II FSK 585/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędziowie NSA Antoni Hanusz, NSA del. Jan Grzęda (sprawozdawca), Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 11 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skarg kasacyjnych Dyrektora Izby Skarbowej w K. oraz K. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 418/09 w sprawie ze skargi Prezydenta Miasta K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 24 marca 2009 r. nr [...] 1) oddala obydwie skargi kasacyjne, 2) zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. i K. S.A. z siedzibą w K. na rzecz Prezydenta Miasta K. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Wyrokiem z 19 listopada 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 418/09, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone przez Prezydenta Miasta K. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z 24 marca 2009r. w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych. Ze stanu sprawy przyjętego przez Sąd pierwszej instancji wynikało, że 6 listopada 2008r. Prezydent K. wystawił przeciwko W. S.A. 10 tytułów wykonawczych i w tej dacie przekazał je do organu egzekucyjnego – Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w S. Dnia 7 listopada 2008r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego nadał im klauzule o skierowaniu do egzekucji. W tym samym dniu wystawił zawiadomienia o zajęciu rachunków bankowych Spółki w: - Bank A. SA w K., - Bank B. SA w K., - Banku C. SA w K. Banki otrzymały zajęcia 7 listopada 2008r. Dnia 14 listopada 2008r. A. w W. przekazał organowi egzekucyjnemu, z tytułu zajęcia, kwotę 2.476.984,41 zł. Kwota ta w całości pokryła zobowiązanie – zaległość podatkową oraz koszty egzekucyjne. Dnia 19 listopada W. wniosła zarzuty na postępowanie egzekucyjne. Podniosła nieistnienie obowiązku w części dotyczącej odsetek za zwłokę – art. 33 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. jedn. Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) – zwaną dalej "u.p.e.a.". Zajmując stanowisko w tej sprawie Prezydent K. wydał postanowienie, w którym uznał zarzuty W. w zakresie nienależnego wyegzekwowania odsetek za zwłokę. Skorygowano odsetki wskazując ich prawidłową wysokość. Postanowienie to nie zostało zaskarżone przez Spółkę. Dnia 20 stycznia 2009r. Spółka złożyła wniosek o wydanie postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych – domagając się zwrotu kosztów wraz z odsetkami ustawowymi na zasadzie art. 64 § 3 u.p.e.a. Naczelnik Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. postanowieniem z 20 lutego 2009r. umorzył postępowanie egzekucyjne w zakresie objętym zarzutem co do nienależnie wyegzekwowanych odsetek za zwłokę. Postanowił o obciążeniu wierzyciela kwotą 12.117,50 zł nienależnie pobranych kosztów egzekucyjnych. W. wniosła zażalenie na to postanowienie, podnosząc, że zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a., bez względu na zakres i przedmiot zgłoszonych zarzutów, ich uwzględnienie nawet w części musi skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego w całości. Organ zgodnie z przepisem art. 29 § 1 ustawy egzekucyjnej nie jest uprawniony do badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Dyrektor Izby Skarbowej w K. postanowieniem z 24 marca 2009r. uchylił w całości postanowienie Naczelnika Pierwszego Śląskiego Urzędu Skarbowego w S. z 20 lutego 2009r. i umorzył postępowanie egzekucyjne w całości. Organ odwoławczy uznał za prawidłowe stanowisko Spółki wyrażone w zażaleniu, że choćby częściowe uznanie zarzutu zgłoszonego w postępowaniu egzekucyjnym musi obligatoryjnie skutkować umorzeniem całego postępowania. Inne stanowisko nie znajduje żadnego oparcia w przepisach u.p.e.a. Stanowisko wierzyciela z art. 34 § 1 wiąże organ egzekucyjny – organ ten winien umorzyć postępowanie w całości a nie w części. Ponadto organ egzekucyjny powinien orzec o kosztach egzekucyjnych w odrębnym postanowieniu. Postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. zostało zaskarżone przez Prezydenta K., który w skardze zarzucił naruszenie art. 34 § 4 w zw. z art. 33 pkt 1 u.p.e.a. poprzez przyjęcie, że istnieje obligatoryjny obowiązek umorzenia postępowania egzekucyjnego w całości w sytuacji gdy zgłoszony został zarzut wskazujący na nieistnienie obowiązku w części. Skarżący stwierdził, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia art. 34 § 1 u.p.e.a. bowiem nie uwzględnił stanowiska wierzyciela co do zakresu złożonego zarzutu. Podniósł, że zgodnie z art. 34 § 4 u.p.e.a. umorzenie postępowania następuje w zakresie wskazanym uzasadnionymi zarzutami. Zarzuty określają bowiem granice umorzenia postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z tym przepisem, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 u.p.e.a. organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów. Co do zarzutów z art. 33 pkt 1-5 stanowisko wierzyciela jest wiążące dla organu egzekucyjnego. Organ związany stanowiskiem wierzyciela nie może samodzielnie dokonywać oceny zarzutów. W tym postępowaniu wbrew stanowisku wierzyciela, organ egzekucyjny nie był uprawniony do umorzenia postępowania w całości. W. jeśli miała zastrzeżenia co do stanowiska wierzyciela, mogła je kwestionować wnosząc zażalenie zgodnie z art. 34 § 2 u.p.e.a. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w całości. Wyrokiem z 19 listopada 2009r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił zaskarżone postanowienie. W motywach do tego wyroku Sąd stwierdził, że częściowe wykonanie obowiązku powoduje częściowe wygaśnięcie tego obowiązku co w konsekwencji powoduje konieczność częściowego umorzenia egzekucji. Przepisu art. 34 § 4 u.p.e.a. nie można rozpatrywać bez powiązania z regulacją zawartą w art. 59 tej ustawy. Art. 34 § 4 nie stanowi samodzielnej podstawy do umorzenia postępowania egzekucyjnego. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Dyrektor Izby Skarbowej w K. podnosząc zarzuty naruszenie: - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a." w zw. z art. 34 § 4 i art. 59 u.p.e.a. – przez błędne przyjęcie, że częściowe uwzględnienie wykonania nałożonego obowiązku stanowi podstawę do częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego, oraz błędne przyjęcie, że art. 34 § 4 u.p.e.a. nie może stanowić samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego lecz musi stanowić jedną z form umorzenia z art. 59 u.p.e.a. - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. u art. 141 § 4 P.p.s.a. przez uchylenie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej wskutek braku pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia – braku analizy art. 59 § 3 u.p.e.a. mimo uznania konieczności jego stosowania przez organy egzekucyjne. Również Spółka wniosła skargę kasacyjną zarzucając naruszenie przepisów postępowania tj. art. 133 § 1 zdanie pierwsze, art. 134 § 1 w związku z art. 3 § 1, art. 141 § 4 zdanie pierwsze, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 P.p.s.a. z uwagi na art. 34 § 4 w związku z art. 53 § 3 oraz art. 34 § 4 w związku z art. 27 i art. 33 pkt 1 i 10 u.p.e.a. a także w związku z art. 7 kodeksu postępowania administracyjnego – co zdaniem skarżącej mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Obydwa podmioty wnoszące skargi kasacyjne domagały się uchylenia zaskarżonego wyroku w całości, przekazania do ponownego rozpoznania i zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Dyrektor Izby Skarbowej wniósł też alternatywnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i rozpoznanie skargi Prezydenta K. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej Dyrektor Izby Skarbowej podniósł, że wykonanie obowiązku stanowi również przesłankę do umorzenia postępowania egzekucyjnego określoną w art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Wykonanie obowiązku może być kwestionowane przez zobowiązanego zarówno w trybie zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. przysługujących tylko na etapie wszczęcia postępowania egzekucyjnego jak i dalszym postępowaniu na podstawie art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 34 § 4 organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego stanowiska wierzyciela wydaje postanowienie w sprawie zarzutów, jeśli są one uzasadnione – o umorzeniu postępowania, albo o zastosowaniu mniej uciążliwego środka egzekucyjnego. Artykuł 34 § 4 u.p.e.a. stanowi samodzielną podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego gdy zaistnieją przesłanki z art. 33. Znajduje to potwierdzenie w art. 59 § 3 u.p.e.a. zgodnie, z którym w przypadkach, o których mowa w § 1 i 2 organ wydaje postanowienie w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego chyba, że umorzenie następuje na podstawie art. 34 § 4. Na podstawie tego ostatniego przepisu organ jest obligowany umorzyć postępowanie egzekucyjne prowadzone w oparciu o konkretny tytuł wykonawczy i brak jest podstaw do częściowego umorzenia tego postępowania. W. podniosła również ten sam zarzut wskazując na podobne przesłanki wadliwości orzeczenia Sądu I instancji co organ, co do samodzielnych podstaw umorzenia postępowania egzekucyjnego. Ponadto podniosła, że sąd nie uwzględnił w całości niebudzącego wątpliwości stanu faktycznego, bowiem nie wziął pod uwagę, że w egzekucji dochodzony był w części nieistniejący obowiązek lecz, że zarzuty dotyczyły częściowego wykonania objętego egzekucją obowiązku. Skarżąca podzieliła stanowisko sądu co do tego, że możliwe jest umorzenie postępowania egzekucyjnego w części. Sąd nie wziął jednak pod uwagę, że tytuły wykonawcze zawierały wady materialno – prawne gdyż zawarty w nich obowiązek zapłaty odsetek za zwłokę był błędny. Stwierdzenie, że nie można było badać wadliwości tytułów wykonawczych, bowiem nie była ona przedmiotem zarzutu wynikającego z art. 33 pkt 1 u.p.e.a., stanowi naruszenie przez sąd art. 134 § 1 w zw. z art. 3 § 1 P.p.s.a. W odpowiedziach na skargi kasacyjną Prezydent K. wniósł o ich oddalenie. Ustosunkowując się do skargi kasacyjnej organu stwierdził, że zarzuty tam zawarte są nieskuteczne bowiem nie budzi wątpliwości, że umorzenie egzekucji powinno nastąpić w części wziąwszy pod uwagę relację przepisu art. 34 § 4 u.p.e.a. z art. 59 tej ustawy. Wskazał, że sąd w uzasadnieniu zwięźle i rzeczowo przedstawił stan sprawy i motywy rozstrzygnięcia. Podobne stanowisko zawarł w odpowiedzi na skargę kasacyjną W. podnosząc, że zarzut wadliwości tytułów wykonawczych nie powinien być uwzględniony, bowiem sąd w niniejszej sprawie oceniał postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej pod względem legalności. Organ uznał zarzuty W. zgłoszone w oparciu o art. 33 pkt 1 u.p.e.a. za uzasadnione, zatem jedyną przesłanką umorzenia był zarzut nieistnienia obowiązku w zakresie nienależnie wyegzekwowanych odsetek. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Oddaleniu podlegają zarówno skarga kasacyjna W. SA jak i skarga kasacyjna wniesiona przez organ. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 ppsa) z urzędu natomiast bierze pod uwagę jedynie nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania określone w art. 183 § 2 ppsa, a zatem Naczelny Sąd Administracyjny był związany granicami skarg kasacyjnych. Skarga kasacyjna Dyrektora Izby Skarbowej nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, bowiem podniesione w niej zarzuty naruszenia przez sąd pierwszej instancji przepisów postępowania tj. art. 34 § 4 i art. 59 ustawy o postępowania egzekucyjnym w administracji w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa i art. 141 § 4 ppsa nie są trafne. Postępowanie egzekucyjne może być umorzone zarówno w całości jak i w części. Do umorzenia postępowania w części dochodzi wówczas, gdy egzekucja jest niedopuszczalna w odniesieniu do niektórych osób wskazanych jako zobowiązani lub gdy niedopuszczalne jest egzekwowanie niektórych obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym. Jeżeli zobowiązany podniósł zarzuty stanowiące podstawę do umorzenia postępowania i organ egzekucyjny uznał ich zasadność, to umorzenie postępowania egzekucyjnego w części jest obligatoryjne. Przesłanki umorzenia postępowania uregulowane w art. 59 § 1 u.p.e.a. można podzielić na merytoryczne, dotyczące bezpodstawności istnienia obowiązku, lub na formalnoprawne – proceduralne. Do pierwszej grupy można zaliczyć wygaśnięcie obowiązku z różnych przyczyn np.: umorzenie obowiązku, nieistnienie obowiązku, wykonanie obowiązku (Z. Leonicki w. R. Hauser, Z. Leoński. Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz. Wyd. CH Beck 2005 s.164-167). Umorzenie postępowania ma na celu jego zakończenie z przyczyn natury formalnej, gdy w danej, konkretnej sytuacji zaistniałej w jego toku wykonanie obowiązku prze zobowiązanych jest w rozpoznawanej sprawie – niedopuszczalne. Prawidłowe jest stanowisko sądu pierwszej instancji, że art. 34 § 4 u.p.e.a. nie stanowi samodzielnej podstawy umorzenia postępowania egzekucyjnego w administracji. Umorzenie na podstawie tego przepisu może nastąpić w przypadku zaistnienia przesłanek z art. 59 u.p.e.a. W nieniejszej sprawie umorzenie nastąpiło już po spełnieniu zobowiązania w wyniku wszczęcia egzekucji, przy czym zobowiązany nie kwestionował w całości obowiązku a jedynie w części dotyczącej odsetek. Nietrafny jest również zarzut uchybienia przepisu art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c p.p.s.a. i art. 141 § 4 p.p.s.a. podniesiony w obydwu skargach kasacyjnych. Sad pierwszej instancji dokonał prawidłowego i pełnego wyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia wskazując, że podstawa częściowego umorzenia postępowania egzekucyjnego są przepisy art. 34 § 4 i art. 59 u.p.e.a. Oznacza to, ze postępowanie może być umorzone w części na podstawie tych przepisów bez powołania art. 59 § 3 u.p.e.a. jako podstawy umorzenia, skoro powołano art. 34 § 4. Mimo braku wskazania, że przesłanki umorzenia wymienione są w § 1 tego przepisu nie sposób uznać by uchybienie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, bowiem tylko w § 1 art. 59 u.p.e.a. wymienione są przesłanki i takie określenie użyte przez sąd wystarczająco precyzuje podstawę rozstrzygnięcia. Pozostałe zarzuty zawarte w skardze kasacyjnej W. dotyczące naruszenia przepisów art. 133 § 1 zdanie pierwsze, art. 134 §1 w zw. z art. 3 § 1 i art. 151 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 34 § 4 w zw. z art. 59 § 3 oraz art. 34 § 4 w zw. z art. 27 i art. 33 pkt 1 i 10 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji są również chybione. Sad pierwszej instancji dokonał prawidłowej subsumcji stanu faktycznego do właściwych przepisów prawa. W przypadku egzekucji obowiązków o charakterze pieniężnym wierzyciel jest zobowiązany do podania w tytule wykonawczym danych określonych w przepisie art. 27 u.p.e.a. Tytuły wykonawcze zawierały te dane. W. wniosła zarzuty wskazując art. 33 pkt 1 u.p.e.a. – zarzuty te zostały uznane przez wierzyciela. Po upływie określonego w art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. terminu nie można uzupełnić zarzutów ani wnosić nowych. Zarzuty przysługujące w ramach postępowania egzekucyjnego nie mogą być wykorzystywane do weryfikacji decyzji administracyjnej stanowiącej podstawę wystawienia tytułu. Sąd administracyjny nie jest uprawniony do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych prze zobowiązanego dopiero przed sądem. Jak wskazano wyżej prawidłowo Sąd pierwszej instancji stwierdził, że można w części umorzyć postępowanie egzekucyjne w sytuacji, gdy niedopuszczalne jest egzekwowanie niektórych obowiązków wskazanych w tytule wykonawczym. Nie można zatem podzielić zapatrywania skarżącego, że uzasadnienie wyroku zawiera wadliwości w zakresie oceny prawnej ustalonego stanu faktycznego. Powyższe rozważania pozwalają stwierdzić, że skarga kasacyjne W. jest bezzasadna i należało ją oddalić tak samo jak skargę Dyrektora Izby Skarbowej w K. Podstawą prawną orzeczenia o skargach kasacyjnych obu stron był art. 184 p.p.s.a. wobec tego, że Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargi kasacyjne organu i W. zasadzono na rzecz skarżącego koszty na podstawie art. 204 pkt 2 p.p.s.a.