I OZ 5/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 17 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 221/11 zasądzające od Rektora Uniwersytetu Gdańskiego na rzecz skarżącej A. W. 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia [...] lutego 2010 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku do ponownego rozpoznania Postanowieniem z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt III SA/Gd 221/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku zasądził od Rektora Uniwersytetu Gdańskiego na rzecz skarżącej A. W. 440 zł (czterysta czterdzieści złotych) tytułem zwrotu kosztów w sprawie ze skargi A. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Jak podano, Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu postanowienia z dnia 5 października 2011 r. nie dokonał wykładni art. 200 oraz art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, którą to wykładnią związany byłby Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku ponownie rozpatrujący kwestię zasądzenia kosztów postępowania. W związku z tym – na tle argumentacji pełnomocnika zawartej w zażaleniu z dnia 24 sierpnia 2011 r. – należy wskazać, że zgodnie z dyspozycją art. 200 w/w ustawy w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Nadto, zgodnie z regulacją zawartą w art. 205 § 2 w/w aktu prawnego do niezbędnych kosztów postępowania strony reprezentowanej przez adwokata lub radcę prawnego zalicza się ich wynagrodzenie, jednak nie wyższe niż stawki opłat określone w odrębnych przepisach i wydatki jednego adwokata lub radcy prawnego, koszty sądowe oraz koszty nakazanego przez sąd osobistego stawiennictwa strony. Wbrew argumentacji pełnomocnika skarżącej uwzględnienie skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny i wydanie przez sąd II instancji wyroku z dnia 21 kwietnia 2011 r. (w którym to wyroku zasądzono koszty postępowania kasacyjnego w kwocie 380 zł) nie oznacza, że skarga A. W. na decyzję Rektora Uniwersytetu Gdańskiego z dnia [...] lutego 2010 r., nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy studentów została definitywnie uwzględniona. Wręcz przeciwnie, wyrok sądu II instancji ponownie uczynił otwartą kwestię oceny legalności wydanej przez w/w organ decyzji. Dopiero w ponownie prowadzonym postępowaniu Sąd I instancji uznał, że skarga ta zasługuje na uwzględnienie a decyzja w oparciu o dyspozycję art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi winna być uchylona. Co oczywiste, dopiero w tym momencie zrealizowała się dyspozycja art. 200 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uprawniająca Sąd I instancji do zasądzenia na rzecz skarżącej kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Wbrew temu co twierdzi pełnomocnik skarżącej obecne uwzględnienie skargi nie oznacza automatycznej konieczności zasądzenia kosztów zastępstwa procesowego również za etap postępowania zakończony wydaniem przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku wyroku oddalającego skargę z dnia 16 września 2010 r. Wyrok oddający skargę – z uwagi na brzmienie art. 200 w/w ustawy - wyłącza bowiem możliwość zasądzenia kosztów postępowania od organu na rzecz skarżącego zarówno w dacie jego wydania jak w dalszej perspektywie czasowej. Jedynym wyjątkiem jest w takiej sytuacji zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego skarżącemu z urzędu, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. W reasumpcji Sąd I instancji stwierdził, że na sumę kosztów postępowania w niniejszej sprawie (w rozumieniu art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) składają się: kwota 200 zł uiszczona przez skarżącą tytułem wpisu od skargi oraz kwota 240 zł stosownie do brzmienia § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) a zatem kwota, którą Sąd zasądził w pkt 3 wyroku z dnia 2 sierpnia 2011 roku. W zażaleniu na powyższe postanowienie działająca przez profesjonalnego pełnomocnika A.W. zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie: art. 200 ustawy ,,o postępowaniu przed sądami administracyjnymi" w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 2 pkt 1 c) w zw. z § 14 ust. 2 pkt 2 d) rozporządzenia w sprawie opłat za czynności radców prawnych (...), a także w zw. z art. 45 ust. l Konstytucji w zw. z art. 2 Konstytucji i w zw. z art. 32 ust. l Konstytucji, z uwagi na to, że postanowienie nie obejmuje całości kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, w szczególności minimalnych kosztów wynagrodzenia pełnomocnika podlegających zasądzeniu do zwrotu, a także z uwagi na to, że prowadzi do nieuzasadnionego nierównego gorszego traktowania skarżącej względem osób, w sprawie których wyrok sądu I instancji o oddaleniu skargi podlega zmianie przez NSA przy zastosowaniu art. 188 p.p.s.a. Wniesiono o zmianę postanowienia przez zasądzenie zwrotu kosztów postępowania w kwocie 800 zł jako obejmującego zwrot następujących kosztów: 200 zł - zwrot opłaty od skargi (uwzględnione przez sąd I instancji), 240 zł - zwrot kosztów zastępstwa przed sądem I instancji w postępowaniu po uchyleniu przez NSA wyroku sądu I instancji (uwzględnione przez sąd I instancji), 240 zł - zwrot kosztów zastępstwa przed sądem I instancji w postępowaniu przed uchyleniem przez NSA wyroku sądu I instancji (nieuwzględnione przez sąd I instancji), 120 zł - zwrot kosztów zastępstwa w postępowaniu zażaleniowym przed NSA zakończonym wydaniem postanowienia o sygn. akt: I OZ 747/11 (pominięte i nieuwzględnione przez sąd I instancji). Wskazano również na naruszenie przepisów postępowania - art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak uzasadnienia odnośnie braku zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego. Wniesiono o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa, według norm przepisanych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje : Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) to na stronach ciąży obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Jest to taka sama zasada, jaka obowiązuje w cywilnym postępowaniu nieprocesowym (art. 520 § 2 k.p.c.). Według tej zasady, każdą stronę obciążają poniesione przez nią koszty postępowania związane z jej udziałem w postępowaniu bez prawa domagania się zwrotu tych kosztów od innej strony. Odnosi się ona zarówno do postępowania przed sądem pierwszej instancji, jak i postępowania przed sądem drugiej instancji. Od powyższej zasady istnieją dwa wyjątki, które stanowią podstawę do orzekania o zwrocie kosztów między stronami. Jednym z nich jest rozwiązanie zawarte w art. 203 i 204 p.p.s.a., zgodnie z którym rozliczenie niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego następuje między stronami postępowania sądowoadministracyjnego sensu stricte - skarżącym i organem administracji publicznej - (art. 32), a podmiotem, który wniósł skargę kasacyjną. Stosownie do zawartego w nich unormowania koszty postępowania kasacyjnego podlegają zwrotowi "w obydwie strony" w zależności od wyniku sprawy przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co jest związane z finansową odpowiedzialnością za wynik postępowania (zasada rezultatu). W obu tych przepisach "wynik postępowania" został określony poprzez odniesienie do konkretnego rozstrzygnięcia zawartego w wyroku sądu pierwszej instancji (jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji oddalający skargę; jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi kasacyjnej został uchylony wyrok sądu pierwszej instancji uwzględniający skargę; jeżeli oddalono skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji oddalającego skargę; jeżeli oddalono skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji uwzględniającego skargę). Z powyższego wynika, że unormowanie zawarte w art. 203 i 204 p.p.s.a. nie odnosi się do postanowień oddalających lub uwzględniających skargę kasacyjną na postanowienie sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (np. o odrzuceniu skargi czy umorzeniu postępowania). Drugi wyjątek stanowi regulacja art. 200 p.p.s.a., zgodnie z którym w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Z przepisu tego wynika jednoznacznie, że sąd może orzec o zwrocie kosztów postępowania tylko na rzecz skarżącego i tylko w przypadku, gdy skarga okaże się zasadna. Przy tym, pod pojęciem uwzględnienia skargi należy rozumieć uwzględnienie skargi w każdej formie i to niezależnie od tego, czy rozstrzygnięcie to odpowiada żądaniu zawartemu w skardze. Mówiąc innymi słowy, skarżącemu nie przysługuje zwrot kosztów postępowania, zarówno wtedy, gdy jego skarga okazała się bezzasadna, jak i w przypadku, gdy orzeczenie sądu nie wypowiada się w kwestii zasadności skargi, bo była ona niedopuszczalna albo postępowanie sądowe okazało się bezprzedmiotowe. Wyjątek ten dotyczy także sytuacji, gdy postępowanie ulega umorzeniu z powodu uwzględnienia skargi przez organ (art. 201 p.p.s.a.). Prawidłowo zatem ocenił WSA w Gdańsku w zaskarżonym postanowieniu, że koszty zastępstwa procesowego za etap postępowania w sprawie zakończonej wydaniem przez WSA w Gdańsku wyroku oddalającego skargę z dnia 16 września 2010 r. nie mogły zostać przyznane. Zasadnie przy tym stwierdzono, że na sumę kosztów postępowania w tym zakresie w niniejszej sprawie (w rozumieniu art. 200 w zw. z art. 205 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi) składają się: kwota 200 zł uiszczona przez skarżącą tytułem wpisu od skargi oraz kwota 240 zł stosownie do brzmienia § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) a zatem kwota, którą Sąd zasądził w pkt 3 wyroku z dnia 2 sierpnia 2011 roku. Zażalenie jest natomiast zasadne w odniesieniu do zarzutu wskazującego na brak zasądzenia zwrotu kosztów postępowania zażaleniowego przez Sąd I instancji po uchyleniu postanowienia tego Sądu z dnia 2 sierpnia 2011 r. przez NSA postanowieniem z dnia 5 października 2011 r. Należy bowiem podkreślić, że NSA stwierdził w tym postanowieniu, że rozstrzygnięcie o kosztach postępowania zażaleniowego nie może być podjęte przez NSA z powodu braku podstaw prawnych. Oznacza to, że w sytuacji uwzględnienia skargi przez Sąd I instancji zwrot kosztów postępowania nie ogranicza się tylko do kosztów postępowania poniesionych przez stronę w chwili wydania takiego wyroku, lecz obejmować może również dalsze koszty postępowania, które strona poniosła już po jego wydaniu. Należą do nich także koszty postępowania zażaleniowego. Sąd ten zatem ponownie rozpoznając sprawę powinien rozstrzygać także kwestię kosztów tego postępowania (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010 r., str. 494, por. też postanowienie NSA z 17 grudnia 2010 r., II OZ 1287/10). Sąd ustalając zaskarżonym postanowieniem należne na rzecz A. W. koszty postępowania w ogóle nie zajął się tym problemem, co czyni zarzut w tym zakresie zasadnym. W toku ponownego rozpoznania Sąd I instancji oceni ponownie koszty postępowania zażaleniowego w kontekście użytego w art. 200 p.p.s.a. sformułowania ,,koszty postępowania niezbędne do celowego dochodzenia praw". Przy czym rozstrzygnięcie to winno dotyczyć kosztów postępowania zażaleniowego w postępowaniu zakończonym wydaniem postanowienia NSA z dnia 5 października 2011 r. jak też kosztów niniejszego postępowania zażaleniowego, które nie mogą być uwzględnione z powodu braku podstaw prawnych do orzekania przez NSA o zwrocie kosztów tego typu między stronami. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.