I SA/Sz 658/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marzena Kowalewska (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Kazimierz Maczewski,, Sędzia WSA Alicja Polańska, Protokolant Gabriela Porzezińska, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi K. T. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną organu w postaci zajęcia prawa majątkowego oddala skargę. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., postanowieniem z dnia [...] o Nr [...], wydanym na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.; dalej: K.p.a.) oraz art. 18, art. 23 § 1 i § 3 oraz art. 54 i art. 72 § 4 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.; dalej: u.p.e.a.), orzekło o utrzymaniu w mocy postanowienia tego organu z dnia [...] o Nr [...], którym oddalono skargę K.T. na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego w toku postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Kolegium wskazało, że Prezydent Miasta S., działający jednocześnie jako wierzyciel i organ egzekucyjny, w postępowaniu prowadzonym wobec K.T. na podstawie ww. tytułu wykonawczego, zawiadomieniem z dnia 16 września 2010 r., dokonał zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie za pracę u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą, tj. S. Sp. z o.o. Zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia zostało doręczone pracodawcy w dniu 21 września 2010 r., zaś zobowiązany otrzymał je wraz z odpisem tytułu wykonawczego w dniu 27 września 2010 r. K.T., pismem z dnia 28 września 2010 r. wniósł skargę na opisaną powyżej czynność egzekucyjną i zawnioskował o wstrzymanie postępowania egzekucyjnego, podnosząc, że Prezydenta Miasta S. prowadził postępowanie z rażącym naruszeniem art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., gdyż przesłał zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia do S. Sp. z o.o., nie zawiadamiając jednocześnie zobowiązanego o zajęciu wynagrodzenia za pracę poprzez doręczenie tytułu wykonawczego i odpisu wezwania przesłanego do pracodawcy. Zobowiązany wskazał, że zawiadomienie zostało wystawione w dniu 16 września 2010 r. i, według daty stempla pocztowego, nadano je w dniu 17 września 2010 r. (piątek). Zakład pracy otrzymał je w dniu 21 września 2010 r. (wtorek). Natomiast dokumenty, o których mowa w art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., zostały przesłane do zobowiązanego dopiero w dniu 24 września 2010 r., stąd zobowiązany otrzymał je w dniu 27 września 2010 r., tj. po siedmiu dniach od wysłania zawiadomienia do pracodawcy. Takie działanie może, zdaniem strony, świadczyć, że celem organu egzekucyjnego było jak najszybsze ściągnięcie, przez zakład pracy z wynagrodzenia, rzekomego zobowiązania i uniemożliwienie zobowiązanemu skorzystania z przysługującego prawa zgłoszenia zarzutów w sprawie prowadzonego postępowania i wnioskowania o wstrzymanie czynności lub postępowania egzekucyjnego (art. 33-35 i art. 23 § 6 u.p.e.a.). Zobowiązany podniósł, że o celowości takiego działania świadczy również to, że zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia wysłane zostało 17 września w piątek, tak aby potrącenie nastąpiło przy wypłacie wynagrodzenia przed końcem miesiąca września (wynagrodzenia zazwyczaj wypłacane za dany miesiąc przed końcem lub w ostatnim dniu miesiąca). W następstwie rozpoznania skargi zobowiązanego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., opisanym na wstępie postanowieniem z dnia [...], oddaliło tę skargę. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia, organ zgodził się z zarzutem strony odnośnie braku jednoczesności nadania zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego do pracodawcy i zobowiązanego. Kolegium stwierdziło, że nastąpiło uchybienie organu egzekucyjnego, które jednakże nie miało znaczenia dla skuteczności czynności egzekucyjnej czy też wpływu na uprawnienie zobowiązanego do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, z której zobowiązany skorzystał w przepisanym 14-dniowym terminie. Kolegium zauważyło również, że zarówno wniesienie zarzutów (art. 35 § 1 u.p.e.a.), jak i wniesienie skargi na czynność egzekucyjną na podstawie art. 54 § 6 u.p.e.a. nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego. Wskazało także, że gdyby zawiadomienie zostało doręczone obu adresatom jednocześnie, sytuacja zobowiązanego nie różniłaby się w zakresie możliwości ochrony swoich interesów od tej, w której zaistniała, w sytuacji gdy zdarzenia te dzielił stosunkowo niedługi okres czasu. Kolegium nadmieniło przy tym, że skoro przepisy nie regulują terminów, których zajęcia prawa może następować, to nie sposób czynić organowi zarzutu z tego, iż działanie swoje podejmuje akurat pod koniec miesiąca. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem, K.T. wniósł zażalenie, w którym podniósł zarzut rażącego naruszenia art. 74 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Zdaniem strony, skoro Kolegium przyznało jej rację co do naruszenia przez Prezydenta Miasta S. przepisu art. 74 § 4 pkt 1 u.p.e.a., to jednoczesne oddalenie jej skargi stoi w jaskrawej sprzeczności z logiką i materiałem dowodowym. Bez znaczenia w sprawie jest również to, czy uchybienie organu miało wpływ na skuteczność czynności egzekucyjnej bądź na uprawnienie zobowiązanego do wniesienia skargi na czynność egzekucyjną, gdyż takich warunków zasadności skargi nie przewiduje żaden przepis prawa, a w szczególności art. 54 u.p.e.a. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., po ponownym rozpoznaniu sprawy, nie znalazło podstaw do uchylenia postanowienia z dnia [...]. Uzasadniając swoje stanowisko w sprawie, Kolegium przywołało treść przepisów art. 54 § 1 i § 4 u.p.e.a. i wyjaśniło, na czym polega skarga na czynności egzekucyjne oraz co jest celem postępowania zainicjowanego taką skargą. Następnie, wskazując, że meritum skargi K.T. jest zarzut braku jednoczesnego wysłania zawiadomienia o dokonaniu czynności zobowiązanemu oraz dłużnikowi zajętej wierzytelności, czyli pracodawcy, organ stwierdził, że strona nieprawidłowo w tym zakresie zarzuca organowi nadzoru naruszenie art. 74 u.p.e.a., gdyż przepis ten utracił moc obowiązującą z dniem 30 listopada 2001 r. i nie stanowił podstawy orzekania przez organ pierwszej instancji. Kwestię wysyłania zawiadomień o dokonaniu czynności egzekucyjnej reguluje natomiast przepis art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., który stanowi, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia pracodawcy organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. W rozpoznawanej sprawie zawiadomienie do pracodawcy zostało wysłane 21 września, zaś do zobowiązanego - 27 września 2010 r. Kolegium, powołując się na treść art. 26 § 5 u.p.e.a., wyjaśniło, że możliwe jest wszczęcie egzekucji przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego, a tym samym możliwe jest wcześniejsze doręczenie tytułu wykonawczego dłużnikowi zajętej wierzytelności niż zobowiązanemu. Przywołując orzeczenia sądów administracyjnych dotyczące zajęcia rachunku bankowego (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 grudnia 1999 r.: sygn. akt III SA 8330/98, Lex nr 47238 oraz sygn. akt III SA 8328/98, ONSA 2001/1/32; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 243/09), organ ten stwierdził, że z uwagi na obowiązującą w postępowaniu egzekucyjnym zasadę stosowania środków prowadzących do bezpośredniego wyegzekwowania należności oraz ze względu na szczególny rodzaj środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wynagrodzenia za pracę, możliwe jest skierowanie zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia do pracodawcy, a następnie do zobowiązanego. Odstęp sześciu dni w doręczeniu zawiadomień nie narusza zasady jednoczesnego zawiadomienia zobowiązanego o dokonanym zajęciu. K.T. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, domagając się uchylenia ostatecznego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...]. Uzasadniając swoje żądanie, skarżący wskazał, że argumenty podniesione w uzasadnieniu postanowienia, opierające się na treści orzeczeń sądów administracyjnych, są chybione, ponieważ wobec zobowiązanego egzekucja administracyjna prowadzona była z wynagrodzenia za pracę a nie z rachunku bankowego i nie ma tutaj żadnej analogii, a ponadto nie istniało, jak twierdzi Kolegium, ryzyko, że pracownik uchyli się od skutków zajęcia, żądając np. wypłaty zaliczki na poczet wynagrodzenia przed realizacją zajęcia, w celu udaremnienia egzekucji. W ocenie skarżącego, w świetle art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., błędne jest twierdzenie Kolegium, że "Odstęp sześciu dni w doręczeniu zawiadomień nie narusza zasady jednoczesnego zawiadomienia zobowiązanego o dokonanym zajęciu", gdyż jednoczesność zawiadomienia zobowiązanego o zajęciu wynagrodzenia za pracę nie wynika z żadnej zasady, ale wprost z przepisu prawa. Skarżący podniósł również, że przepisy kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 u.p.e.a. pozwalają organowi egzekucyjnemu spełnić wymóg art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., a w szczególności pozwala na to art. 42 K.p.a. (doręczenie w mieszkaniu, miejscu pracy lub w lokalu administracji publicznej). Za spełnienie wymogu wynikającego z art. 72 § 4 pkt 1 można by w ostateczności uznać nadanie pism w tym samym dniu w urzędzie pocztowym, ale i tego organ egzekucyjny nie dopełnił, gdyż do zakładu pracy pismo nadano w dniu 17 września, a do skarżącego w dniu 24 września 2010 r. W odpowiedzi na skargę, wnosząc o jej oddalenie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu i odniosło się do zarzutów skarżącego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje: Uprawnienia sądu administracyjnego, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: P.p.s.a.), polegają na kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Przy czym, w myśl art. 134 § 1 P.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga podlega oddaleniu, albowiem sądowa kontrola zaskarżonego postanowienia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. nie dostarczyła podstaw do przyjęcia, że akt ten narusza prawo w sposób, który uzasadniałby usunięcie go z obrotu prawnego. Na wstępie należy wskazać, że rozpoznawana sprawa dotyczy skargi na czynności egzekucyjne, rozumiane zgodnie z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. jako wszelkie działania podejmowane przez organ egzekucyjny, zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Katalog środków egzekucyjnych zawarto w art. 1a pkt 12 lit. a) i b) powołanej ustawy, wymieniając wśród nich m.in. egzekucję: z pieniędzy, z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych. Skarga na czynności egzekucyjne jest instytucją postępowania egzekucyjnego, celem którego jest przymusowe ściągnięcie wymagalnej należności obciążającej zobowiązanego. Służy ona kontroli prawidłowości stosowania w tym postępowaniu środków egzekucyjnych, które zmierzają do bezpośredniego wyegzekwowania należności. Ocenie w ramach skargi na czynność egzekucyjną podlegają więc działania organu egzekucyjnego, który na zlecenie wierzyciela ma obowiązek egzekwować należność wskazaną przez niego w tytule wykonawczym. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. W rozpoznawanej sprawie skarżący wniósł skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego w postaci zajęcia prawa majątkowego, dokonaną w toku postępowania prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego nr [...]. W ocenie skarżącego, wadliwość podjętej czynności opiera się na fakcie niejednoczesnego zawiadomienia pracodawcy oraz zobowiązanego o zajęciu wynagrodzenia za pracę. Skarżący uważa bowiem, że z treści art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. wprost wynika bezwzględny wymóg jednoczesności zawiadomienia pracodawcy i zobowiązanego. Rozpoznając zatem sprawę, której przedmiotem jest skarga na dokonaną czynność egzekucyjną należało ocenić, czy jest ona zgodna z art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 72 § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Natomiast w myśl art. 72 § 4 pkt 1, jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy (podkreślenie własne), pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. Użycie w przepisie art. 72 § 4 pkt 1 sformułowania "odpis wezwania przesłanego do pracodawcy" w formie dokonanej (imiesłów przymiotnikowy przeszły bierny - "przesłany" utworzony od dokonanej formy czasownika - "przesłać") wyraźnie wskazuje na kolejność działań podejmowanych przez organ egzekucyjny. Organ powinien zatem najpierw przesłać do pracodawcy zawiadomienie o zajęciu wynagrodzenia za pracę wraz z wezwaniem do niewypłacania zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu i przekazywania jej organowi egzekucyjnemu, a następnie – skierować takie zawiadomienie do zobowiązanego, przy czym wraz zawiadomieniem organ powinien doręczyć mu także: – odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony; – odpis wezwania przesłanego do pracodawcy; – pouczenie o tym, że zobowiązany nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób. Kolejność wskazanych działań jest w tym przypadku - jak to prawidłowo wskazał skarżony organ - uzasadniona szczególnym rodzajem środka egzekucyjnego i istnieniem ryzyka uchylenia się przez pracownika od skutków zajęcia, np. poprzez żądanie wypłaty zaliczki na poczet wynagrodzenia przed realizacją zajęcia. Dla skuteczności zrealizowania omawianego środka egzekucyjnego istotne jest zatem to, aby wszystkie wskazane działania zostały podjęte, a nie to, czy organ dokonuje ich równocześnie (w tym samym dniu). Podkreślić przy tym należy, że w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawarto szczególnych rozwiązań dotyczących doręczania zobowiązanemu, wskazanych w art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. dokumentów, które zapewniłyby mu natychmiastowe ich otrzymanie. W związku z tym, zgodnie z art. 18 u.p.e.a., zagadnienie to jest unormowane w przepisach działu I rozdziału 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zawarta tam regulacja, a w szczególności wskazywany przez skarżącego art. 42 K.p.a., nie gwarantuje, że zobowiązany, w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja administracyjna z wynagrodzenia za pracę, jednocześnie ze swoim pracodawcą zostanie poinformowany o fakcie przystąpienia organu egzekucyjnego do czynności egzekucyjnych. Należy mieć również na względzie, że dokonanie czynności wymienionych w art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. pozwala na skorzystanie we właściwym momencie przez zobowiązanego ze środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2006 r., sygn. akt II FSK 1099/05). Uznając zatem zarzuty skargi za nieuzasadnione z uwagi na ograniczenie analizy art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a., jedynie do literalnego odczytania początkowej części wskazanej jednostki redakcyjnej (tj. "Jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1") gdy prawidłowa interpretacja treści tego przepisu wymaga połączenia wykładni językowej z celowościową na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzeczono o jej oddaleniu.