II FSK 3001/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Anna Dumas (sprawozdawca), Sędzia WSA del. Stefan Kowalczyk, Protokolant Justyna Bluszko-Biernacka, po rozpoznaniu w dniu 26 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Łodzi od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 3 października 2011 r. sygn. akt III SA/Łd 741/11 w sprawie ze skargi J. W. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 10 maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi, 2) zasądza od J. W. na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. kwotę 280 (słownie: dwieście osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt III SA/Łd 741/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi w sprawie ze skargi J. W. uchylił postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 10 maja 2011 r. oraz poprzedzające je postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia 24 lutego 2011 roku w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ze stanu faktycznego sprawy, przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że postanowieniem z dnia 10 maja 2011 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta Miasta L. z dnia 24 lutego 2011 r. odmawiające J. W. (dalej jako skarżący) umorzenia postępowania egzekucyjnego. W toku postępowania ustalono, iż pismem z dnia 7 stycznia 2011 r. Skarżący wniósł o umorzenie postępowania egzekucyjnego w sprawie zobowiązań z tytułu podatku od środków transportowych za lata 2002, 2003, 2004 i 2005, gdyż zobowiązania te uległy przedawnieniu. Ustalono, iż Prezydent Miasta L. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec skarżącego, w zakresie obowiązków objętych wnioskiem, na podstawie tytułów wykonawczych numer [...] (za lata od 2002 do 2004) oraz [...] (za rok 2005). Wobec skarżącego prowadzone jest również postępowanie egzekucyjne na podstawie innych tytułów wykonawczych nr: A [...] celem realizacji zobowiązań z tytułu podatku od środków transportowych należnych za lata 1997, 1998, 1999, 2000 i 2001. Postępowanie egzekucyjne, prowadzone na podstawie tytułów [...] (za lata od 2002 do 2004) zostało wszczęte w dniu 3 listopada 2005 r., w którym poborca doręczył zobowiązanemu wskazane tytuły wykonawcze, zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954, powoływanej dalej jako u.p.e.a.). Organ egzekucyjny wskazał, iż tytuły wykonawcze A [...] doręczono skarżącemu w dniu 7 listopada 2002 r. i tego samego dnia poborca skarbowy dokonał zajęcia ruchomości, które zostały wpisane do protokołu zajęcia, podpisanego przez poborcę skarbowego i zobowiązanego. Działając na podstawie wszystkich znajdujących się wówczas w egzekucji tytułów, w dniu 30 marca 2007 r. poborca skarbowy zastosował środek egzekucyjny, wymieniony w art. 1a pkt 12 lit. a tiret pierwsze, a mianowicie egzekucję z pieniędzy. Pobrano kwotę 1.000,00 zł. Na podstawie art. 62 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2012 r., poz. 249 z późn. zm., dalej jako: O.p.) została ona zaksięgowania na najstarszą zaległość podatkową znajdującą się wówczas w egzekucji - w tym przypadku pierwszą ratę podatku za 1997 r. Zawiadomieniem z dnia 16 grudnia 2010 r. dokonano w dniu 22 grudnia 2010 r. zajęcia wierzytelności skarżącego u Naczelnika Urzędu Skarbowego L. Zawiadomienie o przedmiotowym zajęciu zobowiązany odebrał w dniu 3 stycznia 2011 r. Mając powyższy stan faktyczny na uwadze organ pierwszej instancji stwierdził, iż zobowiązania podatkowe za lata 2002, 2003, 2004, zgodnie z art. 70 § 1 O.p. uległyby przedawnieniu odpowiednio z końcem roku 2007, 2008 i 2009, jednakże z uwagi na zastosowany środek, w postaci egzekucji z pieniędzy, należało przyjąć, iż objął on wszystkie tytuły wykonawcze znajdujące się w egzekucji w dniu dokonania przedmiotowej czynności, a w konsekwencji również wszystkie zobowiązania, których one dotyczą. Na tej podstawie i w oparciu o art. 59 § 1 pkt 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. organ odmówił umorzenia przedmiotowego postępowania egzekucyjnego. Na powyższe postanowienie skarżący wniósł zażalenie. Postanowieniem z dnia 10 maja 2011 roku Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy postanowienie Prezydenta miasta L. z dnia 24 lutego 2011 r. Skarżący od powyższego postanowienia wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi, zarzucając: – naruszenie przepisu art. 7, art. 77 § 1, art. 86 K.p.a. w związku z przepisem art. 18 u.p.e.a. poprzez brak przesłuchania strony - w braku innych środków dowodowych - na okoliczność jakich należności oraz tytułów egzekucyjnych dotyczyło wezwanie do zapłaty skierowane przez organ egzekucyjny do skarżącego i w związku z tym przyjęcie błędnego założenia o objęciu wezwaniem należności objętych wszystkim tytułami egzekucyjnymi w prowadzonych przeciwko skarżącemu postępowaniach egzekucyjnych; – naruszenie przepisu art. 14 § 1 i § 2 K.p.a. w związku z przepisem art. 18 oraz art. 68 § 1 u.p.e.a. poprzez naruszenie zasady pisemności i nie sporządzenie adnotacji dotyczącej powiadomienia skarżącego z ustnego wezwania do zapłaty należności, co wyklucza ustalenie organu o zawiadomieniu skarżącego o zastosowaniu środka egzekucyjnego w odniesieniu do wszystkich należności objętych postępowaniami egzekucyjnymi prowadzonymi w stosunku do skarżącego; – naruszenie przepisu art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z przepisem art. 59 § 1 pkt 9, art. 70 § 1 oraz art. 70 § 4 O.p. w związku z przepisem art. 138 § 1 pkt 2 i art. 144 K.p.a., a także w związku z przepisem art. 18 u.p.e.a. poprzez brak uchylenia przez organ odwoławczy postanowienia organu pierwszej instancji z dnia 24 lutego 2011r. nr [...] o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego i odmowie orzeczenia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, w sytuacji, gdy w obliczu przedawnienia zobowiązań podatkowych, zobowiązania te wygasły i postępowanie egzekucyjne podlega umorzeniu. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. podtrzymało swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu i na tej podstawie wniosło o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wyrokiem z dnia 3 października 2011 r. uznał skargę za zasadną. Sąd podniósł, iż zasadniczą kwestią wymagającą wyjaśnienia jest to, czy wpłata przez skarżącego określonej sumy pieniędzy do organu egzekucyjnego spowodowała przerwanie biegu przedawnienia wszystkich zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych. Mając na uwadze przepis art. 70 § 1 oraz § 4 O.p., art. 67 § 1 u.p.e.a. z zastrzeżeniem art. 68 § 1 u.p.e.a. oraz art. 68 § 1 zd. 1 u.p.e.a. Sąd podniósł, że bieg terminu przedawnienia przerywa zastosowanie środka egzekucyjnego oraz zawiadomienie dłużnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego, z tym wyjątkiem, że w stosunku do egzekucji z pieniędzy wystarczy wystawienie pokwitowania odbioru pieniędzy. Jednakże ten odformalizowany tryb zawiadomienia dłużnika o zastosowaniu środka egzekucyjnego w sytuacji, gdy postępowanie egzekucyjne prowadzone jest na podstawie wielu tytułów egzekucyjnych, nie zwalnia organu egzekucyjnego od stosowania ogólnych zasad postępowania wynikających m.in. z art. 6, 7, 8 i 9 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., wobec czego za prawidłowe uznał Sąd twierdzenie, iż przy wielości tytułów egzekucyjnych, gdy wpłata sumy pieniędzy nie pokrywa wszystkich dochodzonych zobowiązań, organ egzekucyjny powinien umożliwić dłużnikowi wskazanie, na poczet których należności dokonuje wpłaty; jeżeli dłużnik zaś tego nie uczyni, wskazanie na poczet którego zobowiązania dokonano egzekucji z pieniędzy należy do organu. Sąd podniósł, że wobec faktu, iż w przedmiotowej sprawie skarżący nie wskazał, na który tytuł egzekucyjny dokonuje wpłaty, należy uznać, że zaliczenie przez organ egzekucyjny wpłaconej kwoty pieniędzy na konkretny tytuł egzekucyjny oznacza, że przerwanie biegu przedawnienia zachodzi tylko i wyłącznie w stosunku do tego zobowiązania. Nie można zaś przyjąć, że jakakolwiek wpłata pieniędzy spowodowała, że zostały przerwane terminy wszystkich dochodzonych zobowiązań. W dalszej części uzasadnienia Sąd wskazał, iż skoro organ egzekucyjny nie był w stanie wyegzekwować należności wynikających z dochodzonych tytułów egzekucyjnych, to nie może przerzucać na dłużnika negatywnych skutków prowadzonego przez siebie postępowania egzekucyjnego. Skoro bowiem każde zobowiązanie jest dochodzone na podstawie odrębnego tytułu egzekucyjnego, nie można się zgodzić z organem egzekucyjnym, że zaliczenie wpłaty tylko na jeden z tych tytułów ma jedynie charakter czysto księgowy, a sama wpłata wywołuje skutki w stosunku do wszystkich tytułów egzekucyjnych. W skardze kasacyjnej od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. zaskarżyło powyższy wyrok w całości, zarzucając: 1. naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 70 § 4 O.p. skutkującą przyjęciem przez Sąd pierwszej instancji, że z chwilą zaliczenia wpłaconej na wezwanie poborcy skarbowego kwoty na jeden z egzekwowanych tytułów egzekucyjnych skutek w postaci zastosowania środka egzekucyjnego, jak i zawiadomienia dłużnika o zastosowaniu tego środka egzekucyjnego odnosi się tylko do jednego tytułu egzekucyjnego, 2. naruszenie przepisów postępowania sądowoadministracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy: • art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako P.p.s.a.) w związku z art. 6, art. 7, art. 8, art. 9 K.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że normy te zostały naruszone w toku postępowania, bowiem: - przeprowadzono postępowanie na podstawie obowiązujących przepisów prawa, - podjęto działania zmierzające do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, - przeprowadzono postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, - czuwano nad tym, aby strona nie poniosła szkody z powodu nieznajomości prawa, zaś Sąd pierwszej instancji nie wykazał, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia, • art. 141 § 4 w związku z art. 145 § 1 lit. c, art. 153 P.p.s.a poprzez brak dostatecznego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia i wykazania, że uchybienia miały wpływ na wynik rozstrzygnięcia. Wskazując na powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi, w przypadku gdyby wniosek powyższy nie zasługiwał na uwzględnienie, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Ponadto wniesiono o orzeczenie o kosztach postępowania kasacyjnego. W odpowiedzi na skargę kasacyjną skarżący, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie o kosztach postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Kwestia sporną w niniejszej sprawie jest to, czy wpłata przez skarżącego określonej sumy pieniędzy do organu egzekucyjnego spowodowała przerwanie biegu przedawnienia wszystkich zobowiązań podatkowych z tytułu podatku od środków transportowych. Zdaniem organu zobowiązania podatkowe skarżącego nie przedawniły się, gdyż w dniu 30 marca 2007 r. poborca skarbowy zastosował względem skarżącego środek egzekucyjny - egzekucję z pieniędzy, dokonując pobrania kwoty 1.000 zł. Natomiast Sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że zaliczenie przez organ egzekucyjny wpłaconej kwoty pieniędzy na konkretny tytuł egzekucyjny oznacza, że przerwanie biegu przedawnienia zachodzi tylko i wyłącznie w stosunku do tego zobowiązania. Na wstępie rozważań należy wskazać, że w myśl art. 70 § 4 O.p. bieg terminu przedawnienia zostaje przerwany wskutek zastosowania środka egzekucyjnego, o którym podatnik został zawiadomiony. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zastosowano środek egzekucyjny. Z powyższego wynika zatem, że aby nastąpiło przerwanie biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, zgodnie z art. 70 § 4 O.p., po pierwsze – musi zostać zastosowany środek egzekucyjny, a po drugie – podatnik musi być zawiadomiony o zastosowaniu tegoż środka egzekucyjnego. Przez środek egzekucyjny w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych w ujęciu art. 1a pkt 12 u.p.e.a. rozumie się m.in. egzekucję z pieniędzy. Z treści art. 67 § 1 u.p.e.a. wynika przy tym, że podstawą zastosowania środków egzekucyjnych, o których mowa w art. 1a pkt 12 lit. a ustawy (a zatem środków w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych), stanowi zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności albo protokół zajęcia prawa majątkowego, albo protokół zajęcia i odbioru ruchomości, albo protokół odbioru dokumentu, sporządzone według wzoru określonego w stosownych przepisach wykonawczych. W wzorach tych dopuszczono możliwość jednoczesnej egzekucji należności objętych dowolną liczba tytułów wykonawczych. W niniejszej sprawie nie jest kwestionowany fakt, że w dniu 30 marca 2007 r. poborca skarbowy zastosował względem skarżącego środek egzekucyjny – egzekucję z pieniędzy, a odbiór pieniędzy został pokwitowany. W przypadku tego środka egzekucyjnego przyjmuje się, że z chwilą jego zastosowania zobowiązany zostaje jednocześnie zawiadomiony o tym fakcie. W tym zakresie należy podzielić stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zaprezentowane w wyroku z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 388/09 (dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako CBOSA), gdzie wskazano, że w sytuacji, gdy zobowiązany na wezwanie poborcy skarbowego płaci dochodzoną należność pieniężną, a poborca – w myśl art. 68 § 1 u.p.e.a. – wystawia pokwitowanie odbioru pieniędzy, z chwilą zapłaty przez zobowiązanego całości lub części dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym kwoty pieniędzy, podatnik (zobowiązany) zostaje zawiadomiony o zastosowaniu środka egzekucyjnego w rozumieniu art. 70 § 4 O.p. i w konsekwencji dochodzi do przerwania biegu przedawnienia zobowiązania podatkowego, będącego przedmiotem egzekucji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika to z istoty stosowanego środka egzekucyjnego, w ramach którego poborca skarbowy w pierwszej kolejności (po uprzednim doręczeniu tytułu wykonawczego, bądź z chwilą jego doręczenia) wzywa do uiszczenia należności pieniężnej będącej przedmiotem egzekucji i następnie kwituje (w przepisanej formie) odbiór pieniędzy przekazanych przez zobowiązanego (lub odebranych zobowiązanemu – art. 68 § 3 u.p.e.a.), który przecież uczestniczy w tej czynności egzekucyjnej. W tym miejscu należy również stwierdzić, że okoliczność przekazania poborcy skarbowemu przez zobowiązanego części lub całości należności pieniężnej, będącej przedmiotem egzekucji, nie zmienia faktu, że przekazanie to następuje w ramach czynności egzekucyjnych, polegających na zastosowaniu środka egzekucyjnego w postaci egzekucji z pieniędzy, z tytułu czego pobrano zresztą stosowne koszty egzekucyjne, a nie jest dobrowolną zapłatą zobowiązania podatkowego (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt I FSK 1472/09, CBOSA). Mając na uwadze powyższe rozważania należy uznać, że pobranie przez poborcę skarbowego części dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym należności pieniężnej przerywa bieg terminu przedawnienia wszystkich zobowiązań podatkowych, będących przedmiotem egzekucji administracyjnej. Wobec powyższego na podstawie art. 185 § 1 P.p.s.a. uchylono zaskarżony wyrok i sprawę przekazano Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania. O kosztach orzeczono zgodnie z art. 203 pkt 2 P.p.s.a.