II GZ 505/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 17 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 1033/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. B. na decyzję Głównego Inspektora Transportu Drogowego z dnia [...] stycznia 2009 r., nr [...] w przedmiocie nałożenia kary pieniężnej za naruszenie przepisów ustawy o transporcie drogowym postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 30 września 2011 r., sygn. akt IV SA/Gl 1033/11, odmówił J. B. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, z następującym uzasadnieniem. [...] w dniu [...] maja 2011 r. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego. W uzasadnieniu podał, że jego sytuacja materialna ulegała w ostatnim okresie systematycznemu pogarszaniu, albowiem pomimo prób ratowania prowadzonej firmy i wyprzedaży majątku, nie zdołał zapobiec jej likwidacji. Aktualnie obciąża go dług w wysokości [...] zł z tytułu zaległych zobowiązań wobec pracowników oraz kontrahentów. To z kolei powoduje, iż zamierza w najbliższym czasie ogłosić upadłość konsumencką. Równocześnie zadeklarował, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, nieruchomości ani przedmiotów o wartości przekraczającej [...] Euro. Deklarując dochód skarżący wskazał, że w roku 2010 wyniósł on [...] zł, natomiast w roku 2009 poniósł stratę w wysokości [...] zł. Do wniosku skarżący dołączył zeznania podatkowe potwierdzające wysokość przywołanej straty i dochodu, dokumenty potwierdzające wykreślenie z ewidencji prowadzonej przezeń działalności gospodarczej z dniem [...] sierpnia 2010 r., likwidację posiadanego rachunku bankowego oraz wyrejestrowanie go jako płatnika składek ZUS. W odpowiedzi na wezwanie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia [...] maja 2011 r., wnioskodawca nadesłał wydany wobec niego nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym z dnia [...] maja 2011 r., na kwotę [...] zł, wyrok Sądu Rejonowego w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2010 r., zasądzający od niego kwotę [...] zł oraz dwa wezwania do zapłaty z dnia [...] stycznia 2009 r., dotyczące kwoty [...] zł. Skarżący przedłożył nadto pismo z dnia [...] czerwca 2011 r., w którym podał, że nie osiąga aktualnie żadnego dochodu, nie pracuje, nie posiada statusu osoby bezrobotnej i utrzymuje się z emerytury ojca. Oświadczył również, iż nieruchomość, w której zamieszkuje sprzedał wraz ze spoczywającym na niej zadłużeniem hipotecznym, jednak nie otrzymał przysługującej mu z tego tytułu kwoty [...] zł, gdyż kupujący "nie wpłacił transzy". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 8 czerwca 2011 r. stwierdził swoją niewłaściwość i przekazał sprawę według właściwości WSA w Gliwicach. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uznał oświadczenia skarżącego wraz ze zgromadzonym dotychczas materiałem dowodowym za niewystarczające do oceny jego obecnej sytuacji materialnej. W związku z tym zarządzeniem z dnia 24 sierpnia 2011 r., (k. [...] akt sądowych) wezwał skarżącego – w terminie 7 dni od daty otrzymania tego pisma - o uzupełnienie i uprawdopodobnienie danych, powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd zastrzegł, że niezastosowanie się do niniejszego wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez skarżącego istnienie przesłanki przyznania prawa pomocy. Sąd pierwszej instancji wezwał skarżącego do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: - sprecyzowanie i udokumentowanie (np. kopią stosownej umowy najmu) aktualnego tytułu prawnego przysługującego mu do nieruchomości oznaczonej we wniosku jako adres jego zamieszkania ([...] ). Wskazano bowiem, że z dołączonego do akt sprawy aktu notarialnego z dnia 11 stycznia 2010 r. wynika, iż nieruchomość ta została przez niego sprzedana, przy czym oświadczył on, że jej wydanie kupującemu nastąpi w tym samym dniu. - uprawdopodobnienie oświadczenia, iż kwota [...] zł należna skarżącemu z tytułu sprzedaży powyższej nieruchomości nie została uiszczona. Wskazano, że należy w tym celu przedłożyć np. dokument potwierdzający fakt, iż skarżący dochodzi tej należności w drodze egzekucji na podstawie art. 777 §1 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego; - podanie orientacyjnej miesięcznej wysokości kosztów bieżącego utrzymania skarżącego (czynsz, podatek od nieruchomości opłaty za tzw. media, to jest energię elektryczną, gaz, wodę, telefon, wywóz śmieci itp. oraz wydatki na zakup żywności, środków czystości, odzieży itd.). Wskazano przy tym, że wydatki z tytułu czynszu i opłat za tzw. media powinny być nadto udokumentowane stosownymi fakturami VAT, paragonami, dowodami wpłaty itp. Z kolei w razie istnienia zaległości płatniczych w omawianym zakresie należy przedłożyć aktualne (to jest wydane nie wcześniej niż w ciągu sześciu ostatnich miesięcy) dokumenty potwierdzające ten fakt (np. zaświadczenia o wysokości zaległości, wezwania do zapłaty itp.); - nadesłanie dokumentu (wydanego nie wcześniej niż w okresie ostatnich sześciu miesięcy) potwierdzającego fakt, że spoczywające na skarżącym zobowiązanie wobec PKN "Orlen" z siedzibą w Płocku, o którym mowa w nadesłanym przez skarżącego piśmie z dnia [...] stycznia 2009 r. (wymieniono w nim kwotę [...] zł) nadal go obciąża; Powyższe zarządzenie zostało skutecznie doręczone dnia [...] września 2011 r. (k. [...] akt sądowych). Mimo upływu zakreślonego przez Sąd terminu, skarżący nie nadesłał żądanych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wskazanym na wstępie postanowieniem z dnia 30 września 2011 r., odmówił [...] przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu Sąd stwierdził, że [...] powołał się w swoim wniosku na okoliczności, które mogłyby uzasadniać przyznanie mu prawa pomocy, to jednak pomimo stosownego wezwania nie przedłożył dokumentów źródłowych, które mogłyby te okoliczności potwierdzać. Skarżący nadto nie uzupełnił swoich wywodów w sposób czyniący zadość temu wezwaniu. Nie określił mianowicie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w [...] , która stanowi do dzisiaj jego miejsce zamieszkania, pomimo że sprzedał ją [...] stycznia 2011 r., a zatem ponad półtora roku temu (vide: akt notarialny stanowiący k. [...]akt sądowych). Nie uprawdopodobnił także w żaden sposób faktu, jakoby kwota [...] zł przysługująca mu z tytułu sprzedaży tej nieruchomości nie została przezeń otrzymana. Nie nadesłał np. dokumentu potwierdzającego fakt, iż dochodzi tej należności w drodze egzekucji na podstawie art. 777 § 1 pkt 4 Kodeksu postępowania cywilnego (do czego ma prawo na mocy § 3 umowy sprzedaży zawartej w przywołanym akcie notarialnym z dnia 11 stycznia 2010 r.). Tymczasem z treści wspomnianego aktu notarialnego wynika, że powinien ją otrzymywać w miesięcznych transzach po [...] zł, z czego pierwsza płatna w lutym 2010 r., a kolejne, w okresie od marca 2010 r. do lutego 2012 r. W rezultacie, do dnia dzisiejszego powinien otrzymać większą część należnej mu kwoty ([...] zł). WSA podkreślił, że wnioskodawca nie określił nadto ponoszonych przezeń kosztów bieżącego utrzymania ani nie sprecyzował, czy obciążają go w tym zakresie zaległości płatnicze. Nie przedstawił też jakiegokolwiek dokumentu, który mógłby potwierdzać, że zobowiązanie w wysokości [...] zł wobec PKN "Orlen" S.A. nadal na nim spoczywa. Tymczasem było to konieczne, jako że na potwierdzenie wspomnianej kwoty skarżący przedłożył uprzednio jedynie pismo firmy windykacyjnej datowane na [...] stycznia 2009 r., czyli sprzed ponad dwóch i pół roku, gdy prowadził jeszcze działalność gospodarczą. Nie sposób więc wykluczyć, że należność ta została w międzyczasie spłacona. Sąd pierwszej instancji podniósł, że odstępując od złożenia wyjaśnień i dokumentów wskazanych w wezwaniu z dnia [...] września 2011 r., skarżący nie usunął istniejących wątpliwości Sądu co do jego sytuacji materialnej oraz aktualnych możliwości płatniczych. [...] wniósł zażalenie na powyższe postanowienie, domagając się jego uchylenia. Wniósł o "ponowne rozpatrzenie sprawy, ustanowienie radcy prawnego do pokierowania sprawą oraz o całkowite zwolnienie od kosztów sądowych". Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z punktu widzenia art. 246 § 1 p.p.s.a., Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien uwzględnić nie tylko bieżące dochody i wydatki skarżącego, ale również jego stan majątkowy. W świetle powołanych uregulowań prawnych stronę zwalnia się od kosztów sądowych w zakresie całkowitym (wnioskowanym przez skarżącego w tej sprawie) tylko w sytuacji, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ich ponieść. Z analizy akt sprawy nie można wyprowadzić wniosku, aby [...] nie był w stanie ponieść kosztów wpisu sądowego od skargi w wysokości [...] zł, bez takowego uszczerbku. Należy zauważyć, że Sąd pierwszej instancji wzywał skarżącego (dnia [...] września 2011 r., - k. [...] akt sądowych) do złożenia dokumentów, które miały uprawdopodobnić dane wskazane w złożonym wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu należy podnieść, że zgodnie z treścią art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. [...] nie nadesłał żądanych dokumentów. Wobec powyższego WSA w Gliwicach nie miał możliwości ustalenia, jaki jest rzeczywisty stan majątkowy skarżącego, a od tego zależało ewentualne przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (por. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 235/06 niepubl.). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji, trafnie ocenił powyższe okoliczności jako uzasadniające oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Nieujawnienie sytuacji majątkowej przez skarżącego poprzez nieprzedłożenie żądanych przez Sąd dokumentów nie pozwala na całościową ocenę jego rzeczywistej sytuacji materialnej w aspekcie spełnienia przesłanek do przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, w świetle powyższych rozważań, Sąd pierwszej instancji słusznie zmierzał do zbadania sytuacji finansowej skarżącego nie tylko na podstawie formularza PPF, który był niewystarczający do ustalenia rzeczywistej sytuacji materialnej skarżącego. NSA zauważa, że wnoszący zażalenie skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, nieujawnionych przed WSA, które mogłyby spowodować przyznanie mu prawa pomocy. Z uwagi na powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.