III SA/Wa 243/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jerzy Płusa, Sędziowie Sędzia WSA Marek Kraus, Sędzia WSA Alojzy Skrodzki (sprawozdawca), Protokolant Ewa Chojnacka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 czerwca 2009 r. sprawy ze skargi W. M. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne oddala skargę Minister Finansów zaskarżonym postanowieniem, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071, z późn. zm.; dalej "K.p.a.") oraz art. 18 i art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005r. Nr 229, poz. 1954, z późn. zm.; dalej "u.p.e.a.") postanowił utrzymać w mocy postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia [...] maja 2008 r. oddalające skargę W. M. na czynności egzekucyjne jako nieuzasadnioną. Z akt sprawy wynika, że Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w G., działając jako organ egzekucyjny na podstawie tytułu wykonawczego nr SM [...] obejmującego zaległości z tytułu podatku dochodowego za 2001 r. prowadził postępowanie egzekucyjne wobec Skarżącej. Zawiadomieniem z dnia [...] lutego 2008 r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w B. Dłużnik zajętej wierzytelności powyższe zawiadomienie otrzymał w dniu 25 lutego 2008 r. Zobowiązana zaś odpis powyższego zawiadomienia wraz z odpisem ww. tytułu otrzymała dnia 19 marca 2008 r., natomiast jej pełnomocnik w dniu 21 lutego 2008 r. otrzymał poświadczoną za zgodność z oryginałem kopię zawiadomienia. Pismem z dnia 29 lutego 2008 r. Strona wniosła skargę na czynności egzekucyjne Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. zarzucając naruszenie art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. poprzez bezzasadne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Zdaniem Strony, doręczenie i odbiór zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego nie jest czynnością wymagającą osobistego działania zobowiązanej, wobec czego uważa że winno być doręczone zgodnie z art. 40 § 2 K.p.a., w związku z art. 18 u.p.e.a., tj. tylko na adres pełnomocnika. Podnosi również, że z uwagi na zabezpieczenie egzekwowanej należności hipoteką przymusową na nieruchomości obowiązek objęty tytułem wykonawczym nie jest wymagalny i powinien być wstrzymany z urzędu na podstawie przepisu art. 224 a § 1 i § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r. nr 8, poz. 60 z późn. zm.; dalej "O.p."). Dodatkowo wskazała, że postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia na adres ustanowionego pełnomocnika. Postanowieniem z dnia [...] maja 2008 r. Dyrektor Izby Skarbowej w G. oddalił skargę. Na powyższe postanowienie Strona wniosła zażalenie podtrzymując zarzuty dotyczące doręczenia upomnienia i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego bezpośrednio Zobowiązanej oraz bezzasadności zajęcia z uwagi na zabezpieczenie zaległości hipoteką przymusową. Zdaniem Strony skarga została oddalona bezzasadnie, w związku z czym zarzucił naruszenie art. 54 u.p.e.a. Zarzuciła naruszenie art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez sporządzenie nieprawidłowego uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, tj. stwierdzenie, że zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane zgodnie z prawem. Wniosła o uchylenie w całości przedmiotowego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Minister Finansów nie znalazł podstaw do zmiany lub uchylenia zaskarżonego postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w G. i postanowieniem z dnia [...] listopada 2008 r. utrzymał je w mocy. Na powyższe rozstrzygnięcie Ministra Finansów Strona złożyła skargę z dnia 29 grudnia 2008 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze podtrzymała podnoszone wcześniej zarzuty dotyczące doręczenia upomnienia i zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego bezpośrednio zobowiązanej z pominięciem pełnomocnika. Zdaniem Strony skarga na czynności egzekucyjne bezzasadnie została oddalona, a Minister Finansów nie uwzględniając zażalenia naruszył przepisy: - art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 144 K.p.a., w związku z art. 18 i art. 54 u.p.e.a., - art. 54 w zw. z art. 40 § 2 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., - art. 54 w zw. z art. 80 § 1 - § 3 u.p.e.a. Skarżąca wskazała, iż zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane z naruszeniem art. 80 § 1 i § 3 u.p.e.a., bowiem organ egzekucyjny dokonując zajęcia rachunku bankowego zobowiązanej nie zawiadomił o tym jednocześnie jej pełnomocnika. Doręczenie poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii zawiadomienia pełnomocnik uważa za nieskuteczne. Powołując się na wyrok NSA z dnia 20.04.2001 r. sygn. akt III SA 2926/00 wskazuje, iż zajęcie rachunku bankowego przed zawiadomieniem o tym zobowiązanej jest niedopuszczalne. Z powyższego wywodzi, iż środek egzekucyjny, o zastosowaniu którego pełnomocnik zobowiązanej nie został prawidłowo zawiadomiony, należy uznać za niezgodny z prawem. Podkreśla, iż w aktach Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w G. znajdowało się pełnomocnictwo z dnia 2 lipca 2007 r. przesłane w związku z postępowaniem zabezpieczającym prowadzonym na podstawie zarządzenia zabezpieczenia z dnia 21 czerwca 2007 r. i upoważniało go do reprezentowania interesów Strony we wszystkich postępowaniach egzekucyjnych i zabezpieczających odnoszących się do 2001 r. Wskazuje również, że w treści pełnomocnictwa wyraźnie zaznaczono, że upoważnia ono do odbioru wszelkich pism, a wiec również zawiadomień o zastosowaniu środków egzekucyjnych. Strona ponadto zarzuciła Ministrowi Finansów naruszenie przepisu art. 80 § 3 u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu, iż zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego winno być doręczone bezpośrednio zobowiązanemu i nie ma potrzeby odpowiedniego stosowania przepisów K.p.a. w tym zakresie na podstawie art. 18 u.p.e.a. Zdaniem pełnomocnika, zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego powinno zostać doręczone wg reguły wynikającej z art. 40 § 2 K.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., tj. tylko na adres pełnomocnika, a nie na adres zobowiązanej. Uważa, iż doręczenie i odbiór zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego nie jest czynnością wymagającą osobistego działania zobowiązanej, a ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawiera szczegółowych rozwiązań dotyczących doręczenia zobowiązanemu dokumentów wskazanych w art. 80 tej ustawy. Doręczenie zawiadomienia o zastosowaniu środka egzekucyjnego, wbrew treści pełnomocnictwa, na adres zobowiązanej, zamiast na adres jej pełnomocnika, stanowi w jego ocenie ograniczenie praw zobowiązanej. Ponadto podkreśla, iż doręczenie odpisu tytułu wykonawczego nastąpiło w dniu 19 marca 2008 r. prawie miesiąc po zastopowaniu środka egzekucyjnego i po dacie wstrzymania wykonania z mocy prawa decyzji będącej podstawą wystawienia tytuły wykonawczego. Ponownie podniosła, że środek egzekucyjny został zastosowany w postępowaniu egzekucyjnym, które zostało wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia, bowiem upomnienie zostało wysłane na adres zobowiązanej, zamiast na adres jej pełnomocnika. W związku z czym doszło do naruszenia przepisu art. 15 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 40 § 2 K.p.a. Wskazuje również, iż zastosowano środek egzekucyjny po ustanowieniu hipotek przymusowych kaucyjnych przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. dotyczących zabezpieczenia należności M. M. na nieruchomościach, których Zobowiązana jest współwłaścicielką. Zdaniem pełnomocnika Strony Skarb Państwa posiada zabezpieczenie spłaty należności Państwa W. i M. M., a więc uzasadnia to zastosowanie przepisu art. 224 a O.p. Ponadto wskazała, iż postanowienie Ministra Finansów narusza art. 124 § 1 i § 2 K.p.a. w zw. z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie polegające na sporządzeniu nieprawidłowego uzasadnienia (podanie, iż zajęcie rachunku bankowego zostało dokonane zgodnie z prawem). Minister Finansów w odpowiedzi na skargę z dnia [...] lutego 2009 r. w całości podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu oraz wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje; Skarga jest niezasadna. Skarżąca złożyła przewidzianą w art. 54 § 1 u.p.e.a. skargę na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego, tj. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji regulując poszczególne etapy postępowania egzekucyjnego umożliwia zobowiązanemu kwestionowanie podejmowanych w jego toku rozstrzygnięć. Skarga na czynności egzekucyjne wszczyna postępowanie, którego celem jest zbadanie prawidłowości dokonania przez organ egzekucyjny lub egzekutora konkretnej czynności (w niniejszej sprawie - zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego - art. 80 § 1 u.p.e.a.) zmierzającej do zastosowania określonego środka egzekucyjnego (w niniejszej sprawie - egzekucja z rachunku bankowego - art. 1a pkt 12 lit. a) tiret 4 u.p.e.a.). Jest to zatem postępowanie obejmujące swoim zakresem jeden tylko, ograniczony wycinek postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec majątku zobowiązanego. Stanowi ono fragment postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. W niniejszej sprawie została złożona skarga na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego. Przy czym strona skarżąca wskazywała na brak podstaw prawnych do zajęcia rachunku bankowego z dwóch względów. Po pierwsze ze względu na niedoręczenie pełnomocnikowi skarżącej zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego i tytułu wykonawczego. Po drugie ze względu na dokonanie zabezpieczenia wykonania zobowiązania poprzez ustanowienie hipoteki na nieruchomości. Ustosunkowując się do pierwszego zarzutu, należy zauważyć iż myśl art. 26 § 5 pkt 1 i 2 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Stosownie natomiast do art. 27 § 1 pkt 9 tej ustawy, zarzuty w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego należy wnieść w terminie 7 dni od dnia doręczenia stronie odpisu tytułu wykonawczego. W rozpatrywanej sprawie podstawowe znaczenie ma kwestia oceny skuteczności doręczenia w dniu 25 lutego 2008 r. zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego bezpośrednio W. M., w sytuacji, gdy organ egzekucyjny posiadał od 12 lutego 2008 r. informację, że na potrzeby postępowania egzekucyjnego ustanowiony został przez skarżącą pełnomocnik. Zgodnie z art. 18 u.p.e.a., jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Przepis ten stanowi podstawę do stosowania w postępowaniu egzekucyjnym przepisów k.p.a. m.in. w zakresie ustanawiania pełnomocnika i doręczania mu pism, zgodnie z art. 32 oraz art. 40 § 2 k.p.a. Według poglądów, jakie zarysowały się w orzecznictwie, zasada, że strona w postępowaniu egzekucyjnym może działać przez pełnomocnika, doznaje ograniczeń, które wynikają z charakteru dokonywanych czynności. Do takich czynności, które wymagają osobistego działania strony zobowiązanej należy, według tego poglądu, wszczęcie postępowania egzekucyjnego. Zgodnie bowiem z cytowanym wyżej art. 26 § 5 u.p.e.a., wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Ponadto w myśl art. 32 u.p.e.a., organ egzekucyjny lub egzekutor przystępując do czynności egzekucyjnych, doręcza zobowiązanemu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. W myśl tego poglądu, który zaprezentował także organ egzekucyjny orzekający w rozpoznawanej sprawie, ponieważ przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowią o doręczeniu zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego czy też tytułu wykonawczego zobowiązanemu, organ jest zobligowany do doręczenia tytułu bezpośrednio do zobowiązanego, a zarzut, że odpis tytułu wykonawczego powinien być doręczony pełnomocnikowi jest niezasadny (np. wyrok NSA z 17 lipca 2003 r. sygn. I SA/Wr 3234/01 - niepublikowany, wyrok WSA w Łodzi z dnia 18 lutego 2004 r. sygn. I SA/Łd 345/03 - niepublikowany). Ponadto, nawet gdyby przyznać rację stronie skarżącej to i tak w niniejszej sprawie nie wystąpiły negatywne skutki prawne dla strony ze względu na pominięcie pełnomocnika, bowiem skarga na czynności egzekucyjne oraz zażalenie zostały sporządzone przez pełnomocnika w ustawowych terminach. Zatem nie było podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia z tego względu. Oczywiście przy założeniu, z czym Sąd się nie zgadza, że zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego powinno być doręczone pełnomocnikowi a nie zobowiązanemu. Poza tym należy zauważyć, iż przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego, (doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego w tej sprawie) zobowiązany nie może być uznany za jego stronę, tym samym nie jest możliwe, aby mógł działać przez pełnomocnika. Oznacza to, że organ nie mógł doręczać dokumentów, których doręczenie jest równoznaczne ze wszczęciem postępowania, pełnomocnikowi zobowiązanego, który status strony uzyskał dopiero z chwilą doręczenia tych dokumentów. Odnosząc się do zarzutu skarżącego dotyczącego braku jednoczesnego przesłania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego do banku i zobowiązanego należy wskazać, iż co prawda w myśl 80 § 3 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego i odpis zawiadomienia skierowanego do banku o zakazie wypłaty zajętej kwoty z rachunku bankowego bez zgody organu egzekucyjnego, to jednak wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje między innymi z chwilą doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności (w tym - bankowi) zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Można podzielić pogląd, że użycie w tym przepisie zwrotu "zawiadomienia skierowanego do banku" w formie dokonanej wskazuje na kolejność działań podejmowanych przez organ egzekucyjny. Kolejność tych działań, polegająca na kierowaniu zawiadomienia najpierw do banku, a następnie do zobowiązanego, jest w tym przypadku uzasadniona szczególnym rodzajem środka egzekucyjnego i możliwością szybkiego podjęcia gotówki z rachunku bankowego, w celu udaremnienia egzekucji (por.: wyroki NSA z dnia 22 grudnia 1999 r.: sygn. akt III SA 8330/98, Lex nr 47238 ora sygn. akt III SA 8328/98, ONSA 2001/1/32; D.Jankowiak: Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz 2005, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2005, s. 567). W ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie zawarto szczególnych rozwiązań dotyczących doręczania zobowiązanemu, wskazanych w art. 32 tej ustawy dokumentów, które zapewniłyby mu natychmiastowe ich otrzymanie. W związku z tym, zgodnie z art. 18 u.p.e.a., zagadnienie to jest unormowane w przepisach działu I rozdziału 8 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zawarta tam regulacja nie gwarantuje, że zobowiązany, w stosunku do którego prowadzona jest egzekucja administracyjna z rachunku bankowego, będzie jednocześnie z bankiem, prowadzącym ten rachunek, poinformowany o fakcie przystąpienia organu egzekucyjnego do czynności egzekucyjnych (tak D.Jankowiak: op. cit., s. 567). Należy mieć również na względzie, że dokonanie czynności wymienionych w art. 80 § 3 u.p.e.a. pozwala na skorzystanie we właściwym momencie przez zobowiązanego ze środków zaskarżenia w postępowaniu egzekucyjnym - vide wyr. NSA z dnia 13 września 2006 r. sygn. akt FSK 1099/05. Odnośnie pozostałych zarzutów skargi, to prawidłowo organ stwierdza, że mogły one być przedmiotem wniesienia zarzutów w trybie art. 33 u.p.e.a. i tak zostały potraktowane przez organ. Co więcej jest wyrok prawomocny WSA w Gdańsku sygn. akt I SA/Gd 451/08 z dnia 23 września 2008 r. oddalający skargę, w którym Sąd potwierdził, iż organ egzekucyjny zgodnie z prawem wszczął i prowadził postępowanie egzekucyjne. Zatem w trybie skargi na czynności egzekucyjne, nie można rozpoznawać zarzutów wniesionych w trybie art. 33 u.p.e.a., co do zasadności prowadzenia samego postępowania egzekucyjnego. W związku z powyższym postanowienie wydane przez Ministra Finansów nie narusza prawa. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).