłużnik zajętej wierzytelności – [...] pismem z dnia [...] czerwca 2009 r. poinformował, że w dniu [...] października 2007 r. przekazał na rachunek Prezydenta Miasta [...] kwotę [...] zł tytułem realizacji zajęcia. Kolejnym pismem z dnia [...] lipca 2009 r. dłużnik zajętej wierzytelności wyjaśnił, że kwota ta została przekazana [...] września 2007 r. tytułem częściowej realizacji zajęcia bankowego do II Urzędu Skarbowego w G. [...] pismem z dnia [...] sierpnia 2010 r. poinformował, że wystąpił do II Urzędu Skarbowego w [...] o zwrot omyłkowo przekazanej powyższej kwoty. Oznacza to, że skoro [...] wbrew określonym obowiązkom wynikającym z wyżej powołanego przepisu dokonał wypłaty kwoty z zajętego rachunku bankowego na rzecz II Urzędu Skarbowego, który nie był organem egzekucyjnym wyznaczonym do dalszego prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego i okoliczność ta została stwierdzona przez organ egzekucyjny, to organ ten był zobowiązany i uprawniony wydać postanowienie w trybie art. 71a § 9 powyższej ustawy i skierować je do [...] W ocenie Sądu I instancji wykładnia językowa art. 71a § 1 i § 9 w związku z art. 1a pkt 3 omawianej ustawy nie sprzeciwia się temu, aby adresatem postanowienia uczynić bank. Wyłączenie określone w tych przepisach, dotyczy jedynie możliwości przeprowadzenia kontroli, co jest uzasadnione ochroną tajemnicy bankowej. Brak jest podstaw, aby banki nie ponosiły skutków bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności. Wykładnia taka stanowiłaby niczym nie usprawiedliwione uprzywilejowanie banków względem innych dłużników zajętej wierzytelności. Sąd I instancji przyjął, że pojęcie "bezpodstawne uchylanie się" oznacza tyle, co "bez podstawy prawnej". Podstawą do uchylania się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności albo jego części organowi egzekucyjnemu mogą być tylko takie okoliczności prawne, które umożliwiają mu skuteczne uchylanie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela (zarzut przedawnienia, potrąceń itp.). Pojęcie to, nie odnosi się do okoliczności związanych ze złą kondycją finansową dłużnika zajętej wierzytelności. W ocenie Sądu, zostały spełnione w sprawie przesłanki określone w art. 82 ustawy w zakresie uchylania się od bezpodstawnego przekazania zajętej wierzytelności. Chodzi zatem o to, że w przypadku zbiegu kilku egzekucji administracyjnych lub zbiegu egzekucji administracyjnej i sądowej do tej samej wierzytelności z rachunku bankowego zobowiązanego, jeżeli kwoty tam znajdujące się nie wystarczają na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, bank obowiązany jest wstrzymać wypłaty z tego rachunku do wysokości należności pieniężnych, na rzecz których zajęcie nastąpiło oraz niezwłocznie zawiadomić o tym organy egzekucyjne. Nie podzielił Sąd I instancji, że przekazana kwota na podstawie art. 7 § 3 omawianej ustawy spowodowała wygaśnięcie zobowiązania. Naczelnik II Urzędu Skarbowego w G. był organem egzekucyjnym a nie wierzycielem. W przypadku gdy wyegzekwowana kwota nie jest wystarczająca na pokrycie wszystkich należności, organ egzekucyjny dokonuje jej podziału według zasad określonych w Rozdziale 9 Działu II ustawy a tam określono, że to nie dłużnik zajętej wierzytelności decyduje o tym, którego z wierzycieli należy zaspokoić. Brak odniesienia się przez organ II instancji do naruszenia art. 7 § 1 i 3 nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy. W ocenie Sądu I instancji ustalenia faktyczne w sprawie są niewadliwe a okoliczność, że sporna kwota nie znajduje się obecnie na rachunku bankowym zobowiązanej, jest bez znaczenia. Przepis art. 411 pkt 1 Kodeksu cywilnego nie jest stosowany w postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Powołany przepis art. 168c ustawy nie wyłącza ani nie modyfikuje stosowania art. 71a § 9 ustawy. Zakres stosowania tych przepisów jest rozłączny. Powyższe argumenty przyczyniły się do oddalenia wniesionej skargi. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku w całości wniósł [...] z siedzibą w W. Zarzucił naruszenie prawa materialnego. Domagał się uchylenia w całości zaskarżonego orzeczenia i rozpoznania sprawy, ewentualnie uchylenia zaskarżonych postanowień obu instancji i zasądzenia na rzecz skarżącego kosztów postępowania według norm przepisanych. Wskazując na naruszenie prawa materialnego zarzucił błędną wykładnię art. 1a pkt 12, art. 7 § 1 i § 3, art. 71a § 9, art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 205 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.). W uzasadnieniu podał, że błędnie przyjęto bezpodstawność uchylania się od przekazania kwoty w sytuacji nieistnienia przedmiotu zajętej wierzytelności. Błędne jest też wykładanie i uznanie, że kwota ta nie jest środkiem egzekucyjnym. Bezprzedmiotowość działania organu jest oczywista a to oznacza, że nie było podstaw do wydania spornego postanowienia. Nie ulega wątpliwości, że skarżący w chwili wydania spornego postanowienia nie mógł przekazać ustalonej kwoty, gdyż taka nie znajdowała się na rachunku bankowym stanowiącym przedmiot zajęcia wierzytelności (pomyłkowo przekazanej do II Urzędu Skarbowego w G.). W chwili wydania tego postanowienia, nie istniał przedmiot tej wierzytelności, którą Bank mógł przekazać. Stanowisko Sądu I instancji nie jest do zaaprobowania, gdyż oznaczałoby przymusowe wydanie środków pieniężnych nawet w przypadku gdy saldo tego rachunku jest ujemne. Istota bezpodstawnego uchylania się nie zaistniała, skoro nie było przedmiotu zajętej wierzytelności. Skarżący przekazał środki organowi egzekucyjnemu a wydane postanowienie jest środkiem egzekucyjnym i prowadzi do pomniejszenia majątku banku. Pomniejszenie takie może wystąpić wówczas, gdy uprzednio stwierdzi się odpowiedzialność prawną za działalność banku. Funkcjonalna zatem wykładnia przepisu art. 71a § 9 ustawy prowadzi do nierozerwalnego związku z przepisem art. 71b ustawy, a przepisy te, prowadzą do bezpośredniego wykonania obowiązku na rzecz organu egzekucyjnego. W ocenie skarżącego, w chwili wydania spornego postanowienia, nie istniał przedmiot zajętej wierzytelności, a ustalenie jej na podstawie tego postanowienia czyni obowiązek bezprzedmiotowym. Stosowanie środka egzekucyjnego stało się niedopuszczalne. Skarga wobec powyższego jest uzasadniona i stała się konieczna do złożenia. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w G. nie skorzystało z prawa złożenia odpowiedzi na skargę kasacyjną. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r, poz. 270 skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu przepisów prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Z treści art. 183 § 1 tej ustawy wynika, że Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która zachodzi w przypadku ziszczenia się co najmniej jednej z przesłanek wymienionych w art. 183 § 2 tej ustawy. Wobec takich regulacji nie może budzić wątpliwości, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie i że uzasadnione jest odnoszenie się do poszczególnych zarzutów składających się na podstawy kasacyjne i wyznaczających zakres badania sprawy przez Sąd II instancji. Składające się na podstawy kasacyjne zarzuty, wyznaczają granice badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny i istotne znaczenie ma należyte ich sformułowanie. W szczególności koniecznym warunkiem uznania, że strona powołuje się na jedną z podstaw kasacyjnych, jest wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone, na czym to naruszenie polegało oraz jaki mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny działając jako sąd kasacyjny, nie jest uprawniony do samodzielnego konkretyzowania zarzutów lub też stawiania hipotez co do tego, jakiego przepisu dotyczy podstawa kasacji (wyrok NSA z 24 czerwca 2004 r., OSK 421/04, Lex nr 146732). Przypomnienie podstawowych zasad dotyczących zakresu badania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny i wymogów stawianych zarzutom składającym się na podstawy kasacyjne jest w niniejszej sprawie o tyle konieczne, że nie są one należycie sformułowane. Konstrukcja ich w związku z powyższym uniemożliwia pełne odniesienie się do nich. Mając jednak na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09 obligującą odniesienie się do wszystkich zarzutów przytoczonych w podstawach kasacyjnych omówienie ich przez Naczelny Sąd Administracyjny wymaga przedstawienia najistotniejszych dla rozstrzygnięcia elementów stanu faktycznego i prawnego. W pierwszej kolejności należy podkreślić, że wskazane w skardze kasacyjnej przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jako przepisy prawa materialnego nie mają takiego charakteru, bowiem są przepisami prawa procesowego. Dał temu już wyraz Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 15 maja 2012 r., II FSK 2221/10, z 23 listopada 2004 r., FSK 1208/04 podzielany przez skład sądzący w niniejszym postępowaniu. W związku z tym stawiając zarzut ich naruszenia, obowiązkiem skarżącego było wykazanie, że to naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przypomnieć tylko należy, że zwrot normatywny "mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy", należy wiązać z hipotetycznymi następstwami uchybień przepisom postępowania. Oznacza to po stronie skarżącego obowiązek uzasadnienia, że następstwa stwierdzonych uchybień były na tyle istotne, gdyż kształtowały lub współkształtowały treść kwestionowanego orzeczenia (wyrok SN z 21 marca 2007 r., I CSK 459/06, niepubl.; wyrok SN z 21 marca 2006 r., I CSK 63/05, niepubl.; T. Wiśniewski, Apelacja i kasacja. Nowe środki odwoławcze w postępowaniu cywilnym, Warszawa 1996, s. 167; B. Dauter, Metodyka pracy sędziego sądu administracyjnego, Warszawa 2009, s. 508). Następnie autor skargi kasacyjnej nie powołał norm, których adresatem jest sąd, a więc przepisów postępowania sądowoadministracyjnego. Do tego rodzaju przepisów nie można natomiast zaliczyć wskazanych w skardze kasacyjnej regulacji ustawy o postępowaniu w administracji, dotyczących egzekucji należności pieniężnych, w tym z wierzytelności pieniężnych. Ich adresatem są bowiem organy egzekucyjne stosujące wskazane tam środki przymusi służące doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych określonych obowiązków oraz sposoby ich zabezpieczenia. Z tak sformułowanymi zarzutami nie koresponduje ich uzasadnienie. Sprowadza się ono w zasadzie do kwestionowania stanowiska Sądu. Wnoszący skargę kasacyjną nie podał również w tej części skargi kasacyjnej jakie przepisy naruszył Sąd, którego orzeczenie zaskarżono. Natomiast Naczelny Sąd Administracyjny w związku z treścią art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, jak to już wyżej wskazano, nie jest zobowiązany ani uprawniony do rozszerzania lub uzupełniania powołanych przez wnoszącego skargę kasacyjną podstaw kasacyjnych. Jak już wyżej wskazano, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie art. 1a pkt 12, art. 7 § 3, art. 71a § 9 oraz art. 71b ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. Nr 36, poz. 161 ze zm.). Istota ich sprowadza się do zakwestionowania podstaw wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 ustawy. Chodzi o błędną ocenę zaistnienia przesłanki bezpodstawnego uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu. W ocenie kasatora przesłanka ta nie zaistniała, gdyż nie było już przedmiotu zajętej wierzytelności, którą Bank mógłby przekazać. Wynikało to z wykonania tego obowiązku. Poza sporem pozostaje okoliczność, że zaskarżone postanowienie wydane zostało bez przeprowadzenia kontroli o jakiej mowa w art. 71a § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Brak przeprowadzenia takiej kontroli nie stanowił przeszkody do wydania spornego postanowienia skoro Bank został od niej wyłączony. Zebrany materiał dowodowy sprawy uwzględniający treść przepisów art. 7, 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w związku z art. 18 powyższej ustawy pozwalał na stwierdzenie, że doszło do bezpodstawnego uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności z rachunku bankowego [...] . Wierzytelność została zajęta pismem z dnia [...] kwietnia 2007 r. a Sąd Rejonowy w G. postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2007 r. przy zbiegu egzekucji przez Naczelnika II Urzędu Skarbowego w G., Prezydenta Miasta G. i Komornika Sądowego Rewiru I w G. wyznaczył do łącznego prowadzenia egzekucji z rachunków bankowych Prezydenta Miasta G. jako organ egzekucyjny. Oznacza to, że nie było podstaw prawnych, aby po tej dacie w dniu [...] września 2007 r. wierzytelność tytułem częściowej realizacji zajęcia bankowego przekazywać na rachunek bankowy II Urzędu Skarbowego w G. jako organowi egzekucyjnemu. Trafnie Sąd I instancji przyjął, ze w sytuacji braku środków na pokrycie wszystkich egzekwowanych należności, Bank powinien był wstrzymać wszystkie zajęcia do czasu rozstrzygnięcia zbiegu egzekucji. Rozstrzygnięcie zbiegu egzekucji uprawniało dopiero Bank do przekazania środków organowi wyznaczonemu do prowadzenia łącznej egzekucji to jest Prezydentowi Miasta G. jako organowi egzekucyjnemu. Nie można zatem przyjąć, że nie było podstaw do określenia na dzień [...] lipca 2010 r., a więc na datę wydania spornego postanowienia, kwoty stanowiącej zajętą wierzytelność, od której przekazania bezpodstawnie uchylał się Bank jako dłużnik zajętej wierzytelności z rachunku bankowego, a kwota ta do tej daty nie została przekazana organowi egzekucyjnemu. Przekazanie spornej kwoty innemu podmiotowi niż został wyznaczony przez Sąd Rejonowy i to po dacie tegoż postanowienia Sądu Rejonowego, nie stanowi realizacji zobowiązania, a więc wykonania tego obowiązku prowadzącego w konsekwencji do braku przedmiotu zajętej wierzytelności z uwagi na jej wygaśnięcie do czego kasator sprowadził zarzut skargi kasacyjnej odwołując się do naruszenia art. 7 ust 3 ustawy. Odwołanie się kasatora do pomyłkowego przekazania należności, potwierdza jedynie zasadność podjętego postanowienia. W sytuacji, gdy w piśmie z [...] lipca 2007 r., Bank poinformował, że wpływy na rachunek powyższej kwoty wolnej zostaną zabezpieczone do chwili rozstrzygnięcia dalszego trybu prowadzonej egzekucji, oznaczało to świadomość obowiązku wstrzymania realizacji zajęć, a więc odpowiedzialność prawną za działania Banku. Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 7 § 1 ustawy skoro przyjmuje, że określona kwota zajętej wierzytelności od której bezpodstawnie uchyla się dłużnik zajętej wierzytelności na podstawie art. 71a § 9 ustawy, nie jest środkiem egzekucyjnym. Trafnie Sąd I instancji podkreślił, że zastosowanie w niniejszej sprawie w stosunku do zajęcia rachunku bankowego jest środkiem egzekucyjnym znanym ustawie a postanowienie wydane na podstawie art. 71a § 9 ustawy stanowi konsekwencje dokonanego uprzednio przez organ egzekucyjny zajęcia wierzytelności zobowiązanego u jej dłużnika. Chodzi zatem o prawidłowość realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego przez organy egzekucyjne u dłużników zajętej wierzytelności oraz u zobowiązanych, a więc o prawna odpowiedzialność za działania Banku. Zastosowanie dyspozycji art. 71b ustawy jest prostą konsekwencją zaistnienia przesłanek przewidzianych w art. 71a § 9 ustawy i wydanego na jej podstawie postanowienia o wysokości nieprzekazanej kwoty zajętej wierzytelności. Chybiony jest zatem także zarzut naruszenia art. 71b skoro autor skargi kasacyjnej nie wskazał, na czym polegało naruszenie tego przepisu. Zastosowany w sprawie środek znajduje swoje podstawy prawne i nie można przyjąć, że jest on nieznany, a zastosowanie tego środka pozostaje w sprzeczności z zasadą legalizmu i zasadą wyrażoną w art. 7 § 1 ustawy. Mając powyższe na uwadze – Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 184 ustawy wyżej cytowanej – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji wyroku.