I OZ 1105/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Rajewska po rozpoznaniu w dniu 12 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 listopada 2011 r. sygn. akt II SA/Wa 1189/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa- Praga w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 25 listopada 2011 r., sygn. akt II SA/Wa 1189/11 odmówił A. Z. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie z jego skargi na decyzję Prezesa Sądu Okręgowego Warszawa- Praga w Warszawie z dnia [...] marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie dostępu do informacji publicznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu [...] czerwca 2011 r. skarżący złożył na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Oświadczył, że sam prowadzi gospodarstwo domowe, nie uzyskuje żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Zamieszkuje z rodzicami i to oni pokrywają koszty jego utrzymania. Pismem z dnia 25 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do przedstawienia dodatkowego oświadczenia zawierającego dane rodziców, informacje o posiadanym przez nich majątku oraz wysokości uzyskiwanego dochodu. Odpowiadając na powyższe wezwanie, skarżący stwierdził, że nie pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami. U rodziców mieszka jedynie tymczasowo, pomoc finansowa z ich strony ma charakter częściowy, a przekazywane przez nich środki podlegają zwrotowi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że w myśl art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) prawo pomocy przysługuje osobie fizycznej w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte przez ustawodawcę sformułowanie "osoba ta wykaże" oznacza zatem, że to na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek podania takich danych (w postaci oświadczeń oraz dokumentów źródłowych), które w sposób wystarczający i niebudzący wątpliwości pozwolą na ustalenie jego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Jednocześnie należy zauważyć, że rozpoznając wniosek, sąd administracyjny nie bada sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jedynie w granicach jego zdolności zarobkowych czy możliwości płatniczych, lecz dokonuje tej oceny na tle sytuacji majątkowej w gospodarstwie domowym skarżącego, czyli bierze pod uwagę sytuację finansową osób pozostających wraz z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. W niniejszej sprawie skarżący nie uzupełnił wszystkich niezbędnych danych. Wbrew jego twierdzeniom, pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym wraz z rodzicami, a w konsekwencji to na skarżącym spoczywał obowiązek podania danych osobowych rodziców oraz informacji o wysokości osiąganych przez nich dochodów i posiadanym majątku. O prowadzeniu wspólnego gospodarstwa domowego decyduje więź gospodarczo- rodzinna istniejąca pomiędzy określonymi osobami. Już sam fakt, że skarżący pozostaje na utrzymaniu rodziców, a tym samym jest od nich całkowicie zależny finansowo świadczy o tym, że prowadzi z nimi wspólne gospodarstwo domowe. Z tych względów nie można przyjąć za miarodajne wyjaśnień skarżącego, że pomoc finansowa rodziców ma charakter chwilowy i jest w istocie pożyczką podlegającą zwrotowi. Tym samym, oświadczenie zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz wyjaśnienia złożone przez skarżącego są niewystarczające do oceny rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i jego sytuacji materialnej. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A. Z., domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Stwierdził, że rozstrzygnięcie sądu ma charakter wyraźnie uznaniowy, a ocena sytuacji majątkowej jest całkowicie dowolna, tym bardziej, że w innych jego sprawach prawo pomocy zostało mu przyznane. W przedstawionej sytuacji uiszczenie kosztów sądowych jest całkowicie niemożliwe, a odmowa przyznania prawa pomocy skutkuje pozbawieniem skarżącego prawa do sądu, które jest zagwarantowane w Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Nadto sąd całkowicie dowolnie ustalił fakt pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym z rodzicami, w szczególności za nieusprawiedliwione należy uznać twierdzenie, że skarżący jest całkowicie zależny od rodziców. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jako pozbawione uzasadnionych podstaw nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.- dalej powoływana jako P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Podkreślenia wymaga fakt, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Treść art. 246 § 1 P.p.s.a. wskazuje, że ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy. Z użycia w tym przepisie określenie "gdy wykaże" wynika, że strona ma przekonać sąd, iż znajduje się w sytuacji, która uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy. W orzecznictwie powszechnie zatem przyjmuje się, że strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które wskazuje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Jeżeli fakty, które podaje we wniosku, nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami, istnieją podstawy aby odmówić przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 211/06, niepubl.). Podobnie ocenia się sytuację, gdy skarżący nie przedstawił dokumentów, w oparciu, o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jego utrzymania, stwierdzając, że w takim przypadku niemożliwe jest ustalenie, czy poniesienie przez niego kosztów sądowych mogłoby wiązać się z uszczerbkiem utrzymania uzasadniającym przyznanie prawa pomocy. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy, należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie A. Z. prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Przepis art. 255 P.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że działanie Sądu pierwszej instancji oparte na podstawie art. 255 P.p.s.a. zasługuje w przedmiotowej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. A. Z. wezwany przez WSA w Warszawie pismem z dnia 25 sierpnia 2011 r. - do przedłożenia określonych dokumentów oraz oświadczeń obrazujących sytuację majątkową jego rodziców, czyli osób, które łożą na jego utrzymanie, nie wykonał prawidłowo tego wezwania, zaprzeczając jedynie, że pozostaje ze swoimi rodzicami we wspólnym gospodarstwie domowym. Z twierdzeniami skarżącego nie sposób się zgodzić, gdyż o pozostawaniu we wspólnym gospodarstwie domowym decyduje więź gospodarczo- rodzinna istniejąca między określonymi osobami. Cechami charakterystycznymi dla prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego może być udział i wzajemna ścisła współpraca w załatwianiu codziennych spraw związanych z prowadzeniem domu, niezarobkowanie i pozostawanie w związku z tym na całkowitym lub częściowym utrzymaniu osoby, z którą się gospodarstwo domowe prowadzi, a wszystko to dodatkowo uzupełnione cechami stałości, które tego typu sytuację charakteryzują (vide wyrok SN z dnia 2 lutego 1996 r., sygn. akt III URN 56/95). Biorąc pod uwagę powyższe przesłanki, należy stwierdzić, że z oświadczenia samego skarżącego wynika, że pozostaje on na utrzymaniu rodziców i jest od nich zależny finansowo, gdyż nie posiada własnych dochodów. Można zatem uznać, że prowadzi on wraz ze swoimi rodzicami wspólne gospodarstwo domowe, a tym samym żądane przez Sąd I instancji informacje o sytuacji materialnej i posiadanym majątku rodziców skarżącego były niezbędne do oceny sytuacji bytowej i finansowej. Skoro skarżący nie dostarczył żądanych dokumentów, Sąd I instancji słusznie uznał, że nie jest możliwa pełna ocena sytuacji majątkowej, finansowej i rodzinnej wnioskodawcy, a w świetle złożonych w sprawie dokumentów i oświadczeń nie zachodzą przesłanki przemawiające za przyznaniem skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny, orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.