II SA/Ol 606/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzenna Glabas Sędziowie Sędzia WSA Katarzyna Matczak Sędzia WSA Adam Matuszak (spr.) Protokolant Sekretarz sądowy Grzegorz Knop po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 października 2011 r. sprawy ze skargi M. L.-M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia "[...]" nr "[...]" w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Wnioskiem z dnia "[...]" M.L.-M. zwróciła się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]" o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E.L. Do wniosku dołączono m.in. orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe E.L. z dnia "[...]" oraz zaświadczenie potwierdzające, iż R. L. (mąż E.L.) jest zatrudniony w "[...]" na czas nieokreślony. Decyzją z dnia "[...]" Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w "[...]", powołując się na wystąpienie w sprawie negatywnej przesłanki przyznania świadczenia pielęgnacyjnego określonej w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (DZ. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.), tj. pozostawania matki wnioskodawczyni w związku małżeńskim, odmówił M.L.-M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką E.L. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia "[...]" uchyliło w całości powyższą decyzję organu pierwszej instancji wskazując, iż organ przyjął błędną wykładnię art. 17 ust.5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nadto Kolegium wskazało, iż to R.L. jest osobą w pierwszej kolejności zobowiązaną do sprawowania opieki nad niepełnosprawną żoną, zatem organ winien ustalić, czy nie jest on w stanie tej opieki sprawować osobiście. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, działający z upoważnienia Prezydenta Miasta "[...]" - Główny Specjalista Koordynator ds. świadczeń rodzinnych w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej w "[...]" decyzją z dnia "[...]" ponownie odmówił przyznania M.L.-M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką E.L. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podał art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" i art. 32 ust. 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm., dalej jako: k.p.a.), przepisy rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz. U. z 2005 r. Nr 105, poz. 881 ze zm.). W uzasadnieniu wskazał, iż przesłanką odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego jest wystąpienie w sprawie negatywnej przesłanki do jego przyznania, mianowicie fakt pozostawania E.L. w związku małżeńskim, co jest zgodne z art.17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu od powyższej decyzji M.L.-M. podniosła, iż cały czas opiekuje się matką i nie może podjąć żadnego zatrudnienia. Z kolei ojciec nie może zrezygnować z zatrudnienia w celu opieki nad żoną, ponieważ jej renta nie wystarczyłaby na pokrycie podstawowych wydatków, a tym bardziej kosztów lekarstw. Po rozpatrzeniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, decyzją z dnia "[...]", Nr "[...]", utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Argumentowało, iż zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu; innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, ze zm., dalej jako: k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Natomiast - w myśl art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" powyższej ustawy - świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Uwzględniając treść powyższych regulacji prawnych Kolegium podniosło, iż głównym powodem odmowy przyznania M.L.-M. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy w związku z opieką nad matką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności jest okoliczność, że pozostaje ona w związku małżeńskim, i to jej małżonek – R. L. jest osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży obowiązek alimentacyjny wobec niej i której może przysługiwać, po spełnieniu pozostałych przesłanek ustawowych, prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium podkreśliło, że do grona osób, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z pewnością należy zaliczyć małżonka. Z regulacji art. 23 i 27 k.r.o. wynika bowiem, że małżonkowie są zobowiązani do współdziałania dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli oraz, co istotne, do wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć także pomoc w przypadku choroby. Dlatego osobą, na której w pierwszej kolejności ciąży powinność sprawowania opieki nad E.L. jest jej małżonek R.L. i to on jest osobą, której w przypadku rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, przysługiwałoby przedmiotowe świadczenie pielęgnacyjne. Powyższe związane jest bowiem z istotą świadczenia pielęgnacyjnego, które to jest świadczeniem mającym w swym założeniu kompensować osobie sprawującej opiekę rezygnację z zatrudnienia (pracy zarobkowej) lub nie podjęcie zatrudnienia (pracy zarobkowej) na rzecz sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie pielęgnacyjne nie może służyć jako dodatkowy dochód dla rodziny, w której osoba, będąca w pierwszej kolejności obowiązana do sprawowania opieki nad osobą tego wymagającą nie rezygnuje z zatrudnienia. Z kolei M.L.-M. mogłaby ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne na matkę dopiero wtedy, gdyby nie miałaby ona męża, bądź też, gdy nie mógłby on sprawować opieki. W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skardze na powyższą decyzję Kolegium M.L.-M. zwróciła się o jej uchylenie. Podniosła m.in., że rezygnacja przez jej ojca z zatrudnienia doprowadziłaby do niedostatku zarówno jego samego, jak również ciężko chorej matki, co doprowadziłoby w konsekwencji do dalszego pogorszenia stanu jej zdrowia. Wskazała, iż koszty życia i leczenia są zbyt wysokie, aby ojciec mógł sobie pozwolić na rezygnację z zatrudnienia, a to oznacza, iż nie jest on w stanie sprawować opieki nad żoną. Dodała, że od wielu lat, jako członek rodziny wywiązuje się ze swych obowiązków, tzn. opiekuje się matką, a zatem w myśl wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. (sygn. akt P 27/07) winna otrzymywać od Państwa wsparcie. W odpowiedzi na skargę Kolegium, w całości podtrzymując argumentację zawarta w zakwestionowanej decyzji, wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zważył, co następuje: Stosownie do treści przepisu art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269; ze zm.), Sąd sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że Sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania, przy czym zgodnie z przepisem art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako: p.p.s.a.), zaskarżona decyzja podlega uchyleniu, jeżeli Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badając pod tym kątem zaskarżoną decyzję należało stwierdzić, iż nie doszło do naruszenia prawa w wyżej wskazany sposób, co w konsekwencji przesądza o niezasadności skargi. Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje matce lub ojcu (pkt 1), innym osobom, na których zgodnie z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny (pkt 2), a także opiekunowi faktycznemu dziecka (pkt 3), jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki między innymi nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ze względu na to, że "innymi osobami", o których mowa w pkt 2 są według art. 128 k.r.o. krewni w linii prostej, to jest zstępni – dzieci, wnuki, prawnuki i wstępni – rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, a także rodzeństwo, skarżąca niewątpliwie, jako córka uznanej za niepełnosprawną w znacznym stopniu na stałe E.L. należy do kręgu osób zobowiązanych do jej alimentowania. Tym samym uprawniona byłaby do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu niepodejmowania pracy lub rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką, gdyby ustawodawca w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych nie wyłączył możliwości przyznania wspomnianego świadczenia na wymagającą opieki osobę nie będącą stanu wolnego. W myśl bowiem wskazanego przepisu świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba potrzebująca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Wprowadzając tego rodzaju negatywną przesłankę przyznania świadczenia ustawodawca miał na uwadze wynikający z treści art. 23 i 27 k.r.o. obowiązek współdziałania małżonków dla dobra rodziny oraz zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli, jak również obowiązek wzajemnej pomocy, pod pojęciem której należy rozumieć pomoc w sytuacjach wyjątkowych takich jak choroba, czy niepełnosprawność. Organ decydujący o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest związany wskazanymi wyżej przepisami, a jego zadaniem jest jedynie stwierdzenie, czy wnioskodawca spełnia ustawowe wymogi do jego otrzymania. Wykazanie przez wnioskodawcę, że spełnia ustawowe kryteria, obliguje organ do przyznania świadczenia w drodze stosownej decyzji, natomiast niespełnienie ich wymusza konieczność wydania decyzji odmownej, jak to w niniejszym przypadku miało miejsce. Podnieść trzeba, że pomimo wielokrotnych nowelizacji art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przesłanka wykluczająca przyznanie świadczenia za opiekę nad osobą pozostającą w związku małżeńskim nie uległa zmianie i przepis ten w dotychczasowym brzmieniu przez cały czas obowiązuje. Natomiast kierując się treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. P 27/07, który orzekł niezgodność art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP w zakresie, w jakim uniemożliwia nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego obciążonej obowiązkiem alimentacyjnym osobie zdolnej do pracy, niezatrudnionej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niż jej dziecko niepełnosprawnym człowiekiem rodziny oraz – uznając, że jego skutki rozciągają się również na małżonka osoby wymagającej opieki uprawniając do zaliczenia go do kręgu osób obciążonych powinnością o cechach obowiązku alimentacyjnego, należy przyjąć, że niekonstytucyjny przepis odmawiający prawa do świadczenia osobom innym niż rodzice nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia osobie sprawującej opiekę nad niepełnosprawnym małżonkiem. W konsekwencji też skoro prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne wywodzi się z obowiązku administracyjnego, zaś literalne odczytywanie unormowania art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" omawianej ustawy niweczyłoby skutki wyroku Trybunału Konstytucyjnego w odniesieniu do osób pozostających w związku małżeńskim, nad którymi opiekę sprawują inne osoby zobowiązane do alimentacji w sytuacji, gdy drugi małżonek nie może takiej opieki świadczyć, gdyż sam jej potrzebuje, skład orzekający Sądu podzielając zajmowane w praktyce orzeczniczej (v: wyroki WSA w Bydgoszczy z dnia 14 września 2010 r., sygn. akt II SA/Bd 683/10, i z dnia 28 kwietnia 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 261/11; WSA w Olsztynie z dnia 11 marca 2009 r. II SA/Ol 61/09 – dostępne: http://orzeczenia.nsa.gov.pl) stanowisko przyjął, że w wymienionym przypadku fakt pozostawania w małżeństwie nie może stanowić przeszkody do przyznania świadczenia córce lub synowi tychże małżonków sprawujących nad nimi opiekę, jako zobowiązanym do alimentacji w dalszej kolejności krewnym w linii prostej. Jednak tego rodzaju przypadek w niniejszej sprawie nie zachodzi. Jak wynika z materiału dowodowego niniejszej sprawy (orzeczenie o stopniu niepełnosprawności E.L. z dnia "[...]" oraz zaświadczenie potwierdzające, iż R. L. jest zatrudniony w "[...]" na czas nieokreślony) matka skarżącej - E.L. zaliczona została do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności na stałe. Z kolei ojciec skarżącej wykonuje pracę zarobkową – jest zatrudniony na czas nieokreślony. Tak więc R. L. nie jest osobą niezdolną do opiekowania się znacznie ograniczoną w możliwości samodzielnej egzystencji matką skarżącej, a jak wskazała M.L.-M. w skardze, nie jest on w stanie pogodzić obecnego stanu rzeczy (pracy zawodowej) ze sprawowaniem opieki nad żoną. Fakt, iż mąż wymagającej opieki E.L. pracuje zarobkowo, nie mógł zwolnić orzekających organów z obowiązku kierowania się obligatoryjnym przepisem art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. "a" ustawy o świadczeniach rodzinnych, uniemożliwiającym wydanie pozytywnego dla skarżącej rozstrzygnięcia. Jednocześnie zaznaczyć należy, że z uwagi na treść powołanego orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18 lipca 2008 r., prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad wymagającą jej E.L., w razie rezygnacji z zatrudnienia będzie przysługiwało ojcu skarżącej. Z przedstawionych wyżej względów, uznając stanowisko organu odwoławczego za prawidłowe, a wydaną przezeń decyzję za nienaruszającą prawa, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.