II GSK 2454/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Tadeusz Cysek po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej I. J. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1300/11 w sprawie ze skargi I. J. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu nienależnie opłaconych składek postanawia: oddalić skargę kasacyjną Zaskarżonym postanowieniem z dnia 28 września 2011 r., sygn. akt VII SA/Wa 1300/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. odrzucił skargę I. J. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w W. z dnia [...] listopada 2010 r., nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] czerwca 2010 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek. Sąd I instancji przyjął następujący stan sprawy: Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2010 r. umorzył postępowanie w sprawie wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek za okres od [...] 2009 r. do [...] 2010 r. z powodu niestwierdzenia nadpłaty. Organ pouczył stronę o możliwości zaskarżania decyzji poprzez wniesienie odwołania do Prezesa ZUS w trybie art. 66 ust. 5 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity: Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej: u.s.u.s.). W wyniku rozpatrzenia odwołania Prezes ZUS decyzją z dnia [...] listopada 2010 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Organ pouczył stronę o możliwości wniesienia skargi na niniejszą decyzję do wojewódzkiego sądu administracyjnego w terminie 30 dni od dnia jej doręczenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. w zaskarżonym postanowieniu uznał się za niewłaściwy i na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odrzucił skargę I. J. Stwierdził, iż zgodnie z art. 83 ust. 2 u.s.u.s., w odniesieniu do decyzji wydawanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych co do zasady właściwy będzie sąd powszechny. Wskazał, że nie wszystkie sprawy dotyczące relacji o charakterze administracyjnym (publicznoprawnym) poddane zostały przez ustawodawcę kognicji sądów administracyjnych. Z treści art. 180 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej: k.p.a.) wynika, iż w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się przepisy tego kodeksu, ale tylko wówczas, gdy przepisy szczególne dotyczące ubezpieczeń nie ustalają odmiennych zasad postępowania w tych sprawach. Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia złożyła I. J. Wniosła o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. oraz zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie: I. norm prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 83 ust. 4 u.s.u.s. poprzez uznanie, iż żądanie skarżącej związane sądową kontrolą umorzenia postępowania w kwestii wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek mieści się w katalogu spraw, w których nie przysługuje odwołanie do sądu powszechnego, a uzasadnione jest złożenie wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. II. przepisów postępowania, a w szczególności uregulowania art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 58 § 4 p.p.s.a. poprzez odrzucenie skargi, w przypadku gdy w przedmiotowej sprawie sąd powszechny – Sąd Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w P. – uznał się niewłaściwym, a tym samym wyłączona została możliwość odrzucenia wniesionej skargi z powołaniem na niewłaściwość sądu administracyjnego. W uzasadnieniu wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że prawomocnym postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r. Sąd Okręgowy Sąd Ubezpieczeń Społecznych w P. odrzucił odwołanie I. J. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w O. z dnia [...] czerwca 2010 r., uznając się niewłaściwym do rozpoznania sprawy. Wnosząca skargę kasacyjną podniosła, że zgodnie z art. 58 § 4 p.p.s.a. okoliczność odrzucenia odwołania przez sąd powszechny, który uznał się za niewłaściwy, obliguje sąd administracyjny do rozpoznania skargi na decyzję ZUS z dnia [...] listopada 2010 r. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie znajduje usprawiedliwionych podstaw. Postanowienie o odrzuceniu skargi jest postanowieniem kończącym postępowanie w sprawie i może być zaskarżone do Naczelnego Sądu Administracyjnego tylko na podstawie art. 173 § 1 p.p.s.a. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd I instancji norm prawa materialnego tj. art. 83 ust. 4 u.s.u.s. należy wskazać, iż twierdzenie skarżącej dotyczące nieuzasadnionego odesłania w uzasadnieniu postanowienia do przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. jest chybione, skoro WSA w W. jasno sprecyzował, iż przedmiotem zaskarżonej decyzji jest umorzenie postępowania w sprawie wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek wskazując tym samym art. 83 ust. 2 u.s.u.s. ustanawiający regułę zaskarżania do sądu powszechnego decyzji podejmowanych przez organ rentowy w indywidualnych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych. Celem powołania przepisu art. 83 ust. 4 u.s.u.s. w uzasadnieniu orzeczenia Sądu I instancji było jedynie wskazanie możliwości odstępstwa od reguły zaskarżania do sądu powszechnego decyzji wydawanych przez organ rentowy. W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy co do zasady jest sąd powszechny, z wyjątkiem spraw wskazanych w art. 83 ust. 4 u.s.u.s., zgodnie z którym od decyzji przyznającej świadczenie w drodze wyjątku oraz od decyzji odmawiającej przyznania takiego świadczenia, a także od decyzji w sprawach o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, odwołanie, o którym mowa w ust. 2 tego artykułu, nie przysługuje. Stronie przysługuje natomiast prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące odwołań od decyzji, określone w Kodeksie postępowania administracyjnego. Przedmiot decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. jakim jest umorzenie postępowania w sprawie wniosku o zwrot nienależnie opłaconych składek nie jest tożsamy z umorzeniem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne wskazanym w art. 83 ust. 4 u.s.u.s. Zatem w sprawie znajduje zastosowanie wyłącznie art. 83 ust. 2 ustawy. Nie można również uznać za zasadny zarzut naruszenia przepisów postępowania tj. art. 58 § 1 pkt 1 w związku z art. 58 § 4 p.p.s.a., zgodnie z którym Sąd nie może odrzucić skargi z powodu, o którym mowa w § 1 pkt 1, jeżeli w tej sprawie sąd powszechny uznał się za niewłaściwy. Wskazać należy, iż decyzja ZUS z dnia [...] czerwca 2010 r. została nie tylko zaskarżona w trybie art. 66 ust. 5 u.s.u.s. do Prezesa ZUS ale również do sądu powszechnego. Sąd powszechny postanowieniem z dnia [...] grudnia 2010 r., sygn. akt [...] odrzucił wprawdzie odwołanie Ilony Jurczyk, jednakże z sentencji postanowienia nie wynika żeby odrzucenie odwołania przez sąd powszechny nastąpiło z powodu uznania się za niewłaściwy. Uzasadnienie tego orzeczenia nie zostało sporządzone. W tej sytuacji nie ma podstaw do twierdzenia, iż Sąd I instancji naruszył art. 58 § 4 p.p.s.a. Na marginesie wskazać tylko należy, że sąd powszechny w dniu [...] grudnia 2010 r. wydał zarządzenie w którym zobowiązał organ rentowy do merytorycznego rozpoznania wniosku odwołującej o stwierdzenie i zwrot nadpłaty składek z uwagi na fakt, iż ZUS nie rozpoznał merytorycznie wniosku wydając decyzję o umorzeniu postępowania. Fakt błędnych pouczeń w decyzji z dnia [...] czerwca 2010 r. co do możliwości wniesienia odwołania do Prezesa ZUS i w decyzji z dnia [...] listopada 2010 r. co do możliwości jej zaskarżenia do sądu administracyjnego nie wpływał na brak właściwości sądu administracyjnego w niniejszej sprawie. Z przedstawionych względów, Naczelny Sąd Administracyjny stosowanie do art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną, jako nie opartą na usprawiedliwionych podstawach.