I OSK 3/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.) Sędziowie sędzia NSA Joanna Runge - Lissowska sędzia del. WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant sekretarz sądowy Maciej Radajczyk po rozpoznaniu dnia 22 maja 2013 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej S. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 752/11 w sprawie ze skargi S. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawioną poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej 1. oddala skargę kasacyjną, 2. odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego 28 grudnia 2003 r. S. K. złożył do Wojewody Pomorskiego wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Decyzją z dnia [...] października 2010 r., nr [...] Wojewoda Pomorski odmówił S. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. T. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości Z., gmina Krystynopol, powiat Hrubieszów. Od tej decyzji S. K. złożył odwołanie do Ministra Skarbu Państwa. Minister Skarbu Państwa decyzją z dnia [...] lutego 2011 r, nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. W uzasadnieniu organ wskazał, że miejscowość Z., w której znajdowała się nieruchomość pozostawiona, w 1939 r. położona była w gminie Krystynopol, pow. Sokal, woj. lwowskie. Po II wojnie światowej w 1945 r. weszła w skład powiatu hrubieszowskiego w woj. lubelskim. Natomiast w 1951 r. miejscowość Z. wraz z całym obszarem gminy Krystynopol została przyłączona do Związku Radzieckiego zgodnie z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytorium państwowych. Zdaniem Ministra, organ I instancji zasadnie wywiódł, że S. T. K. nie repatriowała się z byłych terenów Rzeczypospolitej Polskiej w ramach układów i umów, o których mowa w art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 156, poz. 1418 ze zm.). Poprzedniczka prawna S. K. nie utraciła też swojej nieruchomości ze względu na zmianę granic w 1951 r., ponieważ w tym czasie od kilku lat zamieszkiwała w miejscowości B. W ocenie Ministra, nie można również uznać, że zgodnie z art. 1 ust. 2 powołanej ustawy właścicielka pozostawionej nieruchomości jest osobą, która na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. była zmuszona opuścić byłe terytorium RP. Opuszczenie miejscowość Z. w 1947 r. przez S. T. K. nastąpiło w ramach tzw. "Akcji Wisła" – czyli przesiedlenia ludności na tzw. Ziemie Odzyskane. Przesiedlenie miało miejsce w ramach terytorium państwa polskiego. Dopiero w 1951 r. miejscowość Z. w związku z umową z dnia 15 lutego 1951 r. o zmianie odcinków terytorium państwowych, znalazła się poza granicami obecnej Rzeczypospolitej Polskiej. Oznacza to, że w sprawie nie zachodzi możliwość uznania za podstawę potwierdzenia prawa do rekompensaty opuszczenia byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie umowy pomiędzy Rzeczypospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r., bowiem opuszczenie miejscowości Z. przez S. T. K. nie nastąpiło w związku z tą umową. Minister wskazał, że kwestie dotyczące nieruchomości pozostawionych przez obywateli polskich w związku z tzw. "Akcją Wisła" uregulowane dekretem z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm.). Organ odwoławczy stwierdził, że w aktach przedmiotowej sprawy nie znajduje się orzeczenie o przejęciu nieruchomości ziemskiej na własność państwa, a w postępowaniu nie ustalono, czy S. T. K. uzyskała ekwiwalent za pozostawione nieruchomości. Zdaniem Ministra, okoliczności te nie mają znaczenia w sprawie. Od decyzji Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji Wojewody Pomorskiego z dnia [...] października 2010 r., nr [...]. Skarżący zarzucił organom obrazę przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, a w szczególności art. 1 ust. 1a i ust. 2 oraz art. 2 tej ustawy poprzez interpretację przepisów tej ustawy niezgodną z wykładnią gramatyczną i historyczną tych przepisów. W uzasadnieniu skargi skarżący powołując się na wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 stycznia 2008 r., sygn. akt I SA/Wa 1477/07 stwierdził, że do następstw II wojny światowej należy zaliczyć również deportację ludności ze wschodnich powiatów RP w ramach "Akcji Wisła". Zdaniem skarżącego, gdyby nie wojna nie byłoby w państwie prawa tego rodzaju przesiedlenia. W odpowiedzi na skargę Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 października 2011 r. sygn. akt I SA/Wa 752/11, po rozpoznaniu sprawy ze skargi S. K. na decyzję Ministra Skarbu Państwa z [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty za nieruchomość pozostawiona poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej, oddalił skargę. W uzasadnieniu Sąd wywodził, że z przepisów art. 1 oraz art. 2 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) wynika, że przepisy tej ustawy stosuje się do obywateli polskich (właścicieli nieruchomości), którzy zostali wypędzeni z byłego terytorium RP lub opuścili byłe terytorium RP na podstawie układów i umów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust. 1a oraz na skutek innych okoliczności byli zmuszeni do opuszczenia byłego terytorium RP. Wskazane przepisy wymagają, aby w każdym przypadku pozostawienie nieruchomości miało związek z wojną rozpoczętą w 1939 r. Sąd stwierdził, że w sprawie przesłanki te nie zostały spełnione. Poza sporem jest, że poprzedniczka prawna skarżącego S. T. K. została wysiedlona ze wsi Z. w ramach "Akcji Wisła" (zaświadczenie dyrektora Archiwum Państwowego w Lublinie z dnia 14 grudnia 2009 r.). Wysiedlenie na Ziemie Odzyskane miało miejsce w 1947 r. (uwierzytelniona kopia karty przesiedleńczej nr 32593, poświadczenie Wójta Gminy B. z dnia 19 listopada 2009 r.). Rację należy zatem przyznać Wojewodzie Pomorskiemu i Ministrowi Skarbu Państwa, że: 1) S. K. nie wysiedlano z byłego terytorium RP, lecz że opuszczenie przez nią wsi Z. i osiedlenie się w miejscowości B. nastąpiło w ramach przemieszczania się na ówczesnym terytorium Rzeczpospolitej Polskiej; 2) wysiedlenie S. K. nie miało związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. lecz miało związek z przeprowadzoną w 1947 r. z inicjatywy ówczesnych władz Rzeczpospolitej Polskiej akcją militarną pn. "Akcja Wisła", wymierzoną przede wszystkim w ludność narodowości ukraińskiej przebywającą na terytorium RP, której celem było rozproszenie tej ludności na terenach obejmujących północne Ziemie Odzyskane. Trafnie zwrócił uwagę Wojewoda Pomorski i Minister Skarbu Państwa, że w stosunku do mienia pozostałego po osobach wysiedlonych w ramach "Akcji Wisła" miał zastosowanie dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz.U. z 1949 r. Nr 46, poz. 339 ze zm.), w ramach którego wysiedleńcy mieli prawo do otrzymania na własność lub nabycia mienia położonego m.in. na obszarze Ziem Odzyskanych (art. 5 dekretu). Sąd wskazał, że przepisy tego dekretu nie przewidywały nacjonalizacji nieruchomości ziemskich z mocy samego prawa, lecz dopuszczały możliwość przejęcia mienia nieruchomego na własność Państwa. Podstawą nabycia tego mienia przez Państwo było konstytutywne orzeczenie właściwego organu administracji (por. wyrok NSA z dnia 24 marca 2010 r., sygn. akt I OSK 775/09, Lex nr 575949). Opisane wyżej zagadnienie nacjonalizacji nieruchomości osób wysiedlonych w ramach "Akcji Wisła", które obecnie położone są poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie ma jednak żadnego związku z przedmiotem sprawy. Biorąc powyższe pod uwagę Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), oddalił skargę. S. K. wniósł od wyroku skargę kasacyjną, zaskarżając wyrok w całości. Skargę kasacyjną oparł na zarzucie naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 i art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.) poprzez jego błędną interpretację oraz przyjęcie, że na ich podstawie nie przysługuje prawo do rekompensaty. Na tych podstawach wnosił o: 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie, 2) zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, z wyodrębnieniem kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, które to koszty nie zostały zapłacone pełnomocnikowi Skarżącego ustanowionemu w ramach prawa pomocy. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Minister Skarbu Państwa wniósł o jej oddalenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 270), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przesłanki nieważności postępowania sądowoaodministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznawaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach. W zaskarżonym wyroku Sąd przeprowadził prawidłową wykładnię art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz.U. Nr 169, poz. 1418 ze zm.). Art. 1 tej ustawy wyznacza podstawową przesłankę, od której spełnienia jest uzależnione prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojna rozpoczętą w 1939 r. (...)". Art. 1 ust. 1a i art. 1 ust. 2 rozszerza zakres tej przesłanki, od spełnienia której uzależnione jest prawo do rekompensaty. Według art. 1 ust. 1a "Prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczypospolitą Polską z Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z dnia 15 lutego 1951 r." Zgodnie z art. 1 ust. 2 "Przepisy art. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Wykładnia art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej wymaga uwzględnienia wprowadzonego, w tych przepisach, ograniczenia. prawo do rekompensaty przysługuje jeżeli pozostawiono nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z powodu wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. Wypędzenie lub opuszczenie pozostawać zatem musi bezpośrednio (art. 1 ust. 1) lub pośrednio w związku z wojną rozpoczęta w 1939 r. Innych przedmiotowo zdarzeń nie można kwalifikować do przesłanki ustanowionej w art. 1 ust. 1, ust. 1a i ust. 2 powołanej ustawy. Zasadnie w zaskarżonym wyroku Sąd wywiódł, że do innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. nie można zaliczyć następstw prawnych pozostawienia nieruchomości przez osoby wysiedlone w ramach "Akcji Wisła". Do tego zakresu spraw przyjęto odrębną regulację w powołanych w zaskarżonym wyroku przepisach prawa. W sprawie nie jest kwestionowany ustalony stan faktyczny, że S. T. K. została wysiedlona w ramach "Akcji Wisła" w 1947 r. Powołany w skardze kasacyjnej wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 21 grudnia 2009 r. sygn. akt I OSK 341/2009 dotyczy stanu faktycznego, który nie pozostaje w jakimkolwiek związku ze stanem faktycznym w sprawie rozpoznanej w zaskarżonym wyroku. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych odstawach, na mocy art. 184 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 207 § 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny odstąpił od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego.