III SA/Po 25/10

Dnia 29 kwietnia 2010 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Sokołowska Sędziowie WSA Mirella Ławniczak (spr.) WSA Szymon Widłak Protokolant: st. sekr. sąd. Katarzyna Skrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2010 roku przy udziale sprawy ze skargi K. K. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych II Oddział w [...] z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek o d d a l a s k a r g ę /-/Sz. Widłak /-/B. Sokołowska /-/M. Ławniczak Pismem z dnia 21 maja 2007 r., K. K. wniósł o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne oraz Fundusz Pracy. Do zapłaty składek pierwotnie zobowiązana była spółka "A" SPÓŁKA JAWNA, w której K. K. był wspólnikiem (decyzją nr [...] z dnia [...] października 2006 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, II Inspektorat w [...], stwierdził solidarną odpowiedzialność wspólników spółki "A", K. K. oraz Z. S., za zobowiązania z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne). W uzasadnieniu swego pisma K. K. podał, iż spółka zaprzestała prowadzenia działalności z powodu złej sytuacji finansowej, której powstanie spowodowane było nieuczciwością kontrahentów oraz nieprawidłowościami w działaniu wspólnika Z. S. oraz jego małżonki, K. S. Nadto K. K. podał, iż nie pracuje ze względu na nerwicę (której nabawił się w związku ze sprawą składek) i nie ma szans na zatrudnienie. Nadto K. K. w zakresie swoje stanu rodzinnego podał, iż ma żonę oraz dwie córki, żona pracuje zarobkowo, ale jej dochody są na minimalnym poziomie. K. K. wskazał też, iż nie posiada żadnego majątku oraz że oprócz zadłużenia względem ZUS, ma długi z innych tytułów. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego Zakład Ubezpieczeń Społecznych, decyzją z dnia [...] kwietnia 2008 r. (...) , na podstawie art. 83 ust. 1 pkt. 3 i ust. 4 oraz art. 28 ust. 1, ust. 2, ust. 3 i 3a oraz art. 30 i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.) odmówił K. K. umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz FPiFGŚP. W uzasadnieniu powyższej decyzji organ I instancji podał, iż w sprawie nie zachodzą przesłanki całkowitej nieściągalności wymienione w art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Wprawdzie aktualna wysokość dochodu K. K. nie pozwala na uregulowanie przedmiotowego zadłużenia, jednak istnieje możliwość zabezpieczenia należności ZUS na posiadanej przez K. K. nieruchomości poprzez wpis hipoteki przymusowej w księdze wieczystej nieruchomości. Ponadto biorąc pod uwagę młody wiek K. K. (31 lat) oraz aktualną sytuację na rynku pracy (spadające bezrobocie), w ocenie organu można domniemywać, iż aktualne problemy finansowe K. K. nie mają charakteru trwałego i istnieje w dłuższym czasie szansa oraz możliwość poprawy sytuacji finansowej K. K. oraz podjęcia pracy. Nadto organ rozpatrzył również wniosek K. K. na podstawie art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych w związku z §3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U.03.141.1365) poprzez dokonanie w toku postępowania analizy sytuacji materialnej oraz rodzinnej K. S. Również w oparciu o przepisy rozporządzania organ uznał, iż brak jest podstaw do umorzenia należności i na tej podstawie. W szczególności organ wytknął K. K. brak odpowiedniego współdziałania z organem w zakresie ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej i rodzinnej odwołującego, nadto K. K. ostatecznie nie wykazał okoliczności, na które się powoływał w swoim piśmie. Ostatecznie bowiem ciężar dowodu określonych faktów, na które powołuje się odwołujący, obciąża wyłącznie jego. Zebrany materiał dowodowy w ocenie organu nie wykazał jednak, aby sytuacja życiowa, materialna i rodzinna K. K. wykazywała charakter trwały i wyjątkowy, co skutkuje brakiem wymaganych przez prawo przesłanek do umorzenia zadłużenia wobec ZUS. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem, K. K. pismem z dnia 21 kwietnia 2008 r. wniósł wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, w którym kwestionował tryb przeprowadzenia przez organ postępowania dowodowego w szczególności poprzez nieuwzględnienie wszystkich wniosków dowodowych K. S., a także nienależyte uzasadnienie decyzji, niewłaściwą ocenę materiału dowodowego, w tym rażącą dowolność ustaleń poczynionych przez organ. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] listopada 2009 r. o nr [...] utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] kwietnia 2008 r. (...). W obszernym uzasadnieniu organ szczegółowo opisał cały tok postępowania dowodowego oraz w konkluzji wskazał, iż także po ponownym rozpatrzeniu wniosku organ nie stwierdził przesłanek umożliwiających umorzenie należności, ponownie podnosząc w uzasadnieniu okoliczności opisane przez organ w decyzji z dnia [...] listopada 2009 r. Pismem z dnia 15 grudnia 2009 r. skargę na powyższą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych K. K. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu. Skarżący powołał się na naruszenie przez organ podstawowych zasad postępowania administracyjnego, naruszenie przez organ przepisów postępowania administracyjnego regulujących postępowanie dowodowe, oraz naruszenie przez organ art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych oraz ewentualnie § 3 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne – poprzez bezpodstawne przyjęcie, że w sprawie nie ziściły się przesłanki umorzenia należności, zgodnie z wnioskiem skarżącego. W odpowiedzi na skargę Zakład Ubezpieczeń Społecznych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując w pełnym zakresie swoje stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, nie są natomiast uprawnione do merytorycznego rozstrzygania o przedmiocie sprawy. Również w myśl art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują zaskarżone akty tylko w zakresie ich zgodności z prawem (legalności) i nie mają uprawnień do merytorycznego rozstrzygania sprawy. Jednocześnie z przepisu art. 134 § 1 ostatnio cytowanej ustawy wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Mając na względzie powyższe Sąd stwierdził, że skarga na uwzględnienie nie zasługuje. Po przeanalizowaniu akt administracyjnych sprawy Sąd uznał, iż nie zachodzą w niej przesłanki umorzenia wymienione w art. 28 ustawy z 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. Nr 11 z 2007 r., poz. 74 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Ustęp 2 cytowanego przepisu stanowi, iż należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: - dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; - sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze; - nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa; - nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; - wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; - naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; - jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być przy tym w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (ust. 3 a). Zgodnie natomiast z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365) ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Decyzja administracyjna wydana w przedmiocie umorzenia zaległości wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ma charakter uznaniowy. Oznacza, to jednak że nie może być ona całkowicie dowolna. System kontroli takiej decyzji przez sąd sprowadza się wyłącznie do kontroli jej legalności, a więc sąd nie może nakazać organowi podjęcia określonego rozstrzygnięcia, bowiem jest to wyłączna kompetencja organu. Kontrola sądu obejmuje zbadanie, czy wydanie decyzji poprzedzone zostało prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, tj. czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy oraz rozważył i ocenił wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia o udzieleniu lub odmowie udzielenia ulgi - w postaci umorzenia należności (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 19 listopada 2007 r., V S.A./Wa 1876/07, lex nr 484969; wyrok WSA w Gdańsku z 10 lutego 2009 r., I S.A./Gd 874/08, lex nr 483118). Zgodnie z art. 7 kpa organ administracji publicznej winien wyjaśniać dokładnie stan faktyczny danej sprawy, zbierając i rozpatrując cały materiał dowodowy w sposób wyczerpujący (art. 77 §1 kpa). Zasada prawdy obiektywnej jest naczelną zasadą postępowania administracyjnego, wpływającą na kwestię odpowiedniego rozłożenia ciężaru dowodu w tym postępowaniu. Organ winien generalnie przeprowadzać niezbędne dowody z urzędu (zasada oficjalności postępowania). Nie znaczy to jednak, że sama strona jest całkowicie zwolniona z realizacji tego obowiązku, zwłaszcza gdy nieudowodnienie danej okoliczności faktycznej może prowadzić do rezultatów dla niej niekorzystnych (zob. m. in., B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, s. 68-69). Nie ulega wobec tego wątpliwości, iż w sprawach z wniosku o umorzenie zaległości z tytułu składek wobec ZUS wnioskodawca winien aktywnie uczestniczyć w postępowaniu dowodowym poprzez wskazywanie odpowiednich okoliczności i dowodów uzasadniających podjęcie przez organ decyzji korzystnej dla strony, czyli uwzględniającej jej wniosek. W niniejszym postępowaniu w ocenie Sądu strona skarżąca nie zrealizowała tego nakazu w odpowiedni sposób. Istotą postępowania dowodowego w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym jest bowiem precyzyjne i wyczerpujące ustalenie danych o stanie zdrowotnym, rodzinnym i majątkowym strony oraz o jej potencjalnych możliwościach zarobkowych. W rozpatrywanej sprawie dokonując takiej kontroli zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Sąd stwierdził, że organ działał prawidłowo. Wydanie decyzji poprzedzone było postępowaniem zmierzającym do ustalenia sytuacji materialnej skarżącego. Organy orzekające wzięły pod uwagę podnoszone przez skarżącego okoliczności i zgromadzone w toku postępowania dowody, a odnosząc je do podstawy materialno-prawnej rozstrzygnięcia sformułowały wnioski, które mieszczą się w granicach swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.). Z materiałów zgromadzonych w aktach sprawy nie wynika, aby organ naruszył przepisy materialne lub przepisy proceduralne, zwłaszcza, iż analiza akt sprawy wykazuje, że skarżący nie wykazał należycie podnoszonych przez siebie okoliczności, które mogłyby stanowić dostateczną podstawę do umorzenia przez organ należności z tytułu składek ZUS. W zakresie sytuacji majątkowej skarżącego należy podnieść, iż K. K. jest współwłaścicielem nieruchomości (zabezpieczonej hipotecznie z tytułu zadłużenia wobec ZUS), a zatem posiada pewien majątek, umożliwiający przeprowadzenie egzekucji mającej na celu wyegzekwowanie co najmniej części należności wobec ZUS. Nadto istotne w niniejszej sprawie jest także oświadczenie ojca skarżącego (jak wynika z przeprowadzonego przez organ wywiadu majątkowego, osiągającego relatywnie wysokie miesięczne dochody), w którym zobowiązał się on (k. 72 akt), iż pokryje zobowiązania K. K. względem ZUS. Abstrahując od dopuszczalności takiego oświadczenia złożonego przez ojca zobowiązanego, oraz od zakwestionowania przez K. K. tejże czynności powyższe wskazuje, iż rzeczywista sytuacja rodzinna K. K. nie jest na tyle szczególna, aby uzasadniało to możliwość umorzenia przez organ należności z tytułu składek. W odniesieniu do sytuacji rodzinnej skarżącego trzeba wskazać, iż K. K. nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną i dziećmi, K. K. nie wykazał także, aby obciążał go obowiązek alimentacyjny względem żony i dzieci, a zatem w żadnym stopniu nie wykazana została przesłanka, iż spłacanie zaległości pociągnęłoby zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Twierdzenia skarżącego odnośnie złego stanu zdrowia, który miałby uniemożliwiać K. K. podjęcie jakiekolwiek pracy, nie zostały poparte w toku postępowania jakimikolwiek dokumentami, skarżący nie został też uznany przez odpowiedni organ za całkowicie lub częściowo niezdolnego do pracy. Należy zatem uznać, iż stan zdrowia pozostawał bez większego wpływu na możliwość podjęcia przez skarżącego pracy, a skarżący – pomimo ciążących na nim zobowiązań – nie wykorzystuje w pełni swoich zdolności zarobkowania. Skarżący podnosił także, iż nie powinien ponosić odpowiedzialności za zobowiązania zaciągnięte przez spółkę jawną (której wspólnikiem, z formalnego punktu wiedzenia, jest do dnia dzisiejszego, zgodnie z informacjami płynącymi z Rejestru Przedsiębiorców Krajowego Rejestru Sądowego), gdyż nie miał wpływu na działania drugiego wspólnika i jego żony. Nie można jednak zaakceptować żądania umorzenia składek powstałych w okresie faktycznego prowadzenia działalności gospodarczej. Skarżący podejmując działalność gospodarczą, winien liczyć się ryzykiem gospodarczym z tym związanym oraz powinien wykazać się odpowiednią starannością i zapobiegliwością w okresie prowadzenia przedmiotowej działalności, by regulować w ustawowym terminie obowiązkowe zobowiązania publicznoprawne, jakimi są składki ubezpieczeniowe względem ZUS (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 22 czerwca 2007 r., V S.A./Wa 119/07, lex nr 491381). Co do zasady, obowiązkiem podmiotu prowadzącego działalność gospodarczą jest zabezpieczenie środków finansowych na pokrycie zobowiązań składkowych, zarówno w trakcie prowadzenia działalności, jak i po jej zakończeniu. Uwzględnienie zatem żądania umorzenia składek powstałych z związku z działalnością gospodarczą powodowałoby, iż ryzykiem gospodarczym oraz ewentualnymi niepowodzeniami biznesowymi osoby zobowiązanej do uiszczania składek zostaliby obciążeni pozostali płatnicy, regulujących terminowo swoje zobowiązania względem ZUS. Wobec powyższego, organ zasadnie przyjął, iż granicę dla decyzji o umorzeniu należności z tytułu składek stanowi kolizja z interesem społecznym. Interes społeczny to bowiem obowiązek zakładu do działania uwzględniającego interesy funduszy ubezpieczeniowych, którymi zarządza. Umarzanie zatem należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ma i musi mieć charakter wyjątkowy, gdyż zasadą jest ich uregulowanie (zob. m. in. wyrok WSA w Warszawie z 05 listopada 2007 r., V SA/Wa 1231/07, lex nr 484909 oraz z 23 października 2007 r., V S.A./Wa 1368/07, lex nr 492274). W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał jednak, aby zachodziły jakiekolwiek inne, wyjątkowe i nadzwyczajne okoliczności, uzasadniające żądanie umorzenia składek. Reasumując powyższe rozważania należy stwierdzić, iż Sąd nie dopatrzył się w niniejszej sprawie naruszeń przez organ przepisów materialnych lub proceduralnych tego rodzaju, aby skarga mogła zostać uwzględniona. Z uwagi na brak uchybień organu tego rodzaju, iż mogłoby to rzutować na wydane decyzje i ich zgodność z obowiązującymi przepisami, w tym stanie rzeczy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych zasadnie przyjął brak podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego o umorzenie przedmiotowych należności publicznoprawnych. Z tego względu skarga podlegała oddaleniu, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - jak w sentencji wyroku. /-/ Sz. Widłak /-/ B. Sokołowska /-/ M. Ławniczak