III SA/Kr 1260/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Piotr Lechowski Sędziowie WSA Maria Zawadzka (spr.) WSA Tadeusz Wołek Protokolant Renata Nowak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 października 2011 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 20 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zmniejszenia rat nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji Zaskarżoną decyzją z dnia 20 września 2010 r., Nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. z dnia [...] 2010 r., Nr [...], którą to odmówiono skarżącej M. P. zmniejszenia miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnej zaliczki alimentacyjnej przyznanej decyzją Nr [...] z dnia [...] 2009 r. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. Wnioskiem z dnia 14 maja 2010 r. skarżąca zwrócił się do Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. o zmniejszenie miesięcznej raty w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej do 50 zł. Decyzją z dnia [...] 2010 r. Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., działając z upoważnienia Wójta Gminy B., odmówił skarżącej zmniejszenia miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej przyznanej decyzjami z dnia [...] 2009 r. Nr [...] i Nr [...]. W wyniku rozpatrzenia odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] 2010 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze uchyliło decyzję organu l instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania. Decyzją z dnia [...] 2010 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B. działający z upoważnienia Wójta Gminy B. odmówił skarżącej zmniejszenia miesięcznych rat w sprawie spłaty nienależnie pobranej zaliczki alimentacyjnej przyznanej decyzją z dnia [...] 2009 r., Nr [...]. Jako podstawę rozstrzygnięcia wskazano ustawę z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych i zaliczce alimentacyjnej. Swoje stanowisko uzasadniono przepisem przejściowym tj. art. 41 ustawy z dnia 7 kwietnia 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym sprawy o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Uznano, że nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na zmniejszenie miesięcznych rat. Ustalona przez organ sytuacja materialno - bytowa skarżącej sprawia, że odmowa zmniejszenia rat nie uniemożliwi jej zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych oraz nie zagraża możliwości dalszej egzystencji członków rodziny. Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia 20 września 2010 r., Nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu l instancji całkowicie podzielając przedstawioną w niej argumentację i rozstrzygając na tej samej podstawie prawnej. W szczególności SKO stwierdziło, że organ I instancji ustalił aktualną sytuacje materialno-bytową skarżącej i uznał, że w sprawie nie zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności pozwalające na zmniejszenie miesięcznych rat. Według ustaleń organu I instancji miesięczny dochód na osobę w rodzinie przekracza minimum socjalne jakie ustawodawca przewidział w ustawie o pomocy społecznej tj. 351 zł. Rodzina skarżącej nie korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej, trudno zatem uznać, by odmowa zmniejszenia miesięcznych rat spowodowała nieodwracalne i ciężkie straty dla rodziny. Nadto organ wskazał, że nie zasługuje na uwzględnienie żądanie skarżącej o pominięcie przy obliczaniu dochodu rodziny, dochodu z gospodarstwa rolnego, gdyż ustawodawca w ustawie o pomocy społecznej nakazał w odniesieniu do minimum socjalnego uwzględnienie hipotecznego dochodu z gospodarstwa i tylko wyzbycie się gospodarstwa powoduje pominięcie przy ustalaniu dochodu. Na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego skarżąca wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W skardze, podobnie jak w odwołaniu, skarżąca wskazała na pogorszenie sytuacji materialnej. Ponadto wniosła o nieuwzględnianie dochodu z gospodarstwa rolnego. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje: Skarga jest zasadna, jednakże z innych powodów niż podniesione w skardze. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) - sądy administracyjne powołane są do badania zgodności z prawem decyzji, postanowień, czynności i innych aktów administracyjnych. Sądy te kontrolują, czy organy administracyjne wydające zaskarżone akty nie dopuściły się naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego, mającego bądź mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, czy też stanowiącego podstawę wznowienia postępowania, albo naruszenia prawa uzasadniającego ich nieważność. Jedynie wówczas jest możliwe uchylenie kwestionowanej decyzji bądź stwierdzenie jej nieważności (art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.). Jednocześnie zgodnie z art.134 tej ustawy, sądy te nie są związane zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W pierwszej kolejności należało rozstrzygnąć jaki stan prawny znajdzie zastosowanie w przedmiotowej sprawie. Z dniem 1 października 2008 r. weszła w życie ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7, ze zm.). Z tym też dniem utraciła moc ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej (Dz. U. Nr 86, poz. 732 ze zm.), co wynika z art. 47 nowej ustawy. Wskazane wyżej ustawy w odmienny sposób regulują zarówno właściwość organu jak i zasady rozpatrywania wniosku dłużnika alimentacyjnego o rozłożenie należności na raty. Organy obu instancji uznały, że w niniejszej w sprawie powinna mieć zastosowanie ustawa z dnia 22 kwietnia 2005 r. o postępowaniu wobec dłużników alimentacyjnych oraz zaliczce alimentacyjnej uzasadniając swoje stanowisko przepisem przejściowym tj. art. 41 ustawy z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym sprawy o zaliczki alimentacyjne do których prawo powstało do dnia wejścia w życie ustawy, podlegają rozpatrzeniu na zasadach i w trybie określonych w przepisach dotychczasowych. Przyjęte przez organy stanowisko, zdaniem Sądu jest nieprawidłowe. Powołany przepis art. 41 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów nie jest jedynym przepisem przejściowym. Ustalając stan prawny sprawy trzeba pamiętać, że reguły intertemporalne zawarte są również w przepisach art. 42 i art. 43 tej ustawy. Art. 42 ust. 2 ustawy stanowi, że sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne podlegają rozpatrzeniu i dochodzeniu na zasadach i w trybie określonych w dotychczasowych przepisach, zgodnie zaś z art. 43 ust. 1 egzekucję należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych prowadzi się w dalszym ciągu aż do ich zaspokojenia na podstawie dotychczasowych przepisów. Treść cytowanych przepisów wskazuje do jakich rodzajów spraw mają zastosowanie dotychczasowe przepisy, a są to: sprawy o zaliczki alimentacyjne (art. 41), sprawy o nienależnie pobrane zaliczki alimentacyjne (art. 42), sprawa egzekucji należności z tytułu wypłaconych zaliczek alimentacyjnych (art. 43). Tym samym zakres przepisu art. 41 określony jako "sprawy o zaliczki alimentacyjne" nie może być interpretowany w sposób rozszerzający obejmujący m.in. sprawy należności dłużnika alimentacyjnego. Gdyby ustawodawca chciał zakresem tego przepisu objąć wszelkie sprawy jakie mogą powstać w związku z zaliczkami alimentacyjnymi, wówczas wskazanie w kolejnych przepisach rodzajów spraw i reguł intertemporalnych byłoby zbędne. Zatem w przepisach art. 41, art. 42, art. 43 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pośród wymienionych rodzajów spraw nie ma spraw dotyczących należności dłużnika alimentacyjnego z tytułu wypłaconych zaliczek, stąd też do tych spraw nie mają zastosowania przepisy dotychczasowe, tylko aktualnie obowiązujące przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Za takim poglądem przemawia również stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego zawarte w postanowieniu z dnia 7 grudnia 2009r. sygn. akt I OW 138/09, w którym Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął spór kompetencyjny dotyczący właściwości organu do rozpatrzenia wniosku dłużnika alimentacyjnego o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, wskazując, że organem tym jest organ właściwy dla dłużnika zgodnie z ustawą z dnia 7 września 2007r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, jak również wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 kwietnia 2011 roku sygn. akt I OSK 31/11. Co prawda orzeczenia te dotyczyły wniosku o umorzenie należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych, jednakże niewątpliwie znajdzie one zastosowanie również odnośnie wniosku w przedmiocie rozłożenia należności z tytułu zaliczek alimentacyjnych na raty, jako mniej idącego w skutkach. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, organy powinny wydać rozstrzygnięcie w oparciu o przepisy prawa materialnego wskazane przez Sąd. Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sad Administracyjny, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i art. 135 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w B., jako wydane z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy.